Φαινόμενα

Αίσθημα φόβου και ασφυξίας
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

«Όταν με κυριεύει ο φόβος, επινοώ μια εικόνα», έγραφε ο Γκαίτε χρόνια πριν οι εικόνες της τηλεόρασης επινοήσουν έναν νέο φόβο
Καθημερινή συνήθεια χάρη στα δελτία των 20.00, σαν το πλύσιμο των δοντιών, οι ειδήσεις για άγριες ληστείες, φόνους, πυροβολισμούς στα καλά καθούμενα, οποιαδήποτε ώρα της ημέρας σε οποιοδήποτε σημείο της χώρας. Μια βία που μοιάζει να διογκώνεται διαρκώς, χωρίς τίποτε απολύτως να φαίνεται ότι μπορεί να ανακόψει την αύξησή της. Ένα αίσθημα φόβου, που επιτίθεται στις ζωές του καναπέ σπρώχνοντάς τες πιο βαθιά στη μιζέρια.

Ανυπεράσπιστοι και πανικόβλητος μπροστά σε μια οικονομική κρίση με άγνωστα αποτελέσματα, πλην όμως, σύμφωνα με όλες τις προβλέψεις, επιβαρυντικά για τις ζωές των πολιτών. Ένα βαρύ αίσθημα ασφυξίας αποπνέει πλέον η τηλεοπτική ενημέρωση, που κάνει ατραξιόν τις κλειδαριές ασφαλείας, τις σιδεριές με ενσωματωμένο συναγερμό ή κάτι παρόμοιο, δίνει συμβουλές για σπίτιααστακούς ή τι να κάνει ο πολίτης αν μπει ο κλέφτης σπίτι του. Έχει αυξηθεί η εγκληματικότητα, λένε τα επίσημα στοιχεία. Και δεν φτάνει αυτό, αλλά το έγκλημα είναι όλο και πιο άγριο. Προχθές κλέφτες δολοφόνησαν δυο ηλικιωμένους, παραπροχθές ληστές πυροβόλησαν ιδιοκτήτη ΠΡΟ-ΠΟ και πάει λέγοντας.

Το αποτέλεσμα; Το πρωί της Κυριακής εμφανίστηκε στην εκπομπή «Μega Σαββατοκύριακο», κύριος στου οποίου το σπίτι είχαν μπει ληστές, όπως είπε, και τους οποίους υποδέχτηκαν ο ίδιος και η γυναίκα του με τις καραμπίνες στα χέρια, εξ ου και ήθελε να διαφημίσει την κατοχή όπλου. Υπήρξε άμεση η παρέμβαση του Μανόλη Αναγνωστάκη, βεβαίως, που διέκοψε τα επιχειρήματα του εν λόγω κυρίου υπέρ των όπλων, λέγοντας ότι η αξία της ανθρώπινης ζωής παραμένει πολυτιμότερη. Αλλά και ο κύριος που είχε δεχτεί την εισβολή κλεφτών επέμενε ότι «όταν μπουν στο ίδιο σου το σπίτι, τότε δικαιούσαι να αμυνθείς με όπλο».

Αυτό μας έλειπε. Μια κοινωνία της βίας. Ακριβώς σαν την αμερικανική που έχει ήδη πληρώσει πολύ ακριβά την κουλτούρα των όπλων σε συνδυασμό με την υπερβολική παραγωγή θεαμάτων βίας. Και αντί να ληφθούν μέτρα για να ανακοπεί ο εθισμός στη βία, αντιθέτως αξιοποιήθηκε από την κυβερνητική προπαγάνδα (του Μπους) για να διαλύσει τις συνταγματικές αντιστάσεις σε μια σειρά σκληρών μέτρων, τα οποία επέβαλε με άλλοθι την τρομοκρατία.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για την αξιοποίηση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης που διαμορφώνουν τα θεάματα βίας, χάρη στην οποία επιβάλλονται μέτρα, τα οποία αντίκεινται στις αρχές της δημοκρατίας, είναι το περίφημο σίριαλ «24»- για την αμερικανική κοινωνία, το Χόλιγουντ είναι ό,τι για την ελληνική η τηλεόραση.

Η πρωτότυπη σκηνοθεσία του «24» έδινε την αίσθηση στον τηλεθεατή ότι τα γεγονότα συμβαίνουν στον παρόντα χρόνο της προβολής του επεισοδίου, ο οποίος από αφηγηματικός γίνεται ο χρόνος της επιφυλακής. Ήταν ακριβώς η διαρκής κατάσταση έκτακτης ανάγκης, κατά την οποία αναστέλλεται κάθε ηθική κρίση ώστε να επιβληθεί και να γίνει αποδεκτό ό,τι πιο ακραίο και αντισυνταγματικό.

Στις ΗΠΑ αυτή η τακτική χαρακτηρίστηκε «νομολογία Τζακ Μπάουερ» από το όνομα του πράκτορα της Αντιτρομοκρατικής στο σίριαλ «24», ο οποίος προκειμένου να σώσει το Λος Άντζελες από ένα τρομοκρατικό χτύπημα που θα κόστιζε εκατομμύρια ζωές, ακολουθεί τη μέθοδο των σκληρών βασανιστηρίων.


Καταναλώνονται θεάματα βίας

Ήταν το παράδειγμα αντί οποιουδήποτε νομικού κειμένου, που χρησιμοποίησε δικαστής του ανωτάτου δικαστηρίου των ΗΠΑ, όπως σημειώνει ο Salmon στο βιβλίο του «Storytelling», προκειμένου να δικαιολογήσει τα βασανιστήρια και να υποστηρίξει την αναγκαιότητα ύπαρξής τους: χάρη στις βίαιες ανακρίσεις, ο Τζακ Μπάουερ έσωσε το Λος Άντζελες, υποστήριξε. Θα έλεγε ποτέ κανείς ότι το Ποινικό Δίκαιο είναι εναντίον του; Θα καταδίκαζαν ένορκοι τον Τζακ Μπάουερ;

Πρόκειται βέβαια, για ένα παράδειγμα που αποδεικνύει σε ποιο σημείο είχε φτάσει η συνταγματική εκτροπή της κυβέρνησης Μπους. Ωστόσο δεν παύει να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις τηλεοπτικές δημοκρατίες όπου καταναλώνονται θεάματα βίας ανεξέλεγκτα, δίνοντας και αυτά την αίσθηση ότι υπάρχει μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Πάντως, στη χώρα μας, την ίδια στιγμή που το κέντρο των Αθηνών έχει καταληφθεί από ανεξέλεγκτες συμμορίες λαθρομεταναστών και γίνεται ανοιχτά από εμπόριο ναρκωτικών μέχρι εμπόριο σαρκός, αίφνης τα σκληρότερα αστυνομικά μέτρα, τα προκάλεσε μια μικρή ομάδα κουκουλοφόρων που έσπασε μερικές βιτρίνες.