«Πολύ εύκολα γινόμαστε όλοι εγκληματίες»

«Ανατρέχω σε παιδικές αναμνήσεις για τον ρόλο μου», λέει η Φιλαρέτη Κομνηνού, η οποία στα «Ματωμένα χώματα» υποδύεται τη μάνα ενός νεαρού Μικρασιάτη που βιώνει τον μεγάλο ξεριζωμό
Ακούγοντας ένα παραδοσιακό τραγούδι από μέλη χορωδίας του μικρασιατικού χωριού Κιρκιντζέ, στην πλατεία του παλαιού Αγίου Παντελεήμονα, στους πρόποδες του Ολύμπου, όπου γίνονταν γυρίσματα για την τηλεοπτική μεταφορά του επικού έργου της Διδώς Σωτηρίου, η Φιλαρέτη Κομνηνού δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τη συναισθηματική φόρτιση που ξεχείλισε από μέσα της ως δάκρυα συγκίνησης. «Το άκουσμα, η μελωδία ήταν τόσο οικεία», μου λέει. Της «ξύπνησε» μνήμες από την παιδική της ηλικία, τότε που περνούσε αρκετό καιρό με τον παππού της στο χωριό, έξω από τη Δράμα. «Ο μπάρμπα Σάββας ξεριζώθηκε 13 ετών από την Καππαδοκία. Τρεις νύχτες χρειάστηκε για να φθάσει στα δυτικά παράλια του Εύξεινου Πόντου και να περάσει απέναντι στην Ελλάδα και να καταλήξει σε ένα χωριό στα ορεινά της Δράμας».

Ο παππούς της κυνηγήθηκε. «Πήρε τα βουνά κι εκεί τον βοήθησε ένας βοσκός». Η ιστορία του τής θυμίζει σε αρκετές στιγμές τη διαδρομή του Μανώλη Αξιώτη, του ήρωα του βιβλίου και της σειράς. «Εκείνος μου έμαθε τουρκικά. Στο χωριό του παίζαμε τσελίκ τσουμάκ, ένα παιχνίδι με δύο ξύλα, ή το “αμπεμπαμπλόμ”, στο κρυφτό, το λέγαμε επίσης στα τουρκικά».

Παραδέχεται πως παίζοντας τη μάνα του Μανώλη Αξιώτη, την Άννα, συγκινείται εύκολα, διότι έρχονται στον νου διηγήσεις του παππού και της γιαγιάς της. «Μαζί με τα παραμύθια, μου έλεγαν ιστορίες για τη Μικρασιατική Καταστροφή, αλλά και για τη ζωή των Ελλήνων πριν από το Ολοκαύτωμα και την αρμονική συνύπαρξη με Τούρκους, Εβραίους, Αρμένιους, καταστάσεις που ξαναδιάβασα στο βιβλίο της Διδώς Σωτηρίου και “γεύομαι” μέσα από τα γυρίσματα».

Στα «Ματωμένα χώματα» (Αlpha), με αφηγηματικό τρόπο εκτυλίσσεται η ιστορία του μικρασιατικού πολιτισμού, έτσι όπως τη βίωσε και την κατέγραψε στο ημερολόγιό του ένας Μικρασιάτης αγρότης πρόσφυγας στην Κοκκινιά, ο Μανώλης Αξιώτης, ο οποίος στην Αθήνα πια βρήκε κάποτε τη συγγραφέα- έμελλε να τιμηθεί με το Βραβείο Ιπεκτσί για τα «Ματωμένα χώματα»- και της εμπιστεύτηκε τις σημειώσεις του.

Κεντρικός ήρωας στην τηλεοπτική μεταφορά του βιβλίου είναι ο Αξιώτης (Γιώργος Καραμίχος) που γεννήθηκε στο Κιρκιντζέ της Μικράς Ασίας κι έμαθε να ζει αρμονικά με τους Τούρκους στα χρόνια της γαλήνης. Καλύτερός του φίλος ήταν ο Σεφκιέτ (Τζώρτζης Μουριάδης) και μήλον της Έριδος η όμορφη Κατίνα (Δήμητρα Ματσούκα). Μετά ξέσπασε ο πόλεμος, ήρθε η καταστροφή της Σμύρνης, η προσφυγιά και τα πάντα ανατράπηκαν- φιλίες, έρωτες, οικογενειακοί δεσμοί.

«Τα “Ματωμένα χώματα” φιλοδοξούν να δείξουν ότι τις ιστορίες των ανθρώπων τις κατευθύνουν άλλες δυνάμεις, συμφέροντα, και ότι σε τέτοιες περιπτώσεις οι άνθρωποι είναι σαν μαριονέτες. Έλληνες και Τούρκοι εκείνη την εποχή περνούσαν καλά μεταξύ τους. Αυτό θυμάμαι απο τον παππού και τη γιαγιά μου, το ίδιο σημειώνει και η Σωτηρίου στο έργο της. Οι συνθήκες τελικώς πολύ εύκολα μπορούν να μετατρέψουν απλούς, καθημερινούς ανθρώπους σε εγκληματίες και μάλιστα με πολλά “άλλοθι”. Γίνεται κανείς εγκληματίας εξαιτίας υπνωτισμένης συνείδησης».

ΙΝFΟ

Τα «Ματωμένα χώματα» της Διδώς Σωτηρίου από τον Κώστα Κουτσομύτη στον Αlpha την επόμενη σεζόν. Μουσική: Βασίλης Δημητρίου.

Με την αγωνία του θεάτρου

Μιλά για το άγχος που έχει στην απόδοση του ρόλου της. Δεν έχει σημασία ότι πρόκειται για μια τηλεοπτική δουλειά. «Έχω την ίδια αγωνία και προετοιμασία σαν να πρόκειται για θεατρικό ρόλο», λέει η Φιλαρέτη Κομνηνού, η οποία για να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις των γυρισμάτων, που θα γίνουν και στο εξωτερικό, θα επανέλθει στα θεατρικά δρώμενα μετά την Πρωτοχρονιά του 2009, δοκιμάζοντας τις δυνάμεις της για πρώτη φορά στην καριέρα της σε κωμωδία- «Το ημερολόγιο ενός απατεώνα» του Αλεξάντρ Οστρόφσκι, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα-, παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου.