[ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ] Η εθνική μας φτώχεια

Το περιστατικό που θα αφηγηθώ είναι αληθινό. Όμως, επειδή είναι και ενδεικτικό, καλύτερα να χρησιμοποιήσω μια πλαστή ονομασία, συνθέτοντας συλλαβές από τις επωνυμίες τριών γερμανικών εταιρειών παραγωγής πολυτελών αυτοκινήτων. Την επομένη, λοιπόν, της αναγγελίας μείωσης στο μισό του τέλους ταξινόμησης, μπαίνει ένας υποψήφιος πελάτης στην αντιπροσωπεία της «Μπεμέρντι» και δηλώνει ότι θέλει να αγοράσει, εδώ και τώρα, μια «Μπεμέρντι». «Ποιο μοντέλο σας ενδιαφέρει;», τον ρωτάει ο ευγενέστατος πωλητής.

Και ακούει άναυδος την απάντηση: «Όποιο να ΄ναι. Μια Μπεμέρντι».

Μέσα σε μια βδομάδα από την εφαρμογή του μέτρου, οι εξουσιοδοτημένοι έμποροι πολυτελών αυτοκινήτων ξεπούλησαν. Όπως αποδείχθηκε, εν μέσω κρίσης, υπήρχαν αρκετοί δυνητικοί αγοραστές ώστε το στοκ που βάραινε τις αντιπροσωπείες να κάνει φτερά. Ώς ένα σημείο, αυτή η καταναλωτική συμπεριφορά δεν είναι παράξενη. Η οικονομική ύφεση αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στα φαινόμενα αποπληθωρισμού. Η κατανάλωση πέφτει για δύο κυρίως λόγους: Υπάρχουν εκείνοι που δεν μπορούν να αγοράσουν και εκείνοι που μπορούν αλλά περιμένουν καλύτερες ευκαιρίες (δηλαδή, να αγοράσουν φτηνότερα, λόγω της κρίσης). Όταν δημιουργούνται οι ευκαιρίες, η δεύτερη κατηγορία καταναλωτών εμφανίζεται στο προσκήνιο της αγοράς. Και αποδεικνύεται ότι στην Ελλάδα της κρίσης δεν είναι λίγοι. Βεβαίως, στην πρώτη κατηγορία υπάρχουν εκείνοι που όχι μόνο δεν μπορούν να αγοράσουν «Μπεμέρντι», αλλά στερούνται όλο και περισσότερο τα στοιχειώδη. Και η κοινωνία μας χαρακτηρίζεται από τη μεγάλη ανισότητα ανάμεσα στους μεν και στους δε.

Το εισοδηματικό χάσμα ανάμεσα στο ανώτερο και στο κατώτερο 20% του πληθυσμού της χώρας είναι εκρηκτικά μεγαλύτερο από τον μέσο όρο της Ευρώπης, όχι μόνο των 15 αλλά και των 27. Και τείνει να διευρύνεται στα χρόνια της «νέας διακυβέρνησης». Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στο πλήρες κείμενο της Έκθεσης του διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος για το 2008. Στην ίδια Έκθεση τεκμηριώνεται η περιορισμένη «αναδιανεμητική επίδραση των κοινωνικών παροχών του κατακερματισμένου κράτους πρόνοιας στην Ελλάδα». Αυτά, λίγο ώς πολύ, τα έχουμε ξανακούσει. Λιγότερο γνωστή είναι, ωστόσο, η έξαρση του φαινομένου της παιδικής φτώχειας στην Ελλάδα που επίσης επισημαίνεται: «Αντίθετα με ό,τι συνέβη στις περισσότερες άλλες χώρες της Ε.Ε., το ποσοστό των παιδιών μέχρι 15 ετών που ζουν κάτω από το όριο της σχετικής φτώχειας στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες το 2006 και κατά μία επιπλέον μονάδα το 2007, φτάνοντας το 23% από 19% το 2005».

Τα περισσότερα φτωχά παιδιά ζουν σε οικογένειες με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. Όμως, για πολλές δεκαετίες και μέχρι πρόσφατα το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα δημιουργούσε πραγματικές ευκαιρίες κοινωνικής κινητικότητας. Η βάσιμη προσδοκία της μόρφωσης ως απολαβής ενός θεμελιώδους δημόσιου αγαθού λειτουργούσε ως μοχλός για την κοινωνική συνοχή. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις (που δεν περιλαμβάνονται στην Έκθεση) αυτό έχει πάψει να ισχύει. Το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα όλων των βαθμίδων απαξιώνεται ραγδαία, με τη συνέργεια της Δεξιάς και της εκείθεν του ΠΑΣΟΚ Αριστεράς. Έχοντες και μη έχοντες αναζητούν λύσεις στην ιδιωτική παιδεία (όπως άλλωστε και στην ιδιωτική υγεία). Οι έχοντες τις βρίσκουν. Οι μη έχοντες απελπίζονται.

Τα ζητήματα αυτά θα έπρεπε να αποτελούν αντικείμενο σοβαρής συζήτησης στη δημόσια σφαίρα. Όμως από σήμερα οι πολιτικοί μας, έπειτα από ένα τριήμερο ειλικρινούς κατάνυξης και ανύψωσης του εθνικού ηθικού με λαμπάδες και αυγά σε εκκλησίες και στρατόπεδα, επιστρέφουν στα τηλεπαράθυρα. Πότε θα κάνει τις εκλογές ο Καραμανλής; Ποιος ψιθύρισε τι σε ποιον σχετικά με τη διαδοχή του; Και, το κορυφαίο όλων, πώς θα παραστήσουμε ότι πάνω απ΄ όλα μας ενδιαφέρει η «ηθική του δημόσιου βίου» χωρίς να θίξουμε το συνταγματικό και νομικό πλαίσιο που μας θέτει στο απυρόβλητο;

Προφανώς σε ανθρώπους με αυτή τη δημόσια παρουσία δεν θα μπορούσε κανείς να εμπιστευθεί την έναρξη μιας ειλικρινούς και σοβαρής συζήτησης για τα πραγματικά δομικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Οι ελπίδες που επιβιώνουν ακόμα, στρέφονται ξανά στον ιστορικό φορέα της πολιτικής αλλαγής. Είναι η στιγμή για το ΠΑΣΟΚ να αρχίσει το ξεμπάζωμα των ερειπίων της «νέας διακυβέρνησης». Και, μαζί, να ξεριζώσει από το μυαλό του εκλογικού σώματος την υποψία ότι στο προβλεπτό μέλλον οι όποιοι κυβερνώντες θα εξακολουθήσουν να συσσωρεύουν ερείπια πάνω σε ερείπια.

ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ

σύστημα απαξιώνεται ραγδαία, με τη συνέργεια της Δεξιάς και της εκείθεν του ΠΑΣΟΚ Αριστεράς