Διακοπές χωρίς το άγχος του σακχάρου

Όσοι έχουν σακχαρώδη διαβήτη μπορούν να απολαύσουν τις διακοπές τους και να περάσουν υπέροχα, αρκεί να έχουν υπόψη τους ορισμένες προφυλάξεις και οδηγίες. Αυτό διαβεβαιώνουν οι επιστήμονες τους χιλιάδες Έλληνες πάσχοντες.

Διακοπές σημαίνει πάνω από όλα ξενοιάζω, ξεκουράζομαι… Όλοι ελπίζουμε ότι τις ημέρες των διακοπών θα μπορέσουμε να ξεχάσουμε τις υποχρεώσεις που έχουμε στην καθημερινότητά μας, χωρίς αρνητικές συνέπειες στην υγεία μας. Πόσο εφικτό είναι, όμως, κάτι τέτοιο όταν έχει κάποιος διαβήτη;

Μπορεί να ξυπνάει όσο αργά θέλει το πρωί ύστερα από ένα βραδινό ξενύχτι; Μπορεί να κάθεται στην παραλία από το πρωί έως το βράδυ, κολυμπώντας και παίζοντας χωρίς να τον απασχολήσει πότε και πόσο θα φάει; Άραγε, αντιμετωπίζει περισσότερους κινδύνους για μόλυνση, σε σχέση με κάποιον που δεν έχει διαβήτη; Μπορεί, τέλος πάντων, να μην έχει το άγχος του διαβήτη του για όσες μέρες βρίσκεται σε διακοπές;

«Η απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα δεν είναι απλώς ”ναι” ή ”όχι”», λέει η υπεύθυνη του Διαβητολογικού Κέντρου στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Πολυκλινική» κ. Μαριάννα Μπενρουμπή. Και δίνει αναλυτικά τις συμβουλές για την ινσουλίνη, τις προφυλάξεις στην παραλία και την αντιμετώπιση των θερινών απροόπτων.

«Θα διερωτάται κανείς εάν μπορείς τελικά να χαλαρώσεις όταν πρέπει να ρυθμίζεις τον διαβήτη σου σε καθημερινή βάση», λέει η κ. Μπερνουμπή. «Θυμάμαι πάντα την απάντηση που πήρα από μια δεκαοχτάχρονη κοπέλα, στην οποία είχε πρόσφατα διαγνωσθεί διαβήτης, όταν ζήτησα κάποτε από μια ομάδα νέων με την πάθηση να ορίσουν ο καθένας τους τι σημαίνει γι’ αυτόν ο διαβήτης: ”Σημαίνει ότι, εάν είμαστε μια παρέα στην παραλία και αποφασίσουμε να πάμε με μια βάρκα στην απέναντι όχθη για να περάσουμε την ημέρα, οι άλλοι θα μπουν στη βάρκα όπως είναι. Εγώ πρέπει να πάρω την ινσουλίνη μου σε ειδική θήκη, τον μετρητή μου και κάτι για να έχω να φάω. Η κοπέλα αυτή έχει σήμερα δύο παιδιά, 15 και 12 ετών. Ταξιδεύουν, κάνουν κάμπινγκ και μου λέει πόσο απλό της φαίνεται να περνάει καλά στις διακοπές της και να έχει και την καλύτερη ρύθμιση διαβήτη όλης της χρονιάς!».

Η συντήρηση της ινσουλίνης

Ας δούμε πρώτα πόση ελευθερία μπορούν να έχουν στις διακοπές όσοι έχουν διαβήτη τύπου 1 ή βρίσκονται σε αγωγή με ινσουλίνη.

«Το συνηθέστερο ερώτημα που ακούμε από όσους κάνουν ινσουλίνη είναι: ”Τι θα γίνει που θα πρέπει να μείνει κάποιες ώρες εκτός ψυγείου;”», λέει η κ. Μπενρουμπή και απαντά: «Η ινσουλίνη δεν αλλοιώνεται όταν βρίσκεται εκτός ψυγείου, ακόμα και για μερικές ημέρες. Αυτή είναι άλλωστε και η φιλοσοφία της χορήγησης της με στυλό: κάτι εύχρηστο και διακριτικό, που μπορεί να έχει κανείς μαζί του συνέχεια».

Προσοχή όμως στις υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονται το καλοκαίρι, κυρίως μέσα στο αυτοκίνητο! «Αν πρόκειται να ταξιδέψετε για αρκετές ώρες, θα πρέπει να βάλετε τα φιαλίδια σε ειδικές θήκες, που έχουν έναν χώρο για παγοκύστη και άλλον για την ινσουλίνη», συνιστά η κ. Μπενρουμπή.

«Η ινσουλίνη δεν πρέπει να έρθει σε άμεση επαφή με πάγο ή παγοκύστη, αλλά να βρίσκεται σε δροσερό περιβάλλον. Αν το αυτοκίνητό σας έχει κλιματισμό που ψύχει και το ντουλαπάκι του συνοδηγού (έχουν αρκετά αυτοκίνητα), τοποθετήστε την εκεί. Στο μέρος όπου θα μείνετε, να βάλετε όσες ινσουλίνες δεν χρησιμοποιείτε στην πόρτα του ψυγείου και αυτή που χρησιμοποιείτε στην τσάντα σας, αποφεύγοντας πάντα να την έχετε κάτω από τον ήλιο».

Και όσοι ταξιδεύουν αεροπορικώς; «Θα πρέπει να έχουν μαζί τους τουλάχιστον ένα φιαλίδιο από κάθε είδος ινσουλίνης που κάνουν, σε περίπτωση που χαθεί ή καθυστερήσει να έρθει η βαλίτσα τους», τονίζει η γιατρός. «Καλό είναι για τον έλεγχο ασφαλείας στα αεροδρόμια, να έχετε μαζί σας κάποιο χαρτί του γιατρού σας που θα βεβαιώνει την ανάγκη που έχετε να μεταφέρετε ινσουλίνη».

Τα πράγματα είναι κάπως πιο σύνθετα όσον αφορά το θέμα της ινσουλινοθεραπείας, όταν βρίσκεται κανείς εκτός των καθιερωμένων ωραρίων. «Όσοι είναι σε σύστημα πολλαπλών ενέσεων ινσουλίνης (μία 24ωρη και ταχείας δράσης σε κάθε γεύμα), μπορούν εύκολα να μεταθέσουν τις ώρες των γευμάτων και την ινσουλίνη που τα συνοδεύει, ανάλογα με τον ρυθμό της ζωής των διακοπών», εξηγεί η κ. Μπενρουμπή. «Πιθανότατα να πρέπει να μειώσουν τις μονάδες ταχείας δράσης, εφόσον πρόκειται να κάνουν περισσότερη κίνηση (κολύμπι, ρακέτες κ.λπ.).

Αυτό αφορά κυρίως τους νέους, αλλά και οι ενήλικες που κάνουν ινσουλίνη δύο φορές την ημέρα μπορεί να χρειαστεί να μειώσουν την πρωινή δόση ινσουλίνης εφόσον πρόκειται να κινηθούν περισσότερο απ’ ό,τι συνήθως». Βεβαίως, χρειάζεται να γίνεται μέτρηση του ζαχάρου πριν αρχίσει κανείς το κολύμπι ή κάποια άλλη σωματική δραστηριότητα, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος υπογλυκαιμίας.

Ιδιαίτερη προσοχή στο αλκοόλ! «Οι νεώτεροι, ή όσοι πίνουν παραπάνω στις διακοπές τους, να έχουν υπόψη τους ότι ο συνδυασμός ινσουλίνης και αλκοόλ συμβάλλει στην εμφάνιση υπογλυκαιμίας», προειδοποιεί η κ. Μπενρουμπή. «Γι’ αυτό, εάν δεν μπορούν να πιουν λιγότερο, τουλάχιστον να μην πίνουν μόνο, αλλά να έχουν φάει κιόλας».

Κίνδυνος από την καυτή άμμο

Ο περίπατος στην άμμο δεν πρέπει να γίνεται ποτέ χωρίς παπούτσια. «Εάν έπρεπε να δοθεί μία μόνο συμβουλή για την προφύλαξη όσων έχουν διαβήτη, στις διακοπές, αυτή θα ήταν: ”Μην περπατάτε ποτέ ξυπόλητοι στην άμμο, στην παραλία, στη θάλασσα!”», υπογραμμίζει η κ. Μπερνουρμπή. «Υπάρχει κίνδυνος να προκληθούν θερμικά εγκαύματα από την καυτή άμμο ή πυρωμένες πλάκες. Τα άτομα με διαβήτη κινδυνεύουν περισσότερο από τα εγκαύματα αυτά, γιατί εάν υπάρχει κάποιου βαθμού περιφερική νευροπάθεια, δεν θα νιώσουν το κάψιμο στο πέλμα».

Η έλλειψη αυτή της αισθητικότητας δεν προστατεύει τους πάσχοντες, οι οποίοι συνεχίζουν να περπατούν εκεί όπου κάποιος άλλος θα έτρεχε να φορέσει παπούτσια. Έτσι, μπορεί να δουν να σχηματίζεται φουσκάλα και έγκαυμα αρκετές ώρες μετά, χωρίς να έχουν αντιληφθεί πότε έγινε. Στην παραλία, μπορεί ακόμα να τραυματιστεί κανείς από βράχια η από μικρά αιχμηρά αντικείμενα που βρίσκονται μέσα στην άμμο.

«Το έγκαυμα ή ο μηχανικός τραυματισμός», λέει η διαβητολόγος, «εκτός από το ότι θα χαλάσουν τις διακοπές, θα απορρυθμίσουν το ζάχαρο. Μπορεί να χρειαστεί και φαρμακευτική αντιμετώπιση ή ακόμα και ολιγοήμερη νοσηλεία, ιδίως αν πρόκειται για εκτεταμένη επιφάνεια. Όλα αυτά μπορεί να αποφευχθούν, εάν φροντίσει κανείς να περπατάει με πλαστικά παπούτσια ειδικά για τη θάλασσα».

Οι θερινές γαστρεντερίτιδες

Οι διάφορες γαστρεντερίτιδες του καλοκαιριού είναι συχνές στον γενικό πληθυσμό. «Εάν όμως κάποιος που έχει διαβήτη, και κυρίως αυτός που έχει τη νόσο τύπου 1, παρουσιάσει διάρροιες, χρειάζεται να προσέξει το διαιτολόγιο σε σχέση με τη ρύθμιση του σακχάρου του», επισημαίνει η κ. Μπενρουμπή.

«Εάν λοιπόν, επιλέξει να φάει περισσότερους υδατάνθρακες (π.χ. ρύζι), αντικαθιστώντας τις τροφές που έχουν υπόλειμμα (σαλάτες ή λαδερά), θα πρέπει _ ύστερα από μέτρηση του σακχάρου του _ να αυξήσει τις μονάδες ινσουλίνης ταχείας δράσης». Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να διακόπτει κανείς την αγωγή, επειδή πρόκειται να φάει λιγότερο. Οι ανάγκες του οργανισμού όταν υπάρχει λοίμωξη είναι αυξημένες και γι’ αυτό χρειάζεται ενίσχυσή του.

Τα άτομα με διαβήτη έχουν αρκετές επιλογές για να δροσιστούν στις διακοπές. Αναρωτιούνται συχνά «τι να πιούμε;», καθώς θέλουν μεν να σβήσουν τη δίψα τους, αλλά παράλληλα να κρατήσουν και το σάκχαρο σταθερό. Οι λύσεις είναι πολλές, αλλά απαιτείται προσοχή και έλεγχος στις ετικέτες.

Επειδή λοιπόν το νερό, αν και είναι η ιδεώδης λύση αφού δεν έχει θερμίδες, ζάχαρη, χοληστερίνη ή καφεΐνη, δεν μπορεί να είναι πάντα η μόνη επιλογή, ας δούμε τι πρέπει να προσέξει ο πάσχων από διαβήτη. Η παθολόγος-διαβητολόγος, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Μίνα Μητράκου δίνει πρακτικές οδηγίες σχετικά με τα ποτά _ αλλά και τα παγωτά _ που μπορούν να καταναλώσουν στις διακοπές:

* Αναψυκτικά. Για πολλούς ανθρώπους τα αναψυκτικά είναι η συχνότερη επιλογή κατά της δίψας. Υπάρχει πλέον πληθώρα επιλογών, με διαφορετικές γεύσεις, με ζάχαρη ή χωρίς. Για τους περισσότερους τύπους αναψυκτικών, όπως π.χ. τα τύπου κόλα, υπάρχουν πλέον οι επιλογές diet, light, max, που δεν περιέχουν ζάχαρη, καθώς και άλλα τεχνητά υποκατάστατα (όπως, π.χ., ασπαρτάμη), τα οποία δεν επηρεάζουν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Και αυτά όμως δεν πρέπει να υπερκαταναλώνονται ή να αντικαθιστούν πλήρως το νερό, αφού προκαλούν εντονότερο αίσθημα δίψας και πολλά περιέχουν υψηλά ποσοστά καφεΐνης αλλά και ανθρακικού. Τα κανονικά αναψυκτικά που περιέχουν ζάχαρη πρέπει να καταναλώνονται μόνο σε καταστάσεις υπογλυκαιμίας, αφού ανεβάζουν απότομα τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα.

* Χυμοί. Το καλοκαίρι, η κατανάλωση των χυμών ανεβαίνει κατακόρυφα. Είναι δροσεροί, έχουν ευχάριστη γεύση, έχουν (οι περισσότεροι) βιταμίνες. Είναι όμως κατάλληλοι για έναν διαβητικό; Υπάρχουν διάφοροι τύποι χυμών, ανάλογα με το ποσοστό του φυσικού χυμού που περιέχουν (κάτι που επηρεάζει και το ποσοστό της προστιθέμενης ζάχαρης). Όσοι είναι 100% φυσικοί χυμοί σαφώς είναι δυνατό να ενσωματωθούν σε ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο, ως υποκατάστατο κάποιου φρούτου.

Πρέπει όμως να προσέξουμε την κατανάλωσή τους, γιατί η παραπάνω ποσότητα μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένα επίπεδα γλυκόζης, δεδομένου ότι περιέχουν σάκχαρα, αλλά παράλληλα και πολύ λίγες φυτικές ίνες, οι οποίες συντελούν στη βραδύτερη απορρόφηση των σακχάρων. Άρα, καλύτερο είναι να καταναλώνονται τα φρούτα αυτούσια, γιατί περιέχουν περισσότερες φυτικές ίνες. Επίσης, χυμοί με την ένδειξη «νέκταρ» ή «φρουτοποτό», οι οποίοι έχουν περιεκτικότητα σε φρούτο και φυσικό χυμό περίπου 20%, είναι ακατάλληλοι, δεδομένου ότι είναι πλούσιοι σε ζάχαρη και γι’ αυτό πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωσή τους.

* Συμπυκνωμένος χυμός. Είναι οι κλασικοί «χυμοί», που διαλύονται σε νερό πριν από την κατανάλωσή τους. Κυκλοφορούν σε διάφορες γεύσεις φρούτων και είναι πολύ πλούσιοι σε ζάχαρη. Είναι μια κατηγορία χυμού που πρέπει να αποφεύγουν οι διαβητικοί, εκτός από τις σπάνιες περιπτώσεις που οι χυμοί αυτοί είναι «χωρίς ζάχαρη», οπότε μια μέτρια κατανάλωση δεν θα επιφέρει αρνητικά αποτελέσματα.

* Ροφήματα σοκολάτας. Περιέχουν συνήθως ζάχαρη αλλά και αρκετό λίπος, στοιχεία που τα καθιστούν ακατάλληλα για τους πάσχοντες από διαβήτη, ιδιαίτερα για όσους έχουν και πρόβλημα βάρους. Υπάρχουν όμως και κάποια σκευάσματα τα οποία είναι χωρίς ζάχαρη (έχουν προσθήκη ασπαρτάμης) και είναι χαμηλά σε λίπος. Αυτά σαφώς μπορούν να ενταχθούν στο διαιτολόγιο, δεδομένου όμως ότι δεν γίνεται υπερκατανάλωση προϊόντων τύπου «λάιτ» (όπως γιαούρτια, παγωτά και αναψυκτικά), ώστε να αυξηθεί η ποσότητα της προσλαμβανόμενης ποσότητας γλυκαντικού.

* Παγωμένο γάλα. Ένα ποτήρι παγωμένο γάλα είναι σίγουρα μια καλή επιλογή για το καλοκαίρι, είτε στο πρωινό είτε σε οποιαδήποτε άλλη στιγμή της ημέρας. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε πως ένα ποτήρι γάλα, εκτός από το ασβέστιο, το φώσφορο και το μαγνήσιο, δίνει και ικανοποιητική ποσότητα υδατανθράκων με τη μορφή σακχάρων, οι οποίοι πρέπει να συνυπολογίζονται με τους υπόλοιπους υδατάνθρακες.

* Κρύο τσάι. Είναι ένα πολύ δροσιστικό ρόφημα, που μπορεί να αποτελέσει καλή εναλλακτική λύση. Προσοχή χρειάζεται βέβαια στην κατανάλωση των έτοιμων προϊόντων σε κουτί, τα οποία περιέχουν ζάχαρη. Έτσι, αν κάποιος διαβητικός θέλει να πιει κρύο τσάι, πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στα έτοιμα προϊόντα τύπου «λάιτ» που κυκλοφορούν και στην ελληνική αγορά, ή απλούστερα να παρασκευάσει μόνος του το κρύο τσάι (με γεύση ή χωρίς), προσθέτοντας παγάκια και διατηρώντας το στο ψυγείο.

* Μεταλλικό νερό με γεύσεις. Κυκλοφορούν σε διάφορες γεύσεις φρούτων, όπως λεμόνι, lime ή πορτοκάλι. Αν θέλετε να καταναλώσετε τέτοια προϊόντα, αρκεί να ελέγξετε την ετικέτα για να διαπιστώσετε αν περιέχουν ζάχαρη (συνήθως είναι χωρίς ζάχαρη και τους έχει γίνει προσθήκη αρώματος). Είναι μια καλή εναλλακτική λύση αντί για τους χυμούς και είναι ευχάριστα, καθώς σβήνουν τη δίψα τους καλοκαιρινούς μήνες.

* Φυσική λεμονάδα. Είναι μια πρόταση που σίγουρα θα ικανοποιήσει, χωρίς να επηρεάσει τα επίπεδα του σακχάρου σας. Αρκεί να προσθέσετε τον φυσικό χυμό από ένα στυμμένο λεμόνι σε ένα ποτήρι σόδα και να βάλετε, αν το επιθυμείτε, ένα κουταλάκι με τεχνητό γλυκαντικό. Θα έχετε ένα πολύ δροσιστικό αναψυκτικό, χωρίς καθόλου ζάχαρη. Ακόμα, μια λύση για το καλοκαίρι είναι η κατάψυξη φυσικού χυμού λεμονιού ή πορτοκαλιού σε θήκες για παγάκια και η προσθήκη τους σε απλό ή μεταλλικό νερό.

«Όπως βλέπουμε, υπάρχουν πολλές επιλογές για να μας σβήσουν τη δίψα, χωρίς τύψεις και δυσάρεστες επιπτώσεις για το σάκχαρό μας». «Αρκεί να είμαστε προσεκτικοί, δεδομένου ότι η υγρή μορφή συντελεί στην ταχύτερη απορρόφηση των σακχάρων που ανεβάζουν απότομα τα επίπεδα γλυκόζης στην κυκλοφορία του αίματος. Προσέξτε λοιπόν και… στην υγειά σας!».

Το παγωτό, ένα από τα πιο δημοφιλή εδέσματα του καλοκαιριού, είναι συνήθως πλούσιο σε υδατάνθρακες και λίπος. Οι υδατάνθρακες αυξάνουν το μεταγευματικό σάκχαρο και το λίπος καθυστερεί την απορρόφηση της γλυκόζης, αυξάνοντας τα επίπεδα του σακχάρου πιο αργά απ’ όσο περιμένουμε. Προσοχή χρειάζεται επίσης από όσους έχουν διαταραγμένα επίπεδα λιπιδίων αίματος ή επιθυμούν να χάσουν βάρους, γιατί τα παγωτά είναι πολλές φορές κατασκευασμένα με κρέμα γάλακτος ή περιέχουν σοκολάτα, που έχουν μεγάλη περιεκτικότητα σε λιπαρά και είναι πλούσια σε θερμίδες.

Επιτρέπεται επομένως το παγωτό σε έναν άνθρωπο με διαβήτη, εφόσον αυτός προσέξει και το ανταλλάξει, αφαιρώντας από το φαγητό του ισοδύναμο ποσό υδατανθράκων. Για όσους κάνουν ινσουλίνη, αυτό είναι πιο εύκολο, γιατί μπορούν να το καλύψουν με ανάλογη δόση ινσουλίνης, λαμβάνοντας υπόψη τη σύσταση του παγωτού.

Στο εμπόριο κυκλοφορεί μεγάλη ποικιλία παγωτών. Θα ήταν καλύτερο να επιλέξει κανείς παγωτά με 0% ζάχαρη και 0% λίπος. Ακόμα όμως και εάν επιλέξει ένα κοινό παγωτό που δεν είναι ελαφρύ (light), καλό θα ήταν να είναι συντηρητικός στην ποσότητα και να προτιμήσει μικρότερες συσκευασίες ή, εάν πρόκειται για μπάλες παγωτού, να επιλέξει μόνο μία.