Φαινόμενα

Η πολιτική του φόβου
, ΤηςΠόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Ξαφνικές μολυσματικές ασθένειες όπως η γρίπη των χοίρων σήμερα, των πουλερικών προχθές, αποτελούν ιδανικές ευκαιρίες για την άσκηση της πολιτικής-του-φόβου
Ήδη από την εποχή του Παστέρ και την πενικιλίνη του Φλέμινγκ οι μολυσματικές ασθένειες έχουν πάψει να αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για την ανθρώπινη ζωή. Ωστόσο στη μιντιακή εποχή μας «επανεφευρέθηκαν» για τη μυθοπλαστική δυναμική τους και περισσότερο για την «ιδεολογική» τους υποστήριξη στην πολιτική του φόβου.

Μπορεί στις πρώτες θέσεις των θανατηφόρων ασθενειών να παραμένουν οι καρδιαγγειακές παθήσεις και ο καρκίνος- και αυτές ιεραρχημένες με βάση τούς σύγχρονους φόβους που αποπνέει η αναφορά σε αυτές- αλλά οι ιοί και οι μολύνσεις, επειδή έχουν ένα στοιχείο αιφνιδιασμού και ταχύτητας στην εξάπλωση που τους δίνουν μια διάσταση «μοιραία», ταιριάζουν άριστα στο τρομολαγνικό τελετουργικό των μίντια.

Έτσι αποτελούν ιδανικές ευκαιρίες για την εφαρμογή μιας πολιτικής του φόβου με πλήθος εκφάνσεων: μπορεί μια κυβέρνηση, για παράδειγμα, εκμεταλλευόμενη τις διαφορετικές ατμοσφαιρικές ή και κοινωνικές συνθήκες που μπορεί να εμποδίσουν στη χώρα της την εξάπλωση ενός «ουρανόσταλτου» ιού, να παραπλανήσει ως προς την πραγματική ικανότητά της να εφαρμόσει μακροπρόθεσμη πολιτική για την υγεία. Εξ ου και ακούστηκε ο κ. Αβραμόπουλος εκείνες τις πρώτες ημέρες που έγινε γνωστή η γρίπη των χοίρων να λέει για το Μεξικό ότι «έχει ξεχαρβαλωμένο σύστημα υγείας», σε αντίθεση- εννοούσε προφανώς – με τη χώρα μας που δεν έχει κρούσματα, άρα (συμπέρασμα αυτονόητο) εμείς έχουμε πιο «οργανωμένο σύστημα υγείας». Ο συλλογισμός μετατρέπει μια αλήθεια από απόλυτη σε σχετική.

Σε περίπτωση πάλι που τα κρούσματα αυξηθούν και ξεσπάσει πανικός, και πάλι η διαχείριση του τρόμου εντάσσεται στις τεχνικές ελέγχου της σκέψης του κοινού.

Πριν από μερικά χρόνια ήταν η γρίπη των πουλερικών, σήμερα είναι η γρίπη των χοίρων, ενδιαμέσως υπήρξαν και μερικές ακόμη μιντιακές «απειλές», όπως η περιβόητη σκόνη του ενεργού άνθρακα, με την οποία υποτίθεται θα γίνονταν τρομοκρατικές επιθέσεις σε ανυποψίαστους πολίτες. Είχαν κάνει μάλιστα την εμφάνισή τους φιλμάκιασήμερα φαντάζουν χιουμοριστικά- όπου άνδρες της αντιτρομοκρατικής, ντυμένοι με άσπρες φόρμες, σαν διαστημάνθρωποι, ερευνούσαν υποτιθέμενα υπολείμματα της θανατηφόρου σκόνης, που την έστελναν μέσω ταχυδρομείου μέσα σε επιστολές οι τρομοκράτες.

Το πιο συναρπαστικό σε αυτές τις περιπτώσεις είναι το θριλερικό στοιχείο της «ξαφνικής απειλής» με «άγνωστη προέλευση». Ξαφνικά ο υπόκωφος θόρυβος των καθημερινών φόβων που ξεσπούν στις «επίσημες νόσους», ( καρδιαγγειακές και καρκίνους), ακόμη και εκείνο το ριζωμένο βάρος των κοινωνικών ανισοτήτων μπροστά στον θάνατο (πεθαίνουν οι φτωχότεροι) εξαφανίζεται μπροστά στη νέα απειλή από έναν μολυσματικό ιό, που σημαίνει μια νέας μορφής ανησυχία σε ένα νέο μοντέλο θανάτου. Πάνω δηλαδή που αυξήθηκε ο μέσος όρος ζωής και η ανησυχία αφορούσε την ποιότητα του γήρατος, αίφνης αφορά την ποιότητα της ζωής ανεξαρτήτως ηλικίας- και εκ πρώτης όψεως και κοινωνικής τάξης. Πλέον ο φόβος δεν είναι ο εκφυλισμός του οργανισμού και οι μέθοδοι καθυστέρησής του, αλλά πώς θα θωρακιστεί η ζωή από τις ξαφνικές επιθέσεις του «εχθρού».


Γάμος με χειρουργικές μάσκες

Ένα φιλμάκι που έκανε τον γύρο των παγκόσμιων καναλιών και προβλήθηκε και από τη ΝΕΤ με τον τίτλο «Έρωτας στα χρόνια της γρίπης» δείχνει ένα ζευγάρι που παντρεύεται, εκείνη με νυφικό, εκείνος με το γαμπριάτικο κοστούμι και οι δυο τους με χειρουργικές μάσκες, που δεν τις αποχωρίζονται ούτε όταν φιλιούνται μπροστά στην κάμερα. Υπερβολή; Μπορεί. Αλλά το μήνυμα σαφές και δεόντως τρομοκρατικό. Περισσότερο και από την παγκόσμια πτώση των χρηματιστηρίων.

Περισσότερο και από τα σκάνδαλα που ροκανίζουν τα τελευταία ίχνη του αισθήματος ασφάλειας των πολιτών μιας δημοκρατίας για το μέλλον τους και δη το συνταξιοδοτικό. Εδώ μπορεί να μην υπάρχουμε αύριο, η σύνταξη μας μάρανε;