Παράξενα τόξα, κελύφη και μία διάσημη διαφωνία

Ο αρχιτέκτονας της διάσημης Όπερας του Σίδνεϊ Γιορν Ούτζον, που δεν ξαναπάτησε στην Αυστραλία από το 1966 ύστερα από μία εξίσου διάσημη διαφωνία, πέθανε στην Κοπεγχάγη στα 90 του
«Γιορν Ούτζον. Ποιος είναι αυτός;..». Κάπως έτσι, σαν άγνωστος, αντιμετωπίστηκε ακόμη και χτες, όταν στα 90 του πέθανε από καρδιακή ανακοπή ο «άγνωστος» Δανός αρχιτέκτονας με το παράξενο όνομα που έχει υπογράψει ένα από τα πλέον διάσημα διεθνώς αρχιτεκτονικά έργα, την Όπερα του Σίδνεϊ.

Γεννημένος το 1918 στην Κοπεγχάγηόπου και έσβησε καταπονημένος ύστερα από σοβαρή εγχείρηση- ο Ούτζον, γιος ναυπηγού, χρειάστηκε στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου αμέσως μετά τις σπουδές του στην αρχιτεκτονική να εγκαταλείψει τη χώρα του ως αντιστασιακός ενώ οι ναζί κατακτούσαν την Κεντρική Ευρώπη και τις σκανδιναβικές χώρες, τη Δανία, τη Σουηδία και στη συνέχεια τη Φινλανδία, όπου όμως η τύχη τον βοήθησε να εργαστεί στο πλευρό του διάσημου αρχιτέκτονα Άλβαρο Άαλτο και στη συνέχεια και του Φρανκ Λόιντ Ράιτ.

Το 1957, άσημος ακόμη, ο αρχιτέκτονας που έβλεπε την αρχιτεκτονική ως μία από τις τέχνες και έκανε μότο της ζωής και του έργου του την περίφημη φράση του «θέλω να φτάνω το εφικτό στα όριά του», κέρδισε τον διεθνή διαγωνισμό για τον σχεδιασμό της Όπερας του Σίδνεϊ με το παράξενο- όλο τόξα και κελύφη- σχέδιό του (βασισμένο όπως έλεγε ο ίδιος στην «απλούστατη ιδέα του ξεφλουδίσματος ενός πορτοκαλιού»), το οποίο δεν ήταν καθόλου εύκολο να κατασκευαστεί στην ανατολική πλευρά του λιμανιού

«Θέλω να φτάνω το εφικτό στα όριά του» ήταν το μότο του Γιορν Ούτζον

της πόλης. Αν και το 1961 βρήκε τελικά την κατασκευαστική λύση, με τη δημιουργία καμπύλων τμημάτων μιας σφαίρας από μπετόν, οδηγήθηκε σε οριστική ρήξη με την κυβέρνηση της Νέας Νότιας Ουαλίας εξαιτίας των διαφορών τους. Και όταν οι τοπικές αρχές σε αντίποινα σταμάτησαν να χρηματοδοτούν το έργο του το 1966, ο Ούτζον, δηλώνοντας αδυναμία να πληρώνει πλέον το προσωπικό, εγκατέλειψε την Αυστραλία για να μην επιστρέψει ποτέ πια. Μόλις το 2003 τού προσφέρθηκε επίτιμη έδρα στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, αλλά στην τελετή παρέστη ο γιος του, με τη δικαιολογία ότι ο πατέρας του ήταν «πολύ άρρωστος για να ταξιδέψει».

LΙΝΚS

Το Κέντρο Ούτζον: http://www.
utzoncenter. dk/ Η ιστορία της Όπερας του Σίδνεϊ: http://www.
sydneyoperahouse. com/homepage.
aspx (με αφιέρωμα στον Γιορν Ούτζον από χτες)

Όταν δε το 2006 άνοιξε η νέα πτέρυγα της Όπερας και πάλι ο γιος του Γιαν παρέστη στην τελετή με τη δικαιολογία ότι ο πατέρας του ήταν «πολύ γέρος για να ταξιδέψει»- ανάλογες δικαιολογίες ανέφερε και όταν ο Ούτζον τιμήθηκε με τη διάκριση του Τάγματος της Αυστραλίας και με το χρυσό κλειδί της πόλης του Σίδνεϊ.

Η Όπερα ολοκληρώθηκε τελικά, με βάση τα σχέδιά του, το 1973 από τρεις άλλους αρχιτέκτονες, όμως το κόστος είχε φτάσει πλέον σε ύψος- ρεκόρ: 1.400% από τον αρχικό προϋπολογισμό.


«Η αρχιτεκτονική ως τέχνη»

Ο Γιορν Ούτζον έβαλε ακόμη την υπογραφή του στο ιδιόρρυθμο επίσης Κοινοβούλιο του Κουβέιτ (1985), την Τράπεζα Μelli στην Τεχεράνη (1959) και στις περίφημες κατοικίες Κingo στο Έλσινορ της πατρίδας του Δανίας (1956-1960), το Στάδιο της Τζέντας στη Σαουδική Αραβία (1969), η εκκλησία Βagsvaerd στη Δανία (1973-76, φωτό επάνω), εμπνευσμένη από τα σύμπλοκα νεφών. Απέσπασε πολλές διεθνείς διακρίσεις, όπως το έγκυρο Βραβείο Πρίτσκερ, το 2003, το οποίο του απέδωσε τιμές γιατί το έργο του, σύμφωνα με την απόφαση της επιτροπής του «Νόμπελ» της Αρχιτεκτονικής, «έχει τις ρίζες του βαθιά στην Ιστορία κι ακουμπά στους πολιτισμούς των Μάγια, της Κίνας, της Ιαπωνίας, του Ισλάμ και στα σκανδιναβικά έπη και συνδυάζει την πανάρχαια κληρονομιά με την προσωπική του πειθαρχία και μια αίσθηση της αρχιτεκτονικής ως τέχνης».