[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] 11 Σεπτέμβρη 2001… και μετά;

Σεπτέμβρης 2008, και είναι δύσκολο να μη θυμηθούμε τα όσα συνέβησαν την 11η Σεπτεμβρίου 2001 στη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον, που άλλαξαν ριζικά τον κόσμο μας. Σύμφωνα με τον Μ. Revelli, καθηγητή Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Τορίνου και γνωστό διανοούμενο της Ιταλίας, τα γεγονότα του 2001 εισάγουν μια βαθιά ιστορική τομή, μιαν αλλαγή στην καθημερινή μας ζωή, στην οικονομία, στη νοοτροπία και στους πολιτικούς θεσμούς, γιατί έτσι εμφανίζεται ένας άλλος τρόπος στάσης εντός του «παγκόσμιου». Ένας τρόπος, που ο Revelli χαρακτηρίζει πολιτικά σκληρό και βίαιο, σημαδεμένο από τη λογική του πολέμου, από τη λογική «εχθρός-φίλος». Πώς θα ενεργήσουμε λοιπόν για να σταματήσουμε την καταστροφή, που όλα δείχνουν ότι είναι αναπόφευκτη και όταν η καταγγελία δεν αρκεί πια και ο χρόνος δεν λειτουργεί υπέρ μας; Ο πόλεμος καταπίνει άπληστα ανθρώπινες ζωές και εμφανίζεται χωρίς μάσκα ως «μορφή πολιτική» στο κατώφλι του 21ου αιώνα. Οι δυνάμεις της οικονομίας θέλουν να έρθουν στο κέντρο άσκησης της πολιτικής εξουσίας, είναι οι δυνάμεις που θέλουν να αναλάβουν τη διευθέτηση σε επίπεδο κορυφής των συγκεκριμένων συμφερόντων που συγκρούονται.

Χρειάζεται επομένως ένα άλλο σύστημα προσδοκιών, επιθυμιών και αναγκών, μια άλλη «εικόνα του εαυτού μας» λιγότερο εγωκεντρική και αυτάρεσκη, με περισσότερο σεβασμό στο «διαφορετικό». Εκείνο το οποίο πιθανώς έχουμε ανάγκη σήμερα είναι μια «νέα ανθρωπολογία» πολύ περισσότερο από μια «νέα πολιτική». Έναν νέο «πλανητικό άνθρωπο» ικανό να δομεί τις αξίες του και τις συμπεριφορές του στη βάση της δυνατότητας συνύπαρξης και «παγκόσμιας» ανεκτικότητας και αντοχής με τη δυνατότητα της φυσικής, πολιτικής, κοινωνικής συνύπαρξης με τους «άλλους».

Η πρόταση που διατυπώνει ο Revelli αλλά και άλλοι σύγχρονοι θεωρητικοί είναι να προσπαθήσουμε να διακρίνουμε την εικόνα του πλανήτη ως ενός διαφοροποιημένου πολιτικού χώρου, που κατοικείται από εσωτερικά ετερογενείς συλλογικότητες. Η προσπάθεια πλανητικής θεώρησης της σύγχρονης ιστορίας είναι επίπονη και βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Πρέπει επομένως να γεννηθεί η νέα ηθική εμπνεόμενη από εκείνη την ταπεινοφροσύνη του δημιουργήματος, που είναι το αντίθετο ακριβώς από τον υπεράνθρωπο που βάφτισε τον περασμένο αιώνα. Η πολιτική χωρίς ηθική είναι μια επικίνδυνη υπόθεση, τόνισε πρόσφατα σε ομιλία του ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κάρολος Παπούλιας.

Θέμα συζήτησης δεν είναι «μία» πολιτική – αυτή ή εκείνη- η πολιτική γραμμή, αλλά «η» πολιτική ή καλύτερα μια ολοκληρωμένη σύλληψη της πολιτικής, με άλλα λόγια ένα «πολιτικό» παράδειγμα της σύγχρονης εποχής. Σήμερα οι κοινωνίες είναι πιο πλούσιες και πιο ελεύθερες, όμως υπάρχει μια πικρή αίσθηση παρακμής, έλλειψης νέων ιδεών και οραμάτων, έλλειψης δράσης, αγωνιστικότητας και δημιουργίας. Η μετριότητα κυριαρχεί παντού. Οι περισσότεροι διανοούμενοι δεν έχουν τη διάθεση να αγωνιστούν για τις ιδέες τους και οι απλοί πολίτες διακατέχονται από τη λογική του τύπου «τι να κάνουμε, έτσι είναι πλέον τα πράγματα και πρέπει να προσαρμοστούμε».

Το νέο πολιτικό παράδειγμα που είναι αναγκαίο να γεννηθεί, πριν να είναι πολύ αργά, θα πρέπει να υπολογίσει τους παράγοντες της κρίσης του παλιού. Όπως χαρακτηριστικά παρατηρεί ο Λουτσιάνο Κάνφορα, ελληνιστής καθηγητής της Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπάρι, σήμερα χρειαζόμαστε έναν νέο Μαρξ και έναν νέο Δαρβίνο ή ακόμα έναν νέο Αυγουστίνο. Ο Αυγουστίνος έχοντας καταλάβει ότι κατέρρεε η προϋπάρχουσα τάξη έγραψε το De civitate Dei, ένα βιβλίο που στρεφόταν στο μέλλον με τον μοναδικό εποικοδομητικό τρόπο, διατρέχοντας δηλαδή το παρελθόν, τη θριαμβευτική πορεία της αυτοκρατορικής Ρώμης. Μια ανάλογη άσκηση θα ήταν χρήσιμη σήμερα, επισημαίνει ο Κάνφορα.

Επτά χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου η αταξία, η αβεβαιότητα, η ανασφάλεια και η παγκόσμια αποσταθεροποίηση κυριαρχούν στην καθημερινή ζωή, και ο φόβος έγινε όργανο άσκησης εξουσίας και πολιτικής νομιμοποίησης. Ύψιστο χρέος είναι η καταπολέμηση της βίας και η ανασυγκρότηση της ιδέας της πολιτικής.

Οι πολιτικοί επιθυμούν να ρυθμίσουν την κατάσταση, και καθώς βρίσκονται σε αδιέξοδο, αναζητούν τη βοήθεια του Θεού. Έτσι ερμηνεύονται, πιστεύω, τα λόγια του πρώην πρωθυπουργού της Βρετανίας Τόνι Μπλερ σε πρόσφατη συνέντευξή του: «Ονειρεύομαι ότι η θρησκευτική πίστη μπορεί να μας εξανθρωπίσει, να δώσει νόημα, αξίες και μια πνευματική διάσταση σε μια χαοτική παγκοσμιοποίηση που αφαιρεί την ταυτότητα και τα ερείσματα από τους ανθρώπους». Η Στέλλα Πριόβολου είναι καθηγήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος του Τμήματος Ιταλικής και Ισπανικής Φιλολογίας.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ…

καταπίνει άπληστα ανθρώπινες ζωές και εμφανίζεται χωρίς μάσκα ως «μορφή πολιτική» στο κατώφλι του 21ου αιώνα