Μποτίλιες στο πέλαγος

Oι δημοσκοπήσεις, σύμφωνα με το στερεότυπο που επαναλαμβάνουν μονότονα οι πολιτικοί (ιδίως όταν αυτές έχουν δυσάρεστα νέα για το κόμμα τους), δεν είναι παρά ένα ενσταντανέ. «Φωτογραφίες της στιγμής», που αποτυπώνουν τις εφήμερες και επιπόλαιες διαθέσεις μιας κοινής γνώμης που, φτερό στον άνεμο, μπορεί εύκολα να τις αλλάξει.

Αλλά δεν είναι έτσι. Συμβαίνει συχνά ο πολίτης να βλέπει τον δημοσκόπο όχι ως εξομολογητή μα ως αγγελιαφόρο. Και τη δημοσκόπηση όχι ως απλή «φωτογραφία». Αλλά ως μποτίλια στο πέλαγος. Σαν αυτές που χρησιμοποιούσαν οι ναυαγοί για να στέλνουν μηνύματα… Πέρυσι, τέτοιον καιρό, η θάλασσα ήταν γεμάτη μπουκάλια. Κάθε τόσο ψαρεύαμε ένα και διαβάζαμε:

12% στον ΣΥΡΙΖΑ, 15% σ΄ ΄ένα επόμενο μπουκάλι, 18% με το άλλο κύμα. Η εκτίναξη του κόμματος της Ριζοσπαστικής Αριστεράς ήταν το δημοσκοπικό «γεγονός» του 2008.

Εν μέρει- αλλά μόνον εν μέρει- αυτή η ευφορία των ποσοστών πιστωνόταν στο ίδιο το ανερχόμενο κόμμα. Ο νέος πολιτικός λόγος που εισήγαγε ο Αλαβάνος, ο κοινοβουλευτικός του δυναμισμός, η εγκατάλειψη της άγονης αντι-δικομματικής ρητορικής και της πολιτικής των ίσων αποστάσεων απέναντι στη Ν.Δ. και το ΠΑΣΟΚ, και η ανανεωμένη κοινωνική και μιντιακή δυναμική, που συνοψιζόταν στο πρόσωπο του Αλέξη Τσίπρα, όλα αυτά αθροιζόμενα θα εξηγούσαν, ασφαλώς, μια κάποια άνοδο. Αλλά η δημοσκοπική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ ήταν προφανές ότι τον ξεπερνούσε. Δεν ήταν, στο μέγιστο μέρος της, μια δημοσκοπική ανταμοιβή για μια πολιτική προσπάθεια. Ήταν ένα μήνυμα. Με παραλήπτη το πολιτικό σύστημα στο σύνολό του.

Και το μήνυμα δεν ήταν δυσανάγνωστο: Ύστερα από την οδυνηρή εμπειρία της κυβέρνησης Καραμανλή και την εσωτερική αστάθεια του ΠΑΣΟΚ, ένα κομμάτι της κοινής γνώμης, δυναμικό και διόλου ευκαταφρόνητο, σε κάποια κρίσιμη γωνιά της κοινωνικής γεωγραφίας, ζητούσε κάτι περισσότερο από μιαν ακόμη εναλλαγή των δύο κομμάτων εξουσίας. Δεν θεωρούσε πια αρκετό να φύγουν οι «κακοί» και να έρθουν οι «καλοί». Ζητούσε, κάπως θολά και απροσδιόριστα (όπως ένα μήνυμα ναυαγού σε μια μποτίλια στη θάλασσα), μιαν αλλαγή όχι απλώς πολιτικού προσωπικού αλλά «τρόπου», «ήθους», βασικής συνταγής στη δημόσια σφαίρα και στην πολιτική ζωή. Μια ριζική ανασύνταξη της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας. Η δημοσκοπική πριμοδότηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν, απλώς, το μέσο για να φθάσει στη βαρήκοοι κεντρική σκηνή το μήνυμα.

Το μήνυμα εστάλη. Η χρησιμότητά του εξαντλήθηκε. Αυτός είναι ο ένας λόγος για τον οποίο και τα ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ επέστρεψαν σε «λογικότερα» επίπεδα. Έκανε κι ο ίδιος άλλωστε ό,τι μπορούσε, αντιδρώντας με αμηχανία, ανασφάλεια και εσωτερική ένταση στις δημοσκοπικές εκπλήξεις-εκκλήσεις, ώστε να αποποιηθεί τον ρόλο που συγκυριακά του είχε ανατεθεί.

Αλλά η τύχη του μέσου που χρησιμοποιήθηκε για να σταλεί το μήνυμα ενδιαφέρει λιγότερο. Εκείνο που ενδιαφέρει περισσότερο είναι αν το μήνυμα παραμένει ζωντανό. Αν απηχεί ακόμη πραγματικές διαθέσεις. Αν αντιστοιχεί σε μια υπαρκτή πολιτική ζήτηση. Ή μήπως τα στοιχεία της πολιτικής ζήτησης έχουν πια μεταβληθεί; Μήπως άλλαξε τα δεδομένα η κρίση που από τις 15 Σεπτεμβρίου εισέβαλε στη ζωή μας, με συζυγίες κοινωνικών εκρήξεων και έμφοβων αναδιπλώσεων; Ή μήπως, ακόμη, η ταχεία κατάρρευση μιας κυβέρνησης που ξόδεψε τους πέντε μήνες, από τη σημαδιακή πτώση της Lehman, παραζαλισμένη και άβουλη, στη δίνη ενός σκανδάλου, μιας δημοσιονομικής αποτυχίας, ενός προϋπολογισμού που κατέρρευσε μέσα σ΄ έναν μήνα και μιας χρεοκοπίας, που μας απειλεί, κατέστησε τόσο επείγουσα την ανάγκη να απαλλαγούμε από τον κυνικό ερασιτεχνισμό της, ώστε κάθε άλλο πολιτικό αίτημα αυτή την ώρα να μοιάζει πολυτέλεια;

Ναυαγέ, εκεί πέρα από τη θάλασσα, είσαι ακόμη ζωντανός; Έχεις κάποιο καινούργιο μήνυμα να μας στείλεις;

Μετά την οδυνηρή εμπειρία της κυβέρνησης Καραμανλή και την εσωτερική αστάθεια του ΠΑΣΟΚ, ένα κομμάτι της κοινής γνώμης, δυναμικό και διόλου ευκαταφρόνητο, σε κάποια κρίσιμη γωνιά της κοινωνικής γεωγραφίας, ζητούσε κάτι περισσότερο από μιαν ακόμη εναλλαγή των δύο κομμάτων εξουσίας