Φαινόμενα

Ιστορία ή παρωδία;
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Έξυπνη ιδέα για να θυμηθούμε την Ιστορία ή παρωδία;
Δίλημμα που έθεσε το μαραθώνιο… ριάλιτι «Μεγάλοι Έλληνες» του Σκάι, ανακηρύσσοντας νικητή τον Μέγα Αλέξανδρο
Η μορφή του ριάλιτι εγκλείστων, που παρέπεμπε σε εκπομπές σαν το «Μπιγκ Μπράδερ» όπου κάθε εβδομάδα ψηφιζόταν ένας για αποχώρηση, δεν μπορούσε παρά να προσδώσει τα χαρακτηριστικά της επίπεδης και απλοϊκής προσέγγισης της ιστορικής πραγματικότητας, όταν η γνώση και κατανόησή της εξ ορισμού απαιτεί αίσθηση χρόνου και τόπου. Το «κενό» ανέλαβαν να καλύψουν επιμέρους ντοκιμαντέρ- βιογραφίες για καθεμία από τις δέκα προσωπικότητες που επιλέχτηκαν από το κοινό (Περικλής, Πλάτωνας, Καποδίστριας, Βενιζέλος, Αριστοτέλης, Σωκράτης, Καραμανλής, Κολοκοτρώνης, Παπανικολάου, Μ. Αλέξανδρος), τα οποία ανέλαβαν να παρουσιάσουν δημοσιογράφοι, ιστορικοί, καθηγητές Φιλοσοφίας, ηθοποιοί, θυμίζοντας τους λόγους για τους οποίους έμειναν στην Ιστορία.

Όλο αυτό «ομογενοποιήθηκε» με το ντιμπέιτ του μεγάλου τελικού, όπου αιώνες Ιστορίας και διαφορετικές δράσεις των προσωπικοτήτων που «διαγωνίστηκαν» μετατράπηκαν σε ένα ιστορικό πασπαρτού μέσα από την επιχειρηματολογία καθενός από τους παρουσιαστές των ντοκιμαντέρ, με την οποία υπερασπιζόταν τον «δικό του», σαν σύγχρονος συνήγορός του.

Η αποθέωση του τηλεοπτικού λόγου. Είναι αυτός που «επέτρεψε» να εξαφανιστούν οι εποχές και ο χρόνος και να αναδειχθούν τα πρόσωπα με βάση τις αρετές χάρη στις οποίες έμειναν στην Ιστορία, προσθέτοντας έτσι στο εγχείρημα το τόσο τηλεοπτικό στοιχείο του συναισθήματος.

Ωστόσο το ερώτημα που αναδυόταν κατά τη διάρκεια του «ντιμπέιτ», καθώς η εντυπωσιακή επιχειρηματολογία στριμωχνόταν στους όρους της τηλεοπτικής ταχύτητας, ήταν αν τελικώς η μορφή είναι αυτή που καθορίζει το περιεχόμενο και αίφνης δέκα σημαντικές προσωπικότητες της Ιστορίας, καθεμία για διαφορετικό λόγο, ισοπεδώνονταν και εξομοιώνονταν με έναν οποιονδήποτε παίκτη ριάλιτι. Ή αν μπορούν να αξιοποιηθούν οι όροι της τεχνολογίας για να αναδειχθεί με σύγχρονο και κατανοητό τρόπο από το μεγάλο κοινό ένα ισχυρό περιεχόμενο, προσφέροντας μαζί με την ψυχαγωγία και γνώση ή ερέθισμα για απόκτησή της.

Μια σοβαροφανής ψυχαγωγία ή μια σοβαρή τηλεοπτική πρόταση συντήρησης της ιστορικής μνήμης;

Είναι αλήθεια ότι η μορφή του ντιμπέιτ έδινε ρυθμό και ένταση στην ανταλλαγή των επιχειρημάτων, κάνοντας τον διάλογο να μοιάζει με συναρπαστικό ζάπινγκ στην Ιστορία. Όχι όμως χωρίς κατεύθυνση, καθώς προκειμένου να διευκολυνθεί η σύγκριση των προσωπικοτήτων η συζήτηση είχε χωριστεί σε άξονες με βάση αρετές που χαρακτηρίζουν τις μεγάλες προσωπικότητες (ανδρεία, ευσπλαχνία, πολιτική ευφυΐα κ.λπ.), χωρίζοντάς τες σε «ζεύγη» αναλόγως ιδιότητας και έργου. Για παράδειγμα, Παπανικολάου- Σωκράτης συγκρίθηκαν στην «ευσπλαχνία».

Παραθέτουμε ένα ελάχιστο δείγμα των επιχειρημάτων που αντάλλαξαν η Μαρία Χούκλη ως «εκπρόσωπος» του Παπανικολάου με τον καθηγητή Βασίλη Καρασμάνη ως «εκπρόσωπο» του Σωκράτη.

Μ.Χ.: Ο Παπανικολάου για να πετύχει το όνειρό του έφτασε να ράβει κουμπιά, να πουλάει χαλιά, έκανε το όραμά του πράξη, κατάφερε να σώσει τον άνθρωπο, να δώσει ζωή.

Β.Κ.: Ο Σωκράτης θέλει να κάνει τον άνθρωπο καλύτερο, δεν θεραπεύει σώματα αλλά ψυχές, χτίζει χαρακτήρες.

Μ.Χ.: Αν δεν υπάρχει σώμα για να κατοικεί η ψυχή, τότε όλα είναι μάταια. Β.Κ.: Αν όμως, είμαστε μόνο σώμα και φροντίζουμε μόνον αυτό, δεν θα υπήρχε πολιτισμός.

Τα επιχειρήματα διασταυρώνονταν με καταιγιστικό ρυθμό ενώ καθένας από τους «συνηγόρους» είχε βοηθούς στην κερκίδα που παρενέβαιναν προς ενίσχυσή του. Ανάμεσά τους ο καθηγητής Δεσποτόπουλος, δύο ιστορικοί της Οξφόρδης που ήρθαν ειδικώς για την εκπομπή, η Πρωτοψάλτη, ο Αθερίδης, η Βάσια Τριφύλλη, καθηγητές ελληνικών πανεπιστημίων κ.λπ.

Η εικόνα ενός συνήθους τηλεοπτικού αχταρμά συναγωνιζόταν τον συγκροτημένο λόγο και τη γνώση εκείνων που τον αποτελούσαν, δίνοντας ένα ιδιόμορφο τηλεοπτικό αποτέλεσμα, όπου δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι δεν έθετε ενδιαφέροντες προβληματισμούς και δεν συνέβαλε στην ιστορική μνήμη, την ίδια στιγμή που προσγειωνόταν και στένευε όλος αυτός ο πλούτος γνώσης και Ιστορίας για να χωρέσει στους χρόνους ενός τηλεοπτικού ντιμπέιτ και στο τελετουργικό τού ριάλιτι.


«Ψηφίστε, εσείς τους διώχνετε»

Βοηθός στο σόου, ο Γιάννης Καραβίδας είχε αναλάβει τις κάρτες της ψηφοφορίας, Καθεμία είχε ένα νούμερο και ένα πρόσωπο. «Ψηφίστε», καλούσε το κοινό, «εσείς τους διώχνετε». Και έφευγαν οι προσωπικότητες της Ιστορίας Καποδίστριας, Βενιζέλος, Καραμανλής, Περικλής, Σωκράτης, ο ένας μετά τον άλλον, με έργο διαφορετικό ο καθένας, σε διαφορετικές εποχές, όλοι ωστόσο ενωμένοι στο άχρονο της τηλεόρασης με την κοινή μοίρα ενός παίκτη ριάλιτι. Μια μεγάλη παραγωγή, άριστα δομημένη για να διευκολύνει αλλά και να καθοδηγεί τον τηλεθεατή. Σπουδαία τα επιχειρήματα, ισορρόπησαν ανάμεσα σε γνώση και συναίσθημα- άλλωστε αυτά συνθέτουν τη «δημόσια ιστορία» που διαμορφώνεται από τα μέσα-, πολύτιμο έστω και αυτό το ιστορικό πασπαρτού, αλλά αυτό που μας έμεινε ήταν η κυριαρχία των όρων της τηλεόρασης στην Ιστορία, τη μνήμη και τον λόγο.