[ ΣΕ ΠΡΩΤΟ ΕΝΙΚΟ ] Κρυμμένες σκιές

Δεν ξέρω αν είναι από το πρόσφατο ταξίδι μου στο Μαρόκο, πάντως τις δύο τελευταίες ημέρες στριφογυρίζει στα χέρια μου το βιβλίο/λεύκωμα «Χαρέμι- Ο κόσμος πίσω από τα πέπλα» της Αλέβ Λυτλ Κρουτιέ (Εκδ. Ωκεανίδα). Όταν λέω στριφογυρίζει, το εννοώ. Το έχω δίπλα μου όταν είμαι στο σπίτι, το ανοίγω τυχαία κι όπου πέσει το μάτι μου κολλάει και συνεχίζει. Πολύ τακτικά (πιο τακτικά από ό,τι φανταζόμουν) αναπνέω ξανά την ατμόσφαιρα των στενών, σχεδόν κλειστοφοβικών δρόμων της παλιάς Φεζ και του Μαρακές που- όσο και να φανεί περίεργο- ταιριάζουν γάντι με το σκοτεινό (για μένα) βλέμμα των γυναικών που μοιάζουν σκιές κρυμμένες πίσω από τις μπούρκες τους. Σπάνια συναντάς γυναίκα με ακάλυπτο κεφάλι. Ακόμη και τα νεαρά κορίτσια των 14 ετών φορούν τζιν και μαντίλα. Δεν το συνηθίζεις εύκολα αυτό, όπως δεν συνηθίζεις και στην ιδέα της πολυγαμίας των ανδρών (που στο Μαρόκο καταργήθηκε την τελευταία δεκαετία ύστερα από δημοψήφισμα). Η ξεναγός του γκρουπ μας είχε καμιά 20αριά αδέρφια. Ο πατέρας της είχε παντρευτεί τρεις γυναίκες και όλες, λέει, ζούσαν μονοιασμένες σαν περιστεράκια. Όταν έμενε έγκυος η μία, πολύ σύντομα έμεναν έγκυες και οι άλλες δύο, «γιατί ο μπαμπάς ήταν έξυπνος και ήξερε να κρατάει τις ισορροπίες».

Ωραίο το συστηματάκι; Λεφτά να είχε ο μπαμπάς και όλα έμπαιναν σε τάξη. Ούτε μυστικά μηνύματα στο κινητό ούτε πού ήσουν και άργησες. Καθαρές δουλειές.

Και μάλιστα στο διπλανό δωμάτιο. Δεν λέω, θέλει διοικητικές ικανότητες (και όχι μόνο) από την πλευρά του «αφέντη», αλλά και υπόγειες διαδρομές από την πλευρά των γυναικών. Μούγκα και ελιγμούς. Και άπειρους συμβιβασμούς, για να κρατηθούν οι σχέσεις (βλ. «Ο εφιάλτης στον δρόμο με τις λεύκες»).

Και όμως αυτός ο υπόγειος, υποφωτισμένος και αργόσυρτος κόσμος που στηρίχθηκε στην εφαρμογή των νόμων του Ισλάμ και που περιγράφει τέλεια η Κρουτιέ (και σε χώρες όπως το Μαρόκο σου δίνει την αίσθηση ότι είναι ακόμα εκεί, σχεδόν ζωντανός κι ας έχουν καταργηθεί τα χαρέμια και η πολυγαμία), είχε άλλου είδους «ατού» για τις αποκλεισμένες του Αλλάχ. Στην υπόγεια ζωή όλα ήταν επιτρεπτά. Οχυρωμένες πίσω από στρατιά έμπιστων ευνούχων, οι δυνατές γυναίκες του χαρεμιού ξεπάστρευαν ολόκληρες οικογένειες χωρίς δεύτερη σκέψη και υπήρξαν φορές που γίνονταν τα ισχυρότερα πρόσωπα της οθωμανικής αυτοκρατορίας (έτσι, για να μην ξεχνιόμαστε). Ο φερετζές, η μπούρκα, τα σεπαρέ, οι μυστικοί διάδρομοι, οι μυστικές συνεννοήσεις, οι σκιές, οι υπόγειες διαδρομές ενός άλλου πολιτισμού, που εμείς οι Δυτικοί δύσκολα καταλαβαίνουμε. Μια μυρωδιά παίρνουμε όταν βρεθούμε εκεί, πολύ μικρή. Και μάλλον την μπερδεύουμε με τη μυρωδιά των «σουκ» (κλειστές αγορές) και των κιλιμιών που θα στολίσουν το σαλονάκι μας.