«Έξοχα χαρακώματα. Τι στοές, τι διάδρομοι!»

Ο Νίκος Καζαντζάκης αλλά και οι Χέμινγουεϊ, Ντος Πάσος, Όργουελ, Εξιπερί ήταν ανάμεσα στους ανταποκριτές του Ισπανικού Εμφυλίου. Τα κείμενά τους κοσμούν έκθεση που εγκαινιάζεται απόψε
«Λεβάντα λας μάνος! Λεβάντα λας μάνος!». Ψηλάτα χέρια! άκουσε να του φωνάζουν ο Νίκος Καζαντζάκης τον Δεκέμβριο του 1936. Βρισκόταν έξω από τη Μαδρίτη, συνοδεύοντας τον ισπανικό κυβερνητικό στρατό, με δημοσιογραφική αποστολή, απεσταλμένος της εφημερίδας «Καθημερινή». Νωρίτερα, τον Οκτώβριο, του είχε γράψει ειδικά γι΄ αυτό ο Αιμίλιος Χουρμούζιος, αρχισυντάκτης τότε της αθηναϊκής εφημερίδας: «Αγαπητέ Νίκο, Έχεις όρεξη για ένα ταξίδι στην Ισπανία- τώρα αμέσως;» (οι δύο τελευταίες λέξεις υπογραμμισμένες).

Τελικά ο Καζαντζάκης κινδύνεψε μόνο στιγμιαία. «Έβαλα το χέρι στην τσέπη μου να βγάλω τα κιάλια να τους δω καλύτερα. Μα ένας στρατιώτης παρεξήγησε την κίνηση του χεριού μου, νόμιζε πως θα ΄βγαζα ίσως περίστροφο και γονάτισε να πυροβολήση. Μα αυτός που πήγαινε μπροστά και ήταν πια λίγα βήματα μπροστά μου, του φώναξε: “Εσπέρα!” Περίμενε. Με μια δρασκελιά βρέθηκε μπροστά μου. – Ω, σενιόρ Αλεμάν! μου φώναξε χαρούμενος. Σενιόρ Αλεμάν! Ήταν ένας από τους χωροφύλακες που είχαν έρθει μαζί μου προχτές στο ίδιο καμιόνι από το Μπάργκας στο Τολέδο».

Οι ανταποκρίσεις του Καζαντζάκη κοσμούν, μαζί με τις ανταποκρίσεις πολλών ακόμη διάσημων συγγραφέων, την έκθεση «Ανταποκριτές στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο» που εγκαινιάζεται απόψε, με οργανωτές το Ινστιτούτο Θερβάντες της Αθήνας, την πρεσβεία της Ισπανίας στην Ελλάδα, το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ, το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη, το Ίδρυμα Πάμπλο Ιγκλέσιας και το Κέντρο Τεχνών στο ΑCS, όπου και πραγματοποιείται η έκθεση.

Πρόκειται για 31 από τις καλύτερες ανταποκρίσεις που γράφτηκαν στο πεδίο της μάχης από πένες διεθνούς φήμης- ανάμεσά τους, εκτός από τον Νίκο Καζαντζάκη, Ιλία Έρενμπουργκ, Τζορτζ Όργουελ, Μάρθα Γκέλχορν, Τζον Ντος Πάσος, Ίντρο Μοντανέλι αλλά και ο Χάρολντ

ΙΝFΟ

Έκθεση στο Κέντρο Τεχνών ACS (Γαρυττού 53, Χαλάνδρι) έως 10 Ιανουαρίου.

«Κιμ» Φίλμπι, ο διάσημος κατάσκοπος που άφησε προσωρινά το κυρίως… έργο του για να γίνει ανταποκριτής της εφημερίδας «Τhe Τimes».

Οι ανταποκρίσεις τους έχουν το στοιχείο ότι δεν περιγράφουν μόνο μάχες αλλά και συμπεριφορές, τοπία, ανθρώπους με το μάτι του συγγραφέα. «Δρασκελίζουμε τα χωράφια και λάμπει μπροστά μας ολόφωτη, πανέμορφη η Μαδρίτη. Βλέπουμε καθαρά τα υψηλότερα κτίρια της Γκραν Βία, το Παλάτι, το Ταχυδρομείο, τους κήπους του Ρετίρο», γράφει ο Καζαντζάκης. Και πιο κάτω: «Σηκωθήκαμε απάνω, ξετιναχτήκαμε από τα χώματα, προχωρήσαμε. Φτάσαμε στο χτεσινοβράδυνο πεδίο της μάχης. Η γη σκαμμένη, βαθειά χαρακώματα με διαδρόμους σκεπασμένους για προφύλαξη, κάσες αχρησιμοποίητες οβίδες, τουφέκια πεταμένα, πουκάμισα, κάλτσες, νικέλινα πιάτα, δαγκωμένα κομμάτια άσπρο ψωμί, σημαίες κόκκινες.

– Έξοχα χαρακώματα, είπε ο αξιωματικός θαυμάζοντας. Σίγουρα θα τους έδειξαν οι Ρούσοι αξιωματικοί που τους ήρθαν τελευταία. Κοιτάχτε τι βάθος, τι στοές, τι διαδρόμους!

Πηδούν οι στρατιώτες μέσα, ψάχνουν, παίρνουν ό,τι βρίσκουν, φορτώνουνται πλιάτσικα. Ένας αιματωμένος μανδύας ήταν πεταμένος στα χωράφια. Από μια του τσέπη ξεπρόβαινε ένα γράμμα.

Έσκυψα με προσοχή και το πήρα. Το έκρυψα να το διαβάσω σαν απομείνω μόνος…»
«Τουφεκίσαμε δεκαεφτά»

«Επιστρέφοντας απ΄ το μέτωπο, κάτι φίλοι μου επέτρεψαν να συμμετάσχω στις μυστηριώδεις αποστολές τους» έγραφε στην ανταπόκρισή του ο συγγραφέας του «Μικρού πρίγκιπα» Αντουάν ντε ΣεντΕξιπερί. «Νάμαστε λοιπόν, στην καρδιά του βουνού, σε ένα απ΄ αυτά τα χωριά που γνωρίζουν ταυτόχρονα την ειρήνη και τον τρόμο.- Ναι, τουφεκίσαμε δεκαεφτά…

Τουφέκισαν δεκαεφτά “φασίστες”. Τον παπά, την υπηρέτρια του παπά, τον νεωκόρο, και δεκατέσσερεις “επιφανείς” του χωριού. Γιατί όλα είναι σχετικά. Γιατί όταν βλέπουν στις εφημερίδες τους το πορτρέτο του Βασίλη Ζαχάρωφ, ιδιοκτήτη και κύριο του κόσμου, το μεταφράζουν στη γλώσσα τους. Και τον ταυτίζουν με τον τσιφλικά ή τον φαρμακοποιό. Κι όταν τουφεκίζουν τον φαρμακοποιό, αυτός που πεθαίνει είναι και λίγο ο Βασίλης Ζαχάρωφ. Ο μόνος που δεν καταλαβαίνει τίποτα είναι ο φαρμακοποιός».