Ο Ρούσβελτ και ο Καραμανλής

Επίκαιρο, για πολλούς λόγους: όταν, την άνοιξη του 1933, ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ επιχειρούσε να βγάλει την Αμερική από την οικονομική καταστροφή με την πολιτική του νιου ντιλ- το μεγαλύτερο σχέδιο κρατικής παρέμβασης στην οικονομία, με το μεγαλύτερο πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων στην ιστορία- είχε μία κυρίως έγνοια. «Του είχε γίνει έμμονη ιδέα», έγραφε πρόσφατα στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ο Πολ Κρούγκμαν. Να μη γεννήσει διαφθορά η κρατική παρέμβαση στην οικονομία. Να μη δημιουργηθούν σκάνδαλα- τα οποία θα έπλητταν την αξιοπιστία της και θα επέτρεπαν στην αντικρατική ρεπουμπλικανική Δεξιά να συκοφαντήσει και να απο-νομιμοποιήσει την πολιτική τού νιου ντιλ.

Ίδρυσε, λοιπόν, μια ανεξάρτητη «επιτροπή έρευνας προόδου έργων», για να αντιμετωπίζει αμέσως κάθε καταγγελία διαφθοράς με δρακόντειους νόμους και παροιμιώδη σκληρότητα στις ποινές που επέβαλλε. Γύρω της υπήρξε ένα είδος λαϊκού κινήματος προστασίας τού νιου ντιλ από κρούσματα διαφθοράς. Και το αποτέλεσμα ήταν πως, παρά το ότι τα δημόσια έργα ήταν χιλιάδες και με συνοπτικές διαδικασίες έπαιρναν μπρος, όσες επιτροπές κι αν έστησαν οι Ρεπουμπλικανοί στο Κογκρέσο δεν κατάφεραν να βρουν, ποτέ, ούτε μία υπόθεση που να μην είχε ήδη αντιμετωπιστεί από την πανίσχυρη επιτροπή. Το πρώτο δίδαγμα από την ιστορία αυτή είναι ότι η- επίκαιρη ξανά- κρατική παρέμβαση στην οικονομία δεν είναι μοιραία το συνώνυμο της διαφθοράς. Το δεύτερο δίδαγμα είναι ότι τα θέματα ηθικής, η πρόληψη και η πάταξη της διαφθοράς δεν είναι ένα δευτερεύον ζήτημα στην πολιτική, όπως πολλοί πιστεύουν, ένας ενοχλητικός περισπασμός των κυβερνήσεων από το έργο τους. Είναι κεντρική προϋπόθεση της νομιμοποίησης της πολιτικής- ιδίως σε δύσκολους καιρούς. Η φτώχεια συγχωρεί δυσκολότερα τα σκάνδαλα.

Είναι, λοιπόν- πρώτη παρατήρηση- εγκληματικό λάθος για μια κυβέρνηση να δηλώνει: «Εγώ κάνω τη δουλειά μου, για τα θέματα

Το αληθινό πρόβλημα με τη σημερινή κυβέρνηση δεν είναι ότι «έβαλε ψηλά τον πήχυ», ότι είχε στρώσει- ως αντιπολίτευση- τον δρόμο προς την εξουσία με καταγγελίες σκανδάλων, και είχε υποσχεθεί (καθ΄ υπόδειξιν του Αγίου Εφραίμ, προφανώς)
σεμνότητα και ταπεινότητα αλλά ότι στην πράξη, ως κυβέρνηση, αντί να μειώσει πολλαπλασίασε τις προϋποθέσεις για μεγέθυνση της διαφθοράς

διαφθοράς όποιος έχει στοιχεία να πάει στον εισαγγελέα». Λάθος θανάσιμο- είτε η κυβέρνηση παράγει πράγματι χρήσιμο έργο (όπως ήταν η περίπτωση της κυβέρνησης Σημίτη) είτε, πολύ περισσότερο, παράγει μόνον επικοινωνιακές τρύπες στο νερό (όπως η σημερινή κυβέρνηση Καραμανλή).

Και, δεύτερη παρατήρηση, το αληθινό πρόβλημα με τη σημερινή κυβέρνηση δεν είναι ότι «έβαλε ψηλά τον πήχυ», ότι είχε στρώσει- ως αντιπολίτευση- τον δρόμο προς την εξουσία με καταγγελίες (πραγματικών ή φανταστικών) σκανδάλων, είχε υιοθετήσει γλώσσα ευαγγελιστή ιεροκήρυκα του Κολοράντο και είχε υποσχεθεί (καθ΄ υπόδειξιν του Αγίου Εφραίμ, προφανώς) σεμνότητα και ταπεινότητα. Το πρόβλημά της είναι ότι στην πράξη, ως κυβέρνηση, αντί να μειώσει πολλαπλασίασε τις προϋποθέσεις για μεγέθυνση της διαφθοράς.

Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης αντί να ενισχυθεί, στραγγαλίστηκε. Αφαιρέθηκε ακόμη και το δικαίωμα των δικαστών να εκλέγουν οι ίδιοι τους προϊσταμένους των δικαστηρίων αντί να τους διορίζουν οι (διορισμένοι από την κυβέρνηση) ηγέτες της Δικαιοσύνης. Η ανεξαρτησία της διοίκησης, ήδη καχεκτική, εξουθενώθηκε. Πάει το ΑΣΕΠ, πάνε οι ανεξάρτητες αρχές, η κομματική επετηρίδα και η ιδιαίτερη πατρίδα του υπουργού έγιναν και πάλι η μόνη οδός που οδηγεί σε θέσεις ευθύνης στο Δημόσιο, η θρυλική «πολιτική βούληση» του υπουργού έγινε «must» που υπερισχύει της νομιμότητας.

Το αποτέλεσμα το έχουμε προ οφθαλμών: μια κυβέρνηση που έχει πιαστεί στο θανάσιμο δόκανο των σκανδάλων και αρχίζει να γλιστρά στον κατήφορο όχι απλώς της πολιτικής ήττας, μα της ατίμωσης.

Γιατί- το αποδεικνύει και η εμπειρία Ρούσβλετ, και η εμπειρία Σημίτη, και η καταστροφική εμπειρία Καραμανλή- η αντιμετώπιση της διαφθοράς και η εξασφάλιση της αναγκαίας ηθικής νομιμοποίησης της πολιτικής δεν είναι θέμα προσωπικού ήθους, βούλησης ή χαρακτήρα του όποιου ηγέτη. Είναι θέμα θεσμών που αποτελεσματικά ελέγχουν και στους οποίους η κυβέρνηση εκχωρεί πραγματικά και οριστικά σημαντικό μέρος της εξουσίας, των προνομίων και της διακριτικής της ευχέρειας. Μια τέτοια πειστική και συγκεκριμένη αυτοδέσμευση, επώδυνη για τον κομματικό του στρατό, με κόστος πολιτικό άμεσα καταβλητέο, περιμένουμε να ακούσουμε από το στόμα του Γιώργου Παπανδρέου. Γιατί, τώρα που η φούσκα της «νέας διακυβέρνησης» σκάει στην Αθήνα με πάταγο ανάλογο της χρηματιστηριακής φούσκας στην Ουάσιγκτον, κανείς δεν θέλει να ξαναζήσει τον ίδιο φαύλο κύκλο.