Η πρώτη μεταμόσχευση οργάνου από βλαστικά κύτταρα

Την πρώτη μεταμόσχευση ενός ολόκληρου, πολύπλοκου οργάνου, που δημιουργήθηκε από βλαστικά κύτταρα έκανε ευρωπαϊκή ομάδα επιστημόνων – ένα επίτευγμα που εκτιμάται ότι μπορεί να φέρει την επανάσταση στην αντιμετώπιση πολλών και σοβαρών ασθενειών.

Τα βλαστικά κύτταρα είναι τα αρχέγονα κύτταρά μας, από τα οποία προέρχονται όλα τ’ άλλα. Ήδη χρησιμοποιούνται για την θεραπεία αιματολογικών καρκίνων, καθώς και για την επιδιόρθωση του δέρματος. Γίνονται επίσης πειράματα με βλαστικά κύτταρα για την αποκατάσταση των εμφραγμάτων που προκαλούν βλάβες στο τοίχωμα της καρδιάς, καθώς και για την πρόληψη του διαβήτη.

Το να δημιουργείται όμως ένα ολόκληρο όργανο, να τοποθετείται σε έναν συγκεκριμένο ασθενή και να ανακτά πλήρως τη λειτουργία του, αποτελεί ένα τεράστιο βήμα προόδου.

Το βήμα αυτό έγινε από ομάδα επιστημόνων από τέσσερα πανεπιστήμια και κλινικές της Ευρώπης: τη Νοσοκομειακή Κλινική της Βαρκελώνης, το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, το Πολυτεχνείο του Μιλάνου και το Πανεπιστήμιο της Padua.

Οι επιστήμονες συνεργάστηκαν για να δημιουργήσουν ένα νέο βρόγχο και να τον μεταμοσχεύσουν σε μία νεαρή μητέρα η οποία υπέστη σοβαρές βλάβες στον ένα της βρόγχο λόγω φυματίωσης και κινδύνευε να χάσει τον σύστοιχο πνεύμονά της. Το εγχείρημα πέτυχε – και η 30χρονη Κλαούντια Καστίλο έγινε ο πρώτος άνθρωπος στον κόσμο στον οποίο τοποθετείται μόσχευμα δημιουργημένο από τα δικά του κύτταρα.

Για την δημιουργία του νέου βρόγχου της νεαρής μητέρας χρησιμοποιήθηκε ως «σκελετός» η τραχεία που είχε ληφθεί από έναν άλλο άνθρωπο. Στην τραχεία αυτή έγινε ειδική επεξεργασία ώστε να αφαιρεθούν όλα τα κύτταρα που θα προκαλούσαν απόρριψη του μοσχεύματος μετά τη μεταμόσχευση στην Κλαούντια – και να απομείνει τελικά μόνο το κολλαγόνο.

Πάνω σε αυτόν τον «σκελετό» τοποθετήθηκαν κύτταρα χόνδρου και επιθηλίου, τα οποία καλλιεργήθηκαν στο εργαστήριο από βλαστικά κύτταρα της Κλαούντια, τα οποία οι επιστήμονες αφαίρεσαν από τον μυελό των οστών της. Ο επικαλυμμένος «σκελετός» αφέθηκε στη συνέχεια για 3 μέρες σε έναν ειδικό βιοαντιδραστήρα όπου υποβαλλόταν σε ειδική επεξεργασία. Όταν αυτή τελείωσε, οι επιστήμονες είχαν στα χέρια τους μία νέα τραχεία με μήκος 7 εκατοστά, την οποία έκοψαν στο μέγεθος που ήθελαν και την μεταμόσχευσαν στην ασθενή τους.

Όλ’ αυτά έγιναν τον Ιούνιο. Δέκα μέρες μετά την εγχείρηση, η Κλαούντια πήρε εξιτήριο από τη Νοσοκομειακή Κλινική της Βαρκελώνης όπου χειρουργήθηκε. Και σήμερα μπορεί να ανεβαίνει δύο ορόφους με τα πόδια, να διανύει περπατώντας μισό χιλιόμετρο δίχως διακοπή και, το σημαντικότερο, να φροντίζει τα παιδιά της, τον 15χρονο Ιωνά και την 4χρονη Ισαβέλα.

Εξαιρετικά σημαντικό θεωρείται και το γεγονός ότι ο οργανισμός της δεν έχει αναπτύξει αντισώματα στο μόσχευμα και έτσι δεν έχει πάρει καθόλου ανοσοκασταλτικά φάρμακα. Τριάντα ημέρες έπειτα από το χειρουργείο, εξάλλου, ο νέος της βρόγχος είχε αναπτύξει το δικό του δίκτυο αιμοφόρων αγγείων – και εδώ και 4 μήνες λειτουργεί κανονικά.

«Είναι η πρώτη φορά που μεταμοσχεύεται σε ασθενή ένα ολόκληρο όργανο, προϊόν της μηχανικής ιστών», δήλωσε ένας εκ των επιστημόνων, ο δρ Μάρτιν Μπέρτσαλ, από το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ. «Εκτιμώ ότι σε 20 χρόνια αυτή θα αποτελεί την πιο συνηθισμένη χειρουργική επέμβαση, καθώς θα μεταμορφώσει την Χειρουργική».

Όπως γράφουν οι επιστήμονες στην ιατρική επιθεώρηση «The Lancet», όπου δημοσιεύεται το όλο εγχείρημα, από τότε που χειρουργήθηκε η 30χρονη δεν έχει παρουσιάσει καμία επιπλοκή και τώρα πια, οι πιθανότητες να απορρίψει ο οργανισμός της το μόσχευμα είναι μηδενικές.

«Η δυνατότητα να μην μου αφαιρεθεί ολόκληρος ο πνεύμονας αλλά απλώς να αντικατασταθεί ο άρρωστος βρόγχος μου, αποτέλεσε μοναδική ευκαιρία για εμένα, καθώς είχα ελπίδες να επιστρέψω στην φυσιολογική ζωή που τώρα απολαμβάνω με τα παιδιά και την οικογένειά μου», δήλωσε η κυρία Καστίλο. «Φοβόμουν στην αρχή, επειδή ήμουν η πρώτη ασθενής που θα έκανε κάτι τέτοιο, αλλά εμπιστεύτηκα τους γιατρούς μου και τώρα πια ζω φυσιολογικά. Είμαι ευτυχισμένη που η ασθένειά μου ιάθηκε».

Επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας ήταν ο καθηγητής Πάολο Ματσιαρίνι, από την Νοσοκομειακή Κλινική της Βαρκελώνης ο οποίος και έκανε την μεταμόσχευση.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι και άλλοι ασθενείς θα μπορούσαν να ωφεληθούν από την επέμβασή τους, αλλά το κόστος αυτή τη στιγμή είναι πάρα πολύ μεγάλο για να εφαρμοστεί ευρέως.