SOS για πανευρωπαϊκό πακέτο διάσωσης

Να, λοιπόν, πώς έχει η κατάσταση: η οικονομία αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πρόκληση των τελευταίων δεκαετιών. Η συνήθης αντίδραση της μείωσης των επιτοκίων, η οποία πραγματοποιείται όταν η οικονομία ασθμαίνει, δεν φέρνει κανένα αποτέλεσμα και μοναδικός τρόπος για να ξεφύγουμε από την κρίση φαίνεται πως είναι το να χρησιμοποιήσουμε μεγάλης έκτασης κυβερνητική βοήθεια.

Όμως, υπάρχει ένα πρόβλημα: συντηρητικοί πολιτικοί που εμμένουν σε ξεπερασμένες ιδεολογίες- και ίσως στοιχηματίζουν (λανθασμένα) πως οι υπόλοιποι είναι σε σχετικά καλή θέση για να αντιμετωπίσουν την κρίση- στέκονται εμπόδιο.

Όχι, δεν μιλώ για τον γερουσιαστή από το Τενεσί, Μπομπ Κρόκερ και τους υπόλοιπους Ρεπουμπλικανούς οι οποίοι τορπίλισαν πριν από λίγες ημέρες την προσπάθεια του Κογκρέσου να σωθεί ο κλάδος της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας. Μιλώ για την Άνγκελα Μέρκελ, την καγκελάριο της Γερμανίας, και το οικονομικό επιτελείο της που έχουν εξελιχθεί στο μεγαλύτερο εμπόδιο για την υιοθέτηση ενός κοινού ευρωπαϊκού σχεδίου σωτηρίας από την κρίση. Τα προβλήματα στην ευρωπαϊκή οικονομία δεν προσελκύουν σε μεγάλο βαθμό την προσοχή των ΗΠΑ που, δικαίως ίσως, ασχολούνται περισσότερο με τα δικά τους. Όμως η έτερη παγκόσμια οικονομική υπερδύναμη- οι ΗΠΑ και η Ευρώπη έχουν περίπου το ίδιο ΑΕΠ- έχει τόσα προβλήματα όσα έχει και η Αμερική. Τα πιο έντονα προβλήματα τα αντιμετωπίζουν οι περιφερειακές ευρωπαϊκές οικονομίες. Η κρίση εκεί θυμίζει τις προηγούμενες κρίσεις στη Λατινική Αμερική: η Λετονία είναι η νέα Αργεντινή. Η Ουκρανία είναι η νέα Ινδονησία. Όμως η κρίση έχει πλήξει και τις μεγάλες οικονομίες στη Δυτική Ευρώπη: τη Βρετανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και- τη μεγαλύτερη από όλες- τη Γερμανία.

Όπως συμβαίνει και στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα περιθώρια αντίδρασης μέσω της νομισματικής πολιτικής- η μείωση επιτοκίων σε μια προσπάθεια να τονωθεί η οικονομία – βρίσκονται σε οριακά επίπεδα. Ο μόνος τρόπος για να αποφευχθεί η χειρότερη κρίση από τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του ΄30, είναι να χρησιμοποιηθεί επιθετικά η δημοσιονομική πολιτική: να αυξηθούν οι δαπάνες ή να μειωθούν οι φόροι για να τονωθεί η ζήτηση. Σήμερα όλοι αναγνωρίζουν την ανάγκη να υπάρξει ένα μεγάλο, ενιαίο πανευρωπαϊκό πακέτο δημοσιονομικής ενίσχυσης. Μέρκελ, η «Κυρία Όχι»
Όλοι, εκτός από τους Γερμανούς. Η κυρία

Η Άνγκελα Μέρκελ και το οικονομικό της επιτελείο έχουν εξελιχθεί στο μεγαλύτερο εμπόδιο για την υιοθέτηση ενός κοινού ευρωπαϊκού σχεδίου σωτηρίας από την κρίση

Μέρκελ έχει γίνει η «Κυρία Όχι»: δεν θέλει να συμμετάσχει σε καμία κοινή δράση της ευρωπαϊκής οικονομίας καθώς, όπως είπε σε εκδήλωση του κόμματός της, «δεν πρόκειται να συμμετάσχουμε σε αυτήν την παράλογη κούρσα δισεκατομμυρίων».

Πρόσφατα ο υπουργός Οικονομίας της Γερμανίας, Πιρ Στάινμπρουκ, προχώρησε ακόμη πιο πέρα και επιτέθηκε σε άλλες χώρες που εκπονούν δημοσιονομικά σχέδια σωτηρίας της οικονομίας. Κατηγόρησε μάλιστα τη Βρετανία για «υπερβολικό Κεϋνσιανισμό» (για πολύ μεγάλη αύξηση των κρατικών δαπανών για επενδύσεις κ.λπ.).

Οι ηγέτες της Γερμανίας δείχνουν να πιστεύουν πως η δική τους οικονομία βρίσκεται σε καλή κατάσταση και ότι δεν χρειάζεται μεγάλη βοήθεια για να βγει από την κρίση. Κάνουν σχεδόν σίγουρα λάθος για αυτό. Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι πως αυτοί εκτιμούν λανθασμένα την κακή κατάσταση της δικής τους οικονομίας.

Είναι το ότι εκφράζοντας την αντίθεσή τους (στην υιοθέτηση ενιαίου δημοσιονομικού σχεδίου τόνωσης της οικονομίας, καθώς μέχρι σήμερα κάθε ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν έχει εκπονήσει παρά εθνικό αντίστοιχο σχέδιο) εμποδίζουν την υιοθέτηση κοινής ευρωπαϊκής αντιμετώπισης στην οικονομική κρίση.

Για να αντιληφθείτε το πρόβλημα, σκεφτείτε τι θα γινόταν εάν για παράδειγμα η πολιτεία του Νιου Τζέρσι προσπαθούσε να τονώσει την οικονομία της με περικοπές φόρων και δημόσια έργα, χωρίς η προσπάθεια αυτή να εντάσσεται στο πλαίσιο ενός ομοσπονδιακού προγράμματος. Θα επωφελούνταν περισσότερο οι γειτονικές πολιτείες και τελικά το Νιου Τζέρσι θα κατέληγε να συσσωρεύσει όλο το χρέος (από το δημοσιονομικό του πρόγραμμα) ενώ οι άλλες πολιτείες θα έπαιρναν πολλές- αν όχι τις περισσότερες- δουλειές.

Οι μεμονωμένες ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση. Κάθε κυβέρνηση που δρα μόνη της αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να συγκεντρώσει μεγάλο χρέος, χωρίς όμως να καταφέρει να δημιουργήσει αρκετές θέσεις εργασίας στο εσωτερικό της χώρας της.

Υπάρχει όμως κάτι ακόμη. Κατά μέσον όρο τα δύο τρίτα των εισαγωγών κάθε ευρωπαϊκής χώρας προέρχονται από άλλα κράτη της Ευρώπης. Αυτό σημαίνει ότι εάν δημιουργηθεί συντονισμένο σχέδιο για την αντιμετώπιση της κρίσης- με βάση το οποίο κάθε χώρα θα καταβάλλει τις ίδιες προσπάθειες ανάκαμψης με τους γείτονές της- το σχέδιο αυτό θα προσφέρει στις ευρωπαϊκές χώρες μεγαλύτερα οφέλη για κάθε ευρώ που δαπανάται, από ό,τι προσφέρουν τα κρατικά σχέδια που εκπονεί κάθε χώρα μόνη της. Όμως δεν μπορεί να υπάρξει ευρωπαϊκή συντονισμένη προσπάθεια εάν η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομία στην Ευρώπη, όχι μόνο αρνείται να συμμετάσχει σε αυτό αλλά και αντιτίθεται στις προσπάθειες των γειτόνων της να ελεγχθεί η κρίση.

Ο χρόνος είναι πολύτιμος
Το μεγάλο «όχι» της Γερμανίας δεν θα κρατήσει για πάντα. Την προηγούμενη εβδομάδα το γερμανικό έγκυρο ινστιτούτο οικονομικών ερευνών Ιfo προειδοποίησε πως η Γερμανία σύντομα θα βρεθεί αντιμέτωπη με τη χειρότερη οικονομική κρίση από τη δεκαετία του ΄40. Αν και όταν αυτό συμβεί, τότε σίγουρα η κυρία Μέρκελ και οι υπουργοί της θα αναθεωρήσουν τη θέση τους. Όμως στην Ευρώπη, όπως και στις ΗΠΑ, ο χρόνος είναι πολύτιμος. Οι οικονομίες σε όλο τον πλανήτη βυθίζονται με γοργούς ρυθμούς, ενώ εμείς περιμένουμε κάποιον- οποιονδήποτε- να προσφέρει μιαν αποτελεσματική πολιτική δράσης. Πόσο μεγάλη ζημιά πρέπει ακόμη να γίνει, για να υπάρξει τελικά αντίδραση;