Γνώμη Ο Παλαιοκώστας και οι άλλοι

Ποια είναι η αποστολή μιας φυλακής; Ποιος είναι (ή, μάλλον, πρέπει να είναι) ο στόχος της; Θεωρητικά ο στόχος της φυλακής είναι (θα έπρεπε να είναι) να επιδράσει με τέτοιον τρόπο στον έγκλειστο ώστε να τον βοηθήσει να ξαναβρεί τη χαμένη ισορροπία με τον εαυτό του και την κοινωνία, και να διεκδικήσει την περίφημη «δεύτερη ευκαιρία» του. Πρακτικά, όμως, ειδικά στην Ελλάδα, έχουμε εμπεδώσει όλοι (κι όχι μόνον οι εντεταλμένοι με τον σωφρονισμό) μια διεστραμμένη αντίληψη για τον στόχο των φυλακών. Έχουμε πιστέψει- όπως έγραφε προ καιρού σ΄ αυτήν την εφημερίδα ο από πολλές απόψεις επίκαιρος, Γιάννης Πανούσης- ότι «οι φυλακές έχουν έναν και μόνο στόχο: απλώς να μην το σκάσει κανείς εγκλεισμένος σε αυτές». Μπορεί κανείς να αναρωτηθεί πώς η παντελής έλλειψη μέριμνας και η πλήρης απουσία ειδικευμένου προσωπικού συνέβαλε στη θεμελίωση μιας τόσο βαθιά διεστραμμένης αντίληψης. Αλλά δεν μπορεί να αμφιβάλει ότι αυτή είναι η γενική αντίληψη. Και ότι γι΄ αυτό η θεαματική «ρεπετισιόν» της απόδρασης Παλαιοκώστα αντιμετωπίστηκε ως μέγα σκάνδαλο.

Αποτελεί, φυσικά, σκάνδαλο η απόδραση. Γιατί επιβεβαιώνει, πρώτον, τη γενική απορρύθμιση της κρατικής μηχανής, το ξεκούρδισμα ακόμη κι εκείνων των τομέων της που με το ζόρι των Ολυμπιακών Αγώνων είχαν αποκτήσει ένα λούστρο εκσυγχρονισμού και μια εικόνα αποτελεσματικότητας το 2004, την οποία γρήγορα έχασαν στα χρόνια της «νέας διακυβέρνησης», που είδε εξ αρχής όλο το Δημόσιο ως έναν μοχλό ξαναμοιράσματος των πελατειακών σχέσεων στη χώρα. Αχρείαστη επιβεβαίωση, όταν είχαν προηγηθεί οι φονικές πυρκαγιές του 2007…

Σκάνδαλο, δεύτερον, επειδή επιβεβαιώνει στη διεθνή σκηνή την οπερετική εικόνα μιας χώρας εξωφρενικής, μιας εξαίρεσης του ευρωπαϊκού κανόνα, στην οποία όλα μπορούν να συμβούν, όπου η διαφθορά βασιλεύει, η ανευθυνότητα κυριαρχεί, «τίποτε δεν λειτουργεί» (κατά τον πικρόχολο τίτλο ευρωπαϊκής

Η απόδραση επιβεβαιώνει τη γενική απορρύθμιση της κρατικής μηχανής, το ξεκούρδισμα ακόμη κι εκείνων των τομέων της που με το ζόρι των Ολυμπιακών Αγώνων είχαν αποκτήσει ένα λούστρο εκσυγχρονισμού και μια εικόνα αποτελεσματικότητας

εφημερίδας) και την οποία κανείς δεν μπορεί να πάρει στα σοβαρά και (πολύ λιγότερο) μπορεί να τη δανείσει, εκτός αν τα επιτόκιά της σκαρφαλώσουν σε δελεαστικά ύψη. Ήταν επώδυνη εμπειρία η ανάγνωση του διεθνούς Τύπου αυτές τις ημέρες. Και όχι άνευ συνεπειών, σε μια περίοδο όπου όλα τα κράτη πολεμούν με όλα τους τα όπλα στα μαρμαρένια αλώνια των χρηματαγορών, για να πείσουν τις δύσκολες αγορές των καιροσκόπων, κερδοσκόπων δανειστών να τα εμπιστευθούν και να τα δανείσουν.

Αλλά σκάνδαλο για το σωφρονιστικό μας σύστημα το ίδιο, απόδειξη της αποτυχίας του- όπως είπαν και έγραψαν πολλοί- δύσκολα θα τη χαρακτήριζα την επανάληψη του «αεροπλανικού κόλπου» Παλαιοκώστα. Όταν έχουμε φυλακές απαρχαιωμένες, που στοιβάζουν διπλάσιο από το προβλεπόμενο «ανθρώπινο υλικό» στα κελιά τους, που δίνουν σε κάθε κρατούμενο μόλις 0,70 τ.μ. προσωπικού χώρου (ενώ οι ευρωπαϊκές προδιαγραφές απαιτούν τουλάχιστον 7 τ.μ. για τον καθένα) και αφαιρούν 400 ζωές κρατουμένων (με 40 αυτοκτονίες) μέσα σε δέκα χρόνια. Όταν έχουμε φυλακές με το μισό σχεδόν πληθυσμό τους να είναι εκεί για λόγους που συνδέονται με χρήση ουσιών, αλλά χωρίς υποδομές αποτελεσματικής ιατρικής υποστήριξής τους. Όταν έχουμε φυλακές που πλημμυρίζουν επειδή τα δικαστήριά μας επιβάλλουν με τη μεγαλύτερη ευκολία στον κόσμο τις αυστηρότερες (σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο) ποινές, δίχως εναλλακτικές μορφές σωφρονισμού, άλλες από τον εγκλεισμό. Κι όταν η υποτροπή είναι ο κανόνας κι όχι η εξαίρεση, με ένα συγκλονιστικά μεγάλο ποσοστό των αποφυλακιζομένων (για τους οποίους καμιά μέριμνα επανένταξης δεν προβλέπεται) να επιστρέφουν πίσω από τα σίδερα- όταν το σύστημα σωφρονισμού έχει τόσο καθολικά αποτύχει στη θεμελιώδη αποστολή του, τον σωφρονισμό και την επανένταξη των πολλών- η απόδραση ενός κρατουμένου ληστή, συγχωρήστε με, αλλά μου μοιάζει παρανυχίδα.

Θεαματική, ίσως. Εξευτελιστική, ασφαλώς. Αλλά παρανυχίδα, οπωσδήποτε.

Γι΄ αυτό, ας αφήσουμε στις παραζαλισμένες διωκτικές αρχές το έργο της νέας σύλληψης του δραπέτη, για μια κάποια αποκατάσταση του κύρους τους. Κι ας κρατήσουμε εμείς στον νου μας ότι σημαντικότεροι από εκείνον που έφυγε είναι εκείνοι που μένουν. Σε μια φυλακή που έχει χάσει, εντελώς, τον στόχο και την αποστολή της.