[ ΣΕ ΠΡΩΤΟ ΕΝΙΚΟ ] Σάτιρα και κόμπλεξ

«Είναι ο Jon Stewart ο άνθρωπος που εμπιστεύονται περισσότερο οι Αμερικανοί;» έχουν αναρωτηθεί οι «Νew Υork Τimes». Είναι σίγουρα ο άνθρωπος που προκάλεσε μια ενδελεχή αυτοκριτική στην αμερικανική τηλεόραση, ενθουσιασμό στους bloggers και καθήλωσε μπροστά στον δέκτη ακόμη και τον Ομπάμα.

Ο λόγος; Η «διαμάχη» του με το απόλυτο celebrity του οικονομικού ρεπορτάζ του δικτύου CΝΒC Jim Cramer. Ο τελευταίος έγινε στόχος του «βιτριολικού» χιούμορ του Stewart στο «Daily Show», για την παρότρυνσή του προς τους θεατές να μην ανησυχούν για την επενδυτική τράπεζα Βear Stearns, η οποία λέει δεν αντιμετώπιζε κανένα πρόβλημα… λίγο πριν ανακοινώσει χρεοκοπία. Η σάτιρα, πέρα από τον καθαρά ψυχαγωγικό ρόλο της, υπάρχει και για να θέτει ερωτήσεις, να προβληματίζει, να προβάλλει τα κακώς κείμενα. Αυτό λοιπόν προσπαθεί και ο οικοδεσπότης του «Daily Show». Όταν παρακολούθησα την εκπομπή, δεν μπόρεσα να μη σκεφτώ πως παρεμφερείς απόπειρες θα μπορούσε να πει κανείς ότι γίνονται και από την εγχώρια σάτιρα, καθηλώνοντας το τηλεοπτικό κοινό, το οποίο«ταυτίζεται» μιας και ακούει αυτά που θα έλεγε αν ήταν στο βήμα.

Δεν μπόρεσα όμως να μη βρω και μικρές, πλην ουσιώδεις, διαφορές. Εδώ είναι Βαλκάνια και η σάτιρα δεν απευθύνεται ποτέ σε ανθρώπους που είναι παρόντες. Σε αντίθεση με το «Daily Show», στο οποίο κάνουν ουρά για να εμφανιστούν πολιτικοί και μη- ακόμη και οι υποψήφιοι για την προεδρία της Αμερικής ήταν στη λίστα. Και στο οποίο πήγε ο Cramer. Εδώ είναι Βαλκάνια και υπάρχει πάντα ένα ιεραποστολικό «touch». Η σάτιρα μοιάζει με μακρόσυρτο κήρυγμα από τηλε- άμβωνος. Σε αντίθεση με τον Stewart που δεν αυτοπροσδιορίζεται- ρητά ή άρρητα- ως δημοσιογράφος, σχολιαστής ή «φωνή του λαού», αλλά δηλώνει ότι δουλειά του είναι να διακωμωδεί με δηκτικό τρόπο δημόσια ή ιδιωτικά ήθη, ανθρώπους και καταστάσεις, ακόμη και τον ίδιο του τον εαυτό. Και είναι πραγματικά επαγγελματίας. Δεν βγάζει λόγο προσπαθώντας να πείσει τους θεατές του ότι είναι «ένας από αυτούς». Όταν έχει την ευκαιρία, κάνει κάτι πιο απλό και αποτελεσματικό: ρωτάει τους καλεσμένους του αυτά που ο μέσος Αμερικανός θέλει να μάθει. Το πιο πρόσφατο και τρανταχτό παράδειγμα, η εκπομπή με τον Cramer. Οn camera και με τον άλλον απέναντι- όχι σε μεσσιανικού τύπου μονολόγους- ρώτησε, «γιατί, ενώ ξέρατε, μας λέγατε ψέματα;».