[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Οι Ολυμπιακοί του Πεκίνου

Από τους πρόσφατους Ολυμπιακούς Αγώνες παρακολούθησα λίγα πράγματα· όπως, υποθέτω, και πολλοί στην Ευρώπη λόγω της χρονικής διαφοράς μας με το Πεκίνο. Ο αθλητισμός με ενδιαφέρει, μολονότι έχει καταλήξει να μη γνωρίζουμε τι είναι γνήσιο και τι νόθο- έστω γιατί έτσι κι αλλιώς είναι ανταγωνισμός· ανταγωνισμός αθλητών, ανταγωνισμός χωρών, ανταγωνισμός πολυεθνικών εταιρειών- ακόμη και μεταξύ Ολυμπιακών Αγώνων. Παρακολουθώντας Ολυμπιακούς Αγώνες από τη στιγμή της ανάθεσής τους σε μια πόλη μέχρι τις επιδόσεις των αθλητών, μπορεί κανείς να προβληματιστεί σχετικά με την ιστορική πορεία τους και τον καθέκαστα ρόλο τους στην αγορά· γιατί η διεξαγωγή Ολυμπιακών Αγώνων είναι μια εκδήλωση των λειτουργιών της αγοράς: από τα απίστευτα ρεκόρ που πετυχαίνουν μερικοί αθλητές έως τον τρόπο χρήσης των ηλεκτρονικών μέσων από τη χώρα που τους διοργανώνει.

Θυμάμαι να έχω παρακολουθήσει- από την τηλεόραση, εννοείται- τουλάχιστον τους πέντε τελευταίους Ολυμπιακούς Αγώνες και αισθάνομαι να είμαι σε θέση να διατυπώσω ενδιαφέρουσες, κατά τη γνώμη μου, παρατηρήσεις με γενικό χαρακτήρα. Φυσικά τα περί εμπορευματοποίησης των Αγώνων, περί παγκοσμιοποίησης θα τα παρακάμψω και μάλιστα με περιφρόνηση, γιατί και οι Ολυμπιακοί Αγώνες έκφραση είναι της εποχής τους· δεν θα ήταν αλλιώς και όσοι χύνουν μαύρο δάκρυ που έχασαν την αρχαία γνησιότητά τους εκ του πονηρού λειτουργούνβλέπουν ότι έχει εμπορευματοποιηθεί ακόμη και η σκέψη μας και ζητούν την αρχαία γνησιότητα των Αγώνων!

Για μένα το κεντρικό ζήτημα δεν είναι αν οι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι εμπόρευμα παγκοσμιοποιημένο, αλλά τι ακριβώς εμπορεύονται, ποιο εμπόρευμα επιχειρούν να πουλήσουν περισσότερο. Αυτό μας το λένε φανερά ή με παραλλαγή οι ίδιοι οι Αγώνες

ΠΑΡ΄ ΟΛΟ ΠΟΥ Η ΦΑΝΤΑΣΜΑΓΟΡΙΑ

θάμπωνε μάτια, ίσως και μυαλά, ο στόχος των οργανωτών μοιάζει να ήταν η προπαγάνδιση της κινεζικής ισχύος της χώρας των δισεκατομμυρίων κατοίκων ή η βία ως εμπόρευμα

μέσω των τελετών έναρξης και λήξης· σε αυτές αποτυπώνονται μηνύματα, προπαγάνδες, ιδεολογίες συνολικότερα· προς κατανάλωση- προς πώληση. Ασφαλώς, εκεί, σ΄ αυτές τις τελετές, αποτυπώνονται χαρακτηριστικά των πόλεων που έχουν αναλάβει την οργάνωση των Αγώνων, των λαών της χώρας τους, ιστορικά γεγονότα- κατά κανόνα επιλεγμένα ή παραποιημένα, δηλαδή ιδεολογικοποιημένα- του πολιτικοκοινωνικού καθεστώτος. Το πιο σημαντικό εμπόρευμα δεν είναι η λάμψη των τελετών- αυτό είναι το περιτύλιγμα. Το κυριότερο εμπόρευμα είναι το «πνεύμα», η ιδέα που εκπέμπουν οι τελετές. Ύστερα από αυτές τις προκαταρκτικές σκέψεις, πρέπει τώρα να συγκεντρωθώ στους πρόσφατους Αγώνες στο Πεκίνο· και, όπως είπα, στις τελετές έναρξης και λήξης. Το πρώτο και, κατά τη γνώμη μου, κύριο χαρακτηριστικό των τελετών ήταν η επίδειξη του πλήθους των ανθρώπων, του μεγάλου αριθμού, μολονότι το Πεκίνο ούτε ιδιαίτερα πολυάριθμη πόλη είναι, ούτε από τις μεγαλύτερες πρωτεύουσες του κόσμου· υπήρχε όμως λογική: μετριόμαστε με δισεκατομμύρια, τρέμε κόσμε. Ήδη πρόκειται για έκφραση βίας· με αντίκρυσμα όμως και στο πεδίο της οικονομίας- η τεράστια αγορά- και στο πεδίο της ισχύος. Μαζί με την επίδειξη του πλήθους των ανθρώπων πήγαινε και η διαχείριση των μεγάλων αριθμών: ένας απίστευτος για τον δυτικό άνθρωπο αριθμός νέων, παιδιών στην κυριολεξία, κινούνταν με ακρίβεια που άγγιζε την τελειότητα· σε ένα πνεύμα μυρμηγκιάς, συλλογικότητας λέμε εμείς. Αυτή η επίδειξη, η συγκεκριμένη, επίσης συνιστά μια έκφραση βίας και αποτυπώνεται πάνω μας μέσω του θαυμασμούγίνεται φόβος.

Oι φήμες όμως που κυκλοφόρησαν ευρύτατα για τον τρόπο προετοιμασίας καθιστούν τη βία εγγενές χαρακτηριστικό των τελευταίων Αγώνων: φορούσαν, λένε οι φήμες, σε αυτά τα παιδιά πάμπερς για να μη διακόπτεται η προπόνηση με τις αναγκαίες επισκέψεις στην τουαλέτα. Δυσκολεύομαι να το πιστέψω, μολονότι η βία που ασκείται από την εξουσία ήταν εμφανής και στις τελετές. Και παρ΄ όλο που η φαντασμαγορία θάμπωνε μάτια, ίσως και μυαλά, ο στόχος των οργανωτών μοιάζει να ήταν η προπαγάνδιση της κινεζικής ισχύος της χώρας των δισεκατομμυρίων κατοίκων.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.