Το ψυχογράφημα των παικτών των ριάλιτι

Η βιομηχανία των ριάλιτι σόου, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Νew Υork Daily Νews», σημειώνει άνοδο στις ΗΠΑ κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Εκατομμύρια τηλεθεατές εθίζονται σε μία καθημερινή ηδονοβλεπτική διαδικασία, καθηλωμένοι και υποταγμένοι σε μία εύκολη και εύπεπτη μορφή ψυχαγωγίας. Σε τέτοιους δύσκολους καιρούς καθετί εύκολο μοιάζει θελκτικό.

Τα ριάλιτι σόου επιτρέπουν να ξεχάσεις έστω προσωρινά την προσωπική σου δυστυχία και να εισβάλεις κρυφά στην παρατήρηση της ζωής του άλλου. Αυτή η διαδικασία σου προσφέρει τη δυνατότητα να νιώσεις, έστω για λίγο, ότι τα δικά σου προβλήματα δεν υπάρχουν. Η ταύτιση με πρόσωπα και καταστάσεις ικανοποιεί επίσης την ανάγκη να ξεφύγεις από την μοναξιά σου. Είναι σαν να κλέβεις κάτι από τη ζωή του άλλου και να το οικειοποιείσαι.

Οι παραγωγοί των ριάλιτι μάλιστα φροντίζουν έξυπνα να επιλέγουν για πρωταγωνιστές αυτών των παιχνιδιών τους πιο «απλούς», καθημερινούς ανθρώπους, προκειμένου να διευκολύνουν τις διαδικασίες ταύτισης του κοινού με αυτούς. Φυσικά, η όλη διαδικασία εικονικής εισβολής στις ζωές των άλλων βασίζεται κατ΄ αρχάς σε μία προϋπόθεση ασφάλειας: μπορείς και γνωρίζεις τους παίκτες, χωρίς να «ρισκάρεις» να έρθεις κοντά ή να απορριφθείς, πάντα καλυμμένος πίσω από το προστατευτικό τοίχος του τηλεοπτικού φακού.

Από τη μια η ανάγκη του κοινού να βλέπει, από την άλλη η ανάγκη των παικτών να βλέπονται. Τι οδηγεί άραγε έναν άνθρωπο να υποδυθεί τον ρόλο ενός ηδονοβλεπτικού στόχου; Είναι η ανάγκη για μία έστω προσωρινή δόξα που σου επιτρέπει να γίνεις εύκολα γνωστός, αναγνωρίσιμος, «σημαντικός» στα μάτια των άλλων; Τα ριάλιτι επιτρέπουν στον παίκτη με μία μαγική ευκολία να γίνει σελέμπριτι και φυσικά η κοινωνία μας θρέφει τέτοιου είδους ματαιόδοξες επιδιώξεις.

Οι παίκτες μπορεί βαθύτερα να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, με αποτέλεσμα να ψάχνουν να κουκουλώσουν μία κενή ή ελλιπή ταυτότητα με ένα ψεύτικο πέπλο δόξας και «σταριλικιού», το οποίο φαντασιώνονται ότι θα τους προσφέρει αξία, σημαντικότητα- κι ας είναι εφήμερη. Επίσης, ορισμένους παίκτες μπορεί να χαρακτηρίζουν τάσεις επιδειξιομανίας, οι οποίες συχνά σχετίζονται και με ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, δηλαδή με αδυσώπητη αυταρέσκεια και με ανάγκη του ατόμου να την προβάλλει και να την «επιβάλλει» στους άλλους.

Όλα αυτά όμως μοιάζουν να έχουν μηδαμινό κίνδυνο ή ανηθικότητα εμπρός στον αδίστακτο στόχο της τηλεθέασης, τον οποίο πρόσφατα ενστερνίστηκαν τα αγγλοσαξονικά κανάλια CΒS και Channel 4, τα οποία δημιούργησαν ριάλιτι με πρωταγωνιστές ανήλικα παιδιά! Εδώ, όλα σταματούν να θυμίζουν και να σέβονται την αθωότητα και την αγνότητα της παιδικής ηλικίας. Και το τρομακτικότερο είναι ότι οι ίδιοι οι γονείς καμαρώνουν με περισσή ικανοποίηση τα τέκνα τους!

Η μετατροπή της παιδικότητας σε καταναλωτικό θέαμα- αφενός μεν στο όνομα του οικονομικού οφέλους, αφετέρου δε στον βωμό της γκλαμουριάς- ίσως αποτελεί μία σύγχρονη μορφή αόρατης κακοποίησης του παιδικού ψυχισμού, στην οποία είναι στο χέρι μας αν θα συμμετέχουμε ή όχι, πατώντας το κουμπί του τηλεκοντρόλ.

Η Μυρσίνη Κωστοπούλου είναι ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια (Ρh.D). email: myrsi@hol.gr