Λιμοκτονία στους δρόμους της Αθήνας

Νεκρά παιδιά στα πεζοδρόμια της Αθήνας. Παγωμένα πτώματα φορτωμένα σε κάρα. Μορφές αποστεωμένες και αγνώριστες στη γωνία Βουκουρεστίου και Βαλαωρίτου. Είναι οι νεκροί από την πείνα της Κατοχής, που θέρισε 300.000 ανθρώπους…

Εικόνες που επιστρέφουν σε ένα μαύρο κοντέινερ και μέσα σε 35 δευτερόλεπτα επιχειρούν να αφυπνίσουν. Είναι το νέο έργο του εικαστικού Γιώργου Χατζημιχάλη, που ύστερα από πρωτοβουλία του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (επιμέλεια: Δάφνη Βιτάλη) βγαίνει στους δρόμους και για οκτώ εβδομάδες θα σταθεί σε οκτώ κεντρικά σημεία.

Γιατί καταπιάνεστε με αυτό το θέμα;
Είναι μια ιστορία που την κουβαλάω από παιδί. Οι διηγήσεις των γονιών μου ήταν τόσο απρόσμενες που ως παιδί τις εικονοποιούσα και είχα την αίσθηση πως έχω δει αυτές τις εικόνες, χωρίς να τις έχω αντικρύσει στην πραγματικότητα. Από την άλλη, η πείνα στην Ελλάδα του 1941-44 υπήρξε η μεγαλύτερη στην Ευρώπη και εξαφάνισε το 5% του πληθυσμού. Μια τραγωδία που δεν έχει καταγραφτεί στη συλλογική μνήμη. Μια κοινωνία όμως που χάνει τη μνήμη της, χάνει και την ιστορία της. Χάνει τον τρόπο να ερμηνεύει το παρελθόν και να ατενίζει το μέλλον. Πρόκειται λοιπόν για ένα έργο που προσπαθεί να υπενθυμίσει τι συνέβη τότε.

Γιατί πιστεύετε πως η τραγωδία του λιμού δεν καταγράφηκε στη συλλογική μνήμη;

Εκείνο που δεν το χωράει ο νους μας δεν μπορούμε να το διαπραγματευτούμε. Η Γερμανία για παράδειγμα, παρότι αντιμετώπισε με θάρρος το ναζιστικό παρελθόν της δεν μπόρεσε να διαχειριστεί την ισοπέδωση πόλεων και τους 600.000 νεκρούς από τους βομβαρδισμούς των συμμάχων. Δεν έχει περάσει, παρά ελάχιστα, ούτε στη λογοτεχνία τους. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί το Ολοκαύτωμα, επειδή το έγκλημα ήταν από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Το θεωρείτε επίκαιρο;
Κάποια στιγμή φοβήθηκα μήπως παρεξηγηθεί σε σχέση με την τρέχουσα οικονομική κρίση. Είδα όμως ότι θα ήταν κρίμα. Και είπα, ας παρεξηγηθεί! Είναι τόσο ισχυρό το γεγονός και τόσο τραγική η περίοδος στην οποία αναφέρεται ώστε είναι αφελές να το συγκρίνουμε με το σήμερα, που περνάμε απλώς μια οικονομική κρίση.

Δεν είναι προκλητικό ένα έργο τέχνης για την πείνα να παρουσιάζεται δίπλα σε πανάκριβα καταστήματα;

Είναι μια αντίθεση σε ένα κομβικό σημείο της Αθήνας. Προσωπικά με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι και όχι τα καταστήματα. Δεν σημαίνει πως όποιος περνάει από τον πεζόδρομο ασχολείται και με τις φίρμες. Εξάλλου, το έργο θα μετακινηθεί και σε άλλα σημεία.

Γιατί στην 30χρονη διαδρομή σας βγαίνει πρώτη φορά έργο σας στον δρόμο;

Το συγκεκριμένο έργο δεν θα είχε νόημα σε εσωτερικό χώρο. Αναφέρεται σε γεγονότα που συνέβησαν στους δρόμους της Αθήνας και εκεί επιστρέφει. Απευθύνεται στους περαστικούς που δεν θα είχαν λόγο να δουν ένα έργο τέχνης. Όταν το έργο σου βγαίνει στον δρόμο αισθάνεσαι περισσότερο εκτεθειμένος. Το ζητούμενο είναι αν θα έχεις μεγαλύτερο κοινό.

ΙΝFΟ

«Η Πείνα στην Αθήνα τον Χειμώνα του 1941-1942» στη διασταύρωση Βουκουρεστίου και Βαλαωρίτου έως το Σάββατο.

TA NEA online

Δείτε τους χώρους στάθμευσης του έργου εδώ

«Καλύψτε το ιδεολογικό κενό»

«Μολονότι δεν έχω τα εργαλεία να ερμηνεύσω αυτό που λέμε εξέγερση, εκ των υστέρων τη θεωρώ θετική», σχολιάζει ο Γιώργος Χατζημιχάλης τα πρόσφατα γεγονότα. «Από την άλλη, υπάρχει ένα ιδεολογικό κενό και το ζητούμενο είναι ποιος θα το καλύψει. Υπάρχει κίνδυνος είτε να καλυφθεί από την ακροδεξιά είτε να μείνει κενό, με αποτέλεσμα η νέα γενιά να μη βρει τον δρόμο και την ταυτότητά της είτε να καλυφθεί από ακραία αριστερίστικα κινήματα. Βέβαια θα θέλαμε να δούμε την Αριστερά να αναλαμβάνει τον ιστορικό της ρόλο, αλλά εκεί φαίνεται πως είναι και το μεγαλύτερο πρόβλημά της».