[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ανατροπή και δημιουργία

Η διάρκεια και η ένταση της κρίσης θα αποβούν οδυνηρή εμπειρία για μεγάλες κοινωνικές ομάδες. Ακριβείς εκτιμήσεις δεν μπορεί να γίνουν ούτε για τη διεθνή ούτε για την ελληνική οικονομία. Τους τελευταίους μήνες, ακόμη και διεθνείς οργανισμοί, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο ΟΟΣΑ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, διαρκώς αναθεωρούν τις προβλέψεις τους προς το χειρότερο. Και είναι φυσικό διότι η παγκοσμιοποίηση έχει δημιουργήσει έναν λαβύρινθο αλληλεπιδράσεων στις διεθνείς επιχειρήσεις, τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, στις ίδιες τις οικονομίες. Η κρίση αυτή έχει και πρωτόγνωρους συνδυασμούς επιπτώσεων για τους οποίους δύσκολα μπορεί κανείς να βρει απαντήσεις στις κλασικές οικονομικές θεωρίες. Σκεφθείτε μόνο τις βραχύβιες, ψυχολογικές επιδράσεις που ακολουθούν κάθε ανακοίνωση π.χ. του Αμερικανού προέδρου για ενίσχυση των τραπεζών ή της αυτοκινητοβιομηχανίας. Για μια- δυο ημέρες αναθαρρούν οι αγορές και ακολούθως προβληματίζονται και ξανακυλούν καθώς συνειδητοποιούν ότι κάπου θα υπάρξουν και παρενέργειες.

Στην Ελλάδα, που μόλις έχει αρχίσει να μετακινείται από την προαίσθηση στην αίσθηση της κρίσης, τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Είναι δηλαδή χειρότερα και εξηγούμαι: αν υποθέσουμε ότι οι αρμόδιοι για τον σχεδιασμό και την άσκηση της οικονομικής πολιτικής ωρίμαζαν τότε, ως υπεύθυνοι δημόσιοι λειτουργοί, ως τεχνοκράτες, ως πολίτες με κυρίαρχες τις ηθικές αξίες στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς τους, θα κατάφερναν να διαχειρισθούν την κρίση με τρόπο αποτελεσματικό; Όχι, και αυτό διότι ακόμη και η πιο ορθόδοξη, πολιτικά και κοινωνικά έντιμη πολιτική δεν είναι δυνατόν στην πράξη να εφαρμοσθεί. Τα εργαλεία, οι μηχανισμοί εφαρμογής της οικονομικής πολιτικής είναι στρεβλά. Αλλού σημαδεύουν και αλλού οδηγούν. Παράδειγμα το φορολογικό σύστημα, οι όροι χρηματοδοτήσεων των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων, η γραφειοκρατική παραμόρφωση των εκάστοτε επενδυτικών κινήτρων, η εκτροπή πόρων για την υγεία, την πρόνοια, την παιδεία, το περιβάλλον και τον πολιτισμό στην παραοικονομία και παρασιτικά επαγγέλματα.

Αυτά συνθέτουν μιαν εικόνα βαθιάς καθυστέρησης. Οι τοξίνες της έχουν διαπεράσει την κοινωνία και τη μολύνουν. Από τη μια μεριά βλέπουμε εκπροσώπους συλλογικών φορέων να λικνίζονται ανάμεσα στον λαϊκισμό και την πολιτική επιδίωξη και το ατομικό οικονομικό όφελος που επιφέρει ο συμβιβασμός του συλλογικού συμφέροντος. Από την άλλη, το βαρύ τίμημα όσων επιδιώκουν να διατυπώσουν την αλήθεια. Απλά παραδείγματα η δημόσια κατακραυγή, εδώ και δύο δεκαετίες, εναντίον των εκάστοτε διοικητών της Τραπέζης της Ελλάδος που προειδοποιούσαν με αρκετή ακρίβεια για το πού οδηγούμεθα. Και όμως, επιβεβαιώθηκαν. Κάτι ανάλογο συμβαίνει τώρα π.χ. και με τον πρόεδρο του ΕΒΕΑ που αποτόλμησε να μιλήσει για ελαστικές εργασιακές σχέσεις. Βλέπετε, στην κυβέρνηση αλλά και την αντιπολίτευση δεν αναγνωρίζεται ο κίνδυνος της απέραντης ανεργίας. Αναγνωρίζεται μόνον ο κίνδυνος να επιβιώσουν επιχειρήσεις που πράγματι, με την ανοχή των κυβερνήσεων, καταχράστηκαν δημόσιους πόρους, εξαπάτησαν την Εφορία και προπαντός εκμεταλλεύθηκαν τον εργαζόμενο.

Σήμερα κυριαρχεί η σκοτεινή πλευρά των πραγμάτων που όλοι ζούμε. Υπάρχει όμως και μια άλλη που μόνον ορισμένοι από μας θα προλάβουμε να ζήσουμε. Αναφέρομαι στην μετά τις ανατροπές περίοδο. Διότι οι ανατροπές είναι αναπόφευκτες. Μάλλον έχουν ήδη αρχίσει απλώς, είναι άτακτες, άναρχες, χωρίς συγκεκριμένη επιδίωξη, μάλλον μια αντίδραση στην πραγματικότητα χωρίς δημιουργικά στοιχεία. Η τυφλή βία, η επιθετικότητα, η γενικευμένη αμφισβήτηση αποτελούν στοιχείο της καθημερινής ζωής. Η κοινωνία γνωρίζει τι δεν θέλει. Εκφράζει την οργή της. Αργά ή γρήγορα θα αρχίσει να ανακαλύπτει και αυτό που θέλει. Θα αποκτήσει όραμα; Τότε, ίσως την τυφλή βία και την επιθετικότητα αντικαταστήσει ο δημιουργικός αγώνας.

Ποιος, π.χ., στα αλήθεια πιστεύει ότι σε δέκα χρόνια το δίλημμα στην ακαδημαϊκή κοινότητα θα είναι άσυλο με εγκληματικότητα ή τάχα ελεγχόμενη διακίνηση ιδεών; Η κρίση θα αναδείξει την πρακτική αξία μιας άλλης ποιότητας στην παιδεία που θα οδηγήσει στον περιορισμό της ανεργίας, την αυξημένη εργασιακή ασφάλεια και ανάπτυξη. Κατ΄ ανάγκην εκεί θα πάμε. Τα παραδείγματα θα μπορούσαν να είναι πολλά. Το βέβαιον είναι ότι οι σημερινοί νέοι θα αποδειχθούν ολιγότερον επιρρεπείς σε φρούδες υποσχέσεις και λαϊκισμούς. Θα επιβάλουν ένα άλλο πρότυπο για την ανταπόκριση της εξουσίας στο συλλογικό αίτημα για δικαιοσύνη, ανάπτυξη και προοπτική ευημερίας. Το βασανιστικό ερώτημα είναι πότε θα εμφανισθούν εκείνες οι νέες δυνάμεις που όχι μόνο θα βλέπουν τα αδιέξοδα αλλά, θα σχεδιάζουν για το μέλλον;

ΘΑ ΕΠΙΒΑΛΟΥΝ

ένα άλλο πρότυπο για την ανταπόκριση της εξουσίας στο συλλογικό αίτημα για δικαιοσύνη, ανάπτυξη και προοπτική ευημερίας

Ο Δημήτρης Πεπελάσης είναι οικονομολόγος