Η κατάρρευση ήλθε σε 10 ημέρες

Οι εντονότατες δημοσκοπικές μεταβολές που παρατηρούνται τους τελευταίους μήνες με την απότομη εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ την περασμένη άνοιξη και την εντυπωσιακή κατάρρευση σήμερα της κυβερνητικής δημοτικότητας- μέσα σε δέκα μέρες- αποτελούν πρωτόγνωρα φαινόμενα για το ελληνικό κομματικό σύστημα, τουλάχιστον όπως αυτό έχει διαμορφωθεί από το 1981 και μετά.

Σημαντικές μετατοπίσεις ψηφοφόρων, καθώς και κρίση εμπιστοσύνης συνολικά για το πολιτικό σύστημα είχαν βέβαια καταγραφεί και στο παρελθόν, ιδιαίτερα τη δεκαετία του ΄90. Χαρακτηρίζονταν όμως από πολύ πιο αργόσυρτες διαδικασίες και παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό εντεταγμένες στη δομή και τη λογική του υπάρχοντος κομματικού συστήματος. Με την οπτική αυτή είχε άλλωστε ερμηνευτεί αρχικά και η δημοσκοπική εκτίναξη του ΣΥΡΙΖΑ, ως απλή μετακίνηση ψηφοφόρων μεταξύ δύο όμορων κομματικών χώρων. Η ραγδαία όμως μεταβολή του δημοσκοπικού τοπίου τις τελευταίες μέρες, η οποία είναι ακόμη πιο εντυπωσιακή αν ενσκήψει κανείς στα ποιοτικά στοιχεία, υποδηλώνει ίσως ότι οι υπόγειες αλλαγές που συντελούνται είναι πολύ ουσιαστικότερες απ΄ ό,τι μπορούμε να φανταστούμε. Και κυρίως ότι για την ερμηνεία τους δεν αρκεί να ανατρέξουμε στις εμπειρίες του παρελθόντος.

Ποτέ στο παρελθόν. Πράγματι, κατάρρευση της κυβερνητικής δημοτικότητας σε τέτοια έκταση και με τέτοια ένταση μέσα σε λίγες μέρες, δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ στο παρελθόν- ούτε στην υπόθεση Οτζαλάν, ούτε στην κρίση των ταυτοτήτων, ούτε στην πρόταση Γιαννίτση για το Ασφαλιστικό, τις τρεις μείζονες κρίσεις που αντιμετώπισαν οι κυβερνήσεις Σημίτη. Αλλά και προηγουμένως, η κυβέρνηση Μητσοτάκη είδε τη δημοτικότητά της να φθίνει σημαντικά, αλλά η εξέλιξη αυτή πραγματοποιήθηκε σταδιακά στη διάρκεια μιας ολόκληρης χρονιάς (το 1992). Η απότομη αντίδραση της κοινωνίας στα γεγονότα των τελευταίων ημερών, που εκφράστηκε ιδιαίτερα με τη σημαντική αποσυσπείρωση της εκλογικής βάσης της Ν.Δ., αποτελεί επομένως πρωτόγνωρο φαινόμενο. Και μάλιστα μεγαλύτερης εμβέλειας ακόμη και από την αντίδραση που είχε εκφράσει ένα σημαντικό τμήμα οπαδών του ΠΑΣΟΚ την περασμένη άνοιξη στρεφόμενο προς τον ΣΥΡΙΖΑ. Γεγονός που σημαίνει ότι οι παραταξιακές και κομματικές ταυτίσεις έχουν πλέον αποδυναμωθεί δραστικά ως κατευθυντήριοι άξονες για την επιλογή ψήφου.

Οι απογοητευμένοι. Κεντρικό πρόσωπο της πολιτικής συγκυρίας αναδεικνύεται έτσι ο απογοητευμένος και περιπλανώμενος ψηφοφόρος, η τελική επιλογή του οποίου, ανεξάρτητα από τις κατά καιρούς δημοσκοπικές του δηλώσεις, παραμένει άδηλη. Και θα εξακολουθήσει να παραμένει άδηλη για όσο καιρό το κομματικό τοπίο είναι θολό. Η μετάβαση από τη σταθερότητα στην αβεβαιότητα και από τον αυτοεπαναλαμβανόμενο στον περιπλανώμενο ψηφοφόρο, έχει ήδη δρομολογηθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Και η εξέλιξη αυτή εξηγεί τις σημαντικές και συχνά απότομες διακυμάνσεις που καταγράφονται στις δημοσκοπήσεις, ιδιαίτερα στον ενδιάμεσο χρόνο μεταξύ δύο εκλογικών αναμετρήσεων. Ο δικομματισμός. Κανείς φυσικά δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο η κατάληξη αυτών των αντιφατικών διακυμάνσεων να οδηγήσει τελικά σε μία επανεπιβεβαίωση του δικομματικού εκκρεμούς, έστω και σε ελαφρώς χαμηλότερα αριθμητικά επίπεδα. Όμως, ακόμη και σε αυτήν την περίπτωση, δεν θα πρόκειται για γραμμικές (και κατά κανόνα μονοσήμαντες) μετατοπίσεις, αλλά για την τελική συνισταμένη μιας πολλαπλότητας μετακινήσεων που θα αντικατοπτρίζουν το κοινωνιολογικό ισοδύναμο της αρχής της αβεβαιότητας.