Ιδιαίτερο το στρες στις γυναίκες

Γυναίκα εργαζόμενη, μαμά, σύζυγος, ερωμένη, σύντροφος, φίλη, κόρη…οι ρόλοι της σημερινής γυναίκας είναι πολλαπλοί, όπως και το στρες που τη χαρακτηρίζει προκειμένου να ανταπεξέλθει στους διαφορετικούς –και συχνά ανταγωνιστικούς- ρόλους που έχει. Το στρες δημιουργείται μέσω διαδικασιών αλληλεπίδρασης μεταξύ των ατόμων και του περιβάλλοντος τους. Έτσι, όταν κανείς αισθάνεται ότι οι προσωπικές του δυνάμεις και ικανότητες δεν επαρκούν για να αντεπεξέλθει στις συγκεκριμένες απαιτήσεις του περιβάλλοντός του, βιώνει στρες. Και για τα δύο φύλα το στρες εξελίχθηκε από τις μέρες μας στη σαβάννα, όταν παλεύαμε ή τρέχαμε για τη ζωή μας. Σήμερα είναι άλλου είδους τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, αν και η φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού παραμένει ίδια.

Αντίδραση ‘μάχης ή φυγής’

Οι πρόγονοί μας στη σαβάννα απαντούσαν σε αγχογόνες δοκιμασίες με την ‘αντίδραση μάχης ή φυγής’, κατά την οποία ο εγκέφαλος δίνει σήμα για την παραγωγή ορμονών που θέτουν το σώμα σε εγρήγορση είτε για να παλέψει και να αντιμετωπίσει την απειλή είτε για να τραπεί σε φυγή.

Εκατομμύρια χρόνια αργότερα, όταν αντιμετωπίζουμε δύσκολες καταστάσεις , το σώμα αυτόματα «ανεβάζει ταχύτητα», αναλαμβάνοντας δράση. Εκκρίνουμε τις ίδιες ορμόνες που καθιστούσαν τους ανθρώπους των σπηλαίων ικανούς να κινούνται και να σκέφτονται γρηγορότερα, να επιτίθενται δυνατότερα, να βλέπουν καλύτερα, να ακούν ακριβέστερα και να πηδούν υψηλότερα από ότι μπορούσαν δευτερόλεπτα νωρίτερα. Οι πιο σύγχρονες μορφές στρες πάντως δεν απαιτούν ούτε μάχη ούτε φυγή. Η εμπειρία μας στο στρες γενικά σχετίζεται με το πώς ανταποκρινόμαστε σε ένα συμβάν και όχι με το συμβάν από μόνο του.

Αντίδραση ‘φροντίδας και συναναστροφής’

Έρευνες της Δρος ShellyTaylor και της ομάδας της στο πανεπιστήμιο UCLA των ΗΠΑ δείχνει ότι οι γυναίκες έχουν διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης του στρες, τον οποίο ονόμασαν‘φροντίδα και συναναστροφή’. Όχι μόνο οι γυναίκες, αλλά και τα θηλυκά διαφόρων ζώων αντιδρούν στο στρες διαφορετικά απ’ ότι το ανδρικό φύλο.

Οι στρεσαρισμένες γυναίκες φροντίζουν τον εαυτό τους και τα μικρά τους (φροντίδα) και δημιουργούν συμμαχίες με άλλους (συναναστροφή). Ναι μεν οι γυναίκες διαθέτουν το φυσιολογικό μηχανισμό ‘μάχης ή φυγής’ για το έντονο στρες, αλλά σε κάποιο σημείο της διαδικασίας υπεισέρχεται και η αντίδραση ‘φροντίδας και συναναστροφής’, οπότε οι γυναίκες διαφοροποιούνται από τους άνδρες.

Το θηλυκό γένος τείνει να προστατεύει και να φροντίζει τα μικρά του όταν υπάρχει κίνδυνος-αν τραπεί σε φυγή σύντομα, δημιουργείται πρόβλημα.Σύμφωνα με την καθηγήτρια Taylor, η ωκυτοκίνη ευθύνεται για τη συγκεκριμένη θηλυκη συμπεριφορά, αφού η ορμόνη αυτή δημιουργεί συναίσθημα χαλάρωσης, μειώνει το φόβο και ορισμένα στοιχεία της αντίδρασης μάχη ή φυγή (κι επίσης εμπλέκεται στην κοινωνική μνήμη και τον τοκετό).

Η φροντίδα περιλαμβάνει δραστηριότητες περιποίησης, σχεδιασμένες να προστατεύσουν τον εαυτό και να μειώσουν τη δυσφορία, ενώ η συναναστροφή ενέχει τη δημιουργία και διατήρηση κοινωνικών δικτύων τα οποία βοηθάνε σε αυτή διαδικασία.

Από τη βιολογία στη συμπεριφορά

Έτσι, όταν μια γυναίκα απειλείται από στρες θα μιλήσει στην κολλητή της, ενώ ένας άντρας θα ξεδώσει στο γήπεδο-και τα δύο εκδηλώσεις αρχαίων βιολογικών συστημάτων.Αναζητώντας υποστήριξη και κουβεντιάζοντας τη συναισθηματική εμπειρία της, η γυναίκα επεξεργάζεται τι συμβαίνει και τι μπορεί να γίνει.

Οι άντρες πάλι αναζητούν δραστηριότητες διαφυγής, δημιουργώντας έναν χαλαρωτικό αντιπερισπασμό, για να ξεφύγουν, όπως το γήπεδο, τα αθλητικά ή τα ηλεκτρονικά παιχνίδια.Με τέτοιες δραστηριότητεςδιοχετεύουν τη στρεσσογόνο ενέργειά τους μέσα από μια πρόκληση, ενώ παράλληλα έχουν την αντροπαρέα τους, χωρίς να χρειάζεται να συζητήσουν για συναισθήματα ή στρες.

Διαχείριση στρες

Ανακαλύψτε αυτό που σας χαλαρώνει: διαλογισμός, γιόγκα, πιλάτες, γυμναστήριο, μασάζ, ανάγνωση βιβλίων ή ακρόαση μουσικής.

Δημιουργήστε ελεύθερο χρόνο για τον εαυτό σας, ακόμα και αν πρόκειται για 15 λεπτά καθημερινά.

Κοιμηθείτε.Η διαδικασία του ύπνου συντελεί στην επίλυση προβλημάτων που μας απασχολούν.

Τραφείτε σωστά.Προτιμήστε πρωτείνες και αποφύγετε την παγίδα του καφέ ή της ζάχαρης, ενέργειας που θα χαθεί γρήγορα.

Σημειώστε τις σκέψεις σας, κρατώντας ημερολόγιο, στέλνοντας ένα ηλεκτρονικό μήνυμα ή ένα sms σε οικείο σας πρόσωπο.Η διαδικασία έκφρασης είναι απελευθερωτική!

Προσσφέρετε εθελοντικά, και βοηθώντας τους άλλους θα ανακαλύψετε ότι βοηθάτε και τον εαυτό σας.

Βρείτε ένα χόμπι.

Οργανώστε το χρόνο και τη ζωή σας.

Βάλτε όρια και μάθετε να λέτε ‘όχι’.

Αποφύγετε τις παγίδες της αυτοκαταστροφής στην αντιμετώπιση του στρες, όπως υπερβολικό κάπνισμα, κατανάλωση αλκοόλ και φαγητού.

Η Δρ Λίζα Βάρβογλη είναι Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, νευροψυχολόγος

Επιστημονική Συνεργάτις Πανεπιστημίου Harvard και Νοσοκομείου Αγία Σοφία

varvogli@otenet.gr