[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ο οικονομικός απινιδωτής

Στους μεγάλους κλυδωνισμούς η σκέψη των ανθρώπων καταφεύγει συχνά στη θεολογία. Η εξήγηση των δεινών με την έννοια της αμαρτίας είναι ένα βολικό καταφύγιο. Οι χρηματιστές περιέπεσαν, λοιπόν, στο αμάρτημα της απληστίας. Αν όμως το ζητούμενο είναι η επάνοδος σε μια πιο προτεσταντική ηθική, αυτό είναι ένδειξη ότι δεν βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας συστημικής αλλαγής. Η προτεσταντική ηθική εγγράφεται στη λογική του καπιταλισμού.

Οι σχηματικές ερμηνείες ριζώνουν στα μυαλά με το πλεονέκτημα της απλούστευσης: Η σημερινή κρίση αποδίδεται στην πλήρη απορρύθμιση της οικονομίας και στις ασύδοτες αγορές του χρήματος. Μαζί, εμφανίζεται το αίτημα για την «επιστροφή της πολιτικής». Παραβλέπεται, ωστόσο, ότι η θρυαλλίδα της κρίσης, δηλαδή η κατάρρευση δύο οργανισμών που ειδικεύονταν στα στεγαστικά δάνεια στις ΗΠΑ, έχει ως υπόβαθρο την πολιτική επιλογή του «εκδημοκρατισμού της στεγαστικής πίστης». Επίσης, πριν από λίγο καιρό, στην εκτόξευση των τιμών των βασικών αγαθών συνετέλεσε δραστικά μια άλλη πολιτική επιλογή, της πριμοδότησης της παραγωγής βιοκαυσίμων.

Αν υπάρχουν ψήγματα αλήθειας στα παραπάνω, το ζητούμενο σήμερα δεν είναι η επάνοδος αλλά η επανατοποθέτηση της πολιτικής. Η ρύθμιση δεν απουσίασε εντελώς από τον πραγματικό (και όχι ιδεατό) νεοφιλελευθερισμό. Συνεπώς το πρώτο ερώτημα δεν είναι αν θα πάμε σε περισσότερη ρύθμιση αλλά αν θα αλλάξει η ρυθμιστική βάση. Άλλωστε, οι κινήσεις «κρατικοποίησης» τραπεζών, που τόσο έχουν ενθουσιάσει την ελληνική Αριστερά, δεν έχουν τον χαρακτήρα της μόνιμης εγκατάστασης του κράτους στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Το στοίχημα είναι μια εξυγίανση του συστήματος ώστε να τεθεί ξανά σε λειτουργία, με όρους μεγαλύτερης διαφάνειας και μικρότερης σπέκουλας, μετά τη σημερινή ανακοπή που υπέστη η υπερτροφική του καρδιά. Στη συνέχεια, (υποτίθεται ότι) οι φορολογούμενοι θα πάρουν τα χρήματά τους πίσω.

Σε κάθε περίπτωση, γίνεται αντιληπτό ότι αυτό που θα μας συμβεί στην Ελλάδα εξαρτάται από το αντίκρυσμα αποφάσεων και πρωτοβουλιών σε υπερεθνικό επίπεδο. Είναι μια πρόσκαιρη ανακούφιση για τους πολιτικούς

ΑΝ ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΑΡΧΙΣΕΙ ΝΑ ΡΕΕΙ

ξανά στις αρτηρίες του συστήματος, ίσως να μη χρειαστεί να ανοίξουμε διάπλατα την ντουλάπα με τους σκελετούς

μας, σε μια χώρα όπου, ούτως ή άλλως, δεν παράγεται πολιτική. Προσωρινά, η κατάσταση βολεύει περισσότερο τον κ. Καραμανλή απ΄ ό,τι τον κ. Παπανδρέου. Από τους εγχώριους σοσιαλδημοκράτες περιμένει κανείς να ακούσει περισσότερα. Και όσο ακούει ότι το προτεινόμενο «νιου ντιλ» για την έξοδο από την παρούσα (για την ακρίβεια, από την επερχόμενη) κρίση είναι η «πράσινη ανάπτυξη», μαζί με την εμμονή στην αφειδή χορήγηση έκτακτων επιδομάτων, υποψιάζεται ότι ακούει την απάντηση ενός αυτόματου τηλεφωνητή.

Βεβαίως, ο κ. Καραμανλής λέει ακόμα λιγότερα («θα πάρουμε όλα τα απαραίτητα μέτρα»). Στην πραγματικότητα, ο Πρωθυπουργός πρέπει να προσεύχεται η εφαρμογή του «σχεδίου Μπράουν» να προλάβει τις επιπτώσεις από την εφαρμογή του «σχεδίου Πόλσον». Στην Ελλάδα δεν υφίσταται άμεσα ζήτημα εισόδου του κράτους στο μετοχικό κεφάλαιο των τραπεζών. Αντίθετα, ο μεγάλος κίνδυνος προέρχεται μάλλον από την έκθεση των ασφαλιστικών ταμείων στα «τοξικά» ομόλογα. Και το μέγεθος αυτής της έκθεσης θα αναδειχθεί με την εφαρμογή του σχεδίου Πόλσον.

Συνεπώς, η ελληνική κυβέρνηση έχει ιδιαίτερους λόγους να εύχεται το σχέδιο Μπράουν να λειτουργήσει σαν οικονομικός απινιδωτής. Αν το χρήμα αρχίσει να ρέει ξανά στις αρτηρίες του συστήματος, ίσως να μη χρειαστεί να ανοίξουμε διάπλατα την ντουλάπα με τους σκελετούς. Αν, πάλι, η κυβέρνηση βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να «υλοποιήσει τις δεσμεύσεις της», τότε ζήτω που καήκαμε. Σε μια χώρα με μεγάλο δημόσιο χρέος και με τάσεις φυγής των ξένων επενδυτών απ΄ αυτήν, η αναγκαστική προσφυγή στη φορολογία μπορεί να επιβαρύνει τους εγχώριους οικονομικούς συντελεστές μέχρι του σημείου της κατάρρευσης.

Τουλάχιστον, προς το παρόν, η ελληνική κυβέρνηση μπορεί να παρηγορηθεί με την ιδέα ότι το πλασματικό σχέδιο προϋπολογισμού του 2009 θα πεταχτεί μαζί με άλλα (όπως και της Γαλλίας, για παράδειγμα) σ΄ ένα ευρωπαϊκό καλάθι των αχρήστων. Αν η απόπειρα συντονισμού των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ευοδωθεί και εφόσον, όπως όλα δείχνουν, το Σύμφωνο Σταθερότητας αναθεωρηθεί, η ελληνική κυβέρνηση θα σώσει τα προσχήματα και εμείς θα γλιτώσουμε από τα χειρότερα.