Το τρίκλισμα του Οιδίποδα

Πήγε ο κόσμος (7.500 θεατές στην πρεμιέρα) να δει έναν χορταστικό, διπλό Οιδίποδα κι έφυγε πεινασμένος
Η παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου στην παράσταση της Ρούλας Πατεράκη, τρεκλίζοντας πάνω σε παλιές βεβαιότητες, δεν μπόρεσε να συγκινήσει ούτε τους υποστηρικτές του κλασικού ούτε τους θιασώτες του μοντέρνου.

Αν η σκηνοθέτις «θυσιάστηκε» κάποτε στον βωμό του πειραματισμού, με τη διασκευή της στις δύο τραγωδίες του Σοφοκλή « Οιδίπους τύραννος- Επί Κολωνώ» θυσίασε την ίδια την παράσταση. Σπασμωδική, με λοξές ματιές στον μοντερνισμό, αναλώθηκε σε μια στομφώδη σκηνική αφήγηση, επιδιώκοντας να «εισπράξει» την απατηλή λάμψη του εντυπωσιασμού. Η παράσταση άρχισε ανάποδα, με τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ». Έγινε παύση επτά λεπτών κι ακολούθησε ο «Οιδίπους τύραννος». Αδικαιολόγητη αναστροφή όπως φάνηκε στη διάρκεια της παράστασης- πάντως συγκράτησε τις διαρροές.

Το ενιαίο και στα δύο έργα σκηνικό (Εύα Μανιδάκη) πριμοδοτούσε την απλωσιά του αρχαίου θεάτρου. Είχε αφαιρεθεί το προστατευτικό, ξύλινο πατάρι της σκηνής και στο βάθος είχε στηθεί ένα κιόσκι όπου βρισκόταν ο θίασος. Στην ορχήστρα δύο πέτρες- ένας κύβος και μια νεκροκεφαλή- ορίζονταν γεωμετρικά από γκρίζα άμμο. Εδώ θα φτάσει τρεκλίζοντας ο τυφλός, κουρελής Οιδίπους (Μιχαήλ Μαρμαρινός). Τον σέρνει η αεικίνητη Αντιγόνη (Καρυοφυλλιά Καραμπέτη). Στο επιβλητικό τοπίο του Κολωνού θα καταφθάσει ο χορός των Αθηναίων, άνδρες σκυφτοί, με ξυρισμένα κεφάλια και φορεσιές Βουδιστών ιερέων (κοστούμια Άγγελος Μέντης), που κρατούν το κείμενο σαν να διαβάζουν παρτιτούρα, η Ισμήνη (Λουκία Μιχαλοπούλου) καβάλα σ΄ ένα μαύρο άλογο, που τσουλάει πάνω σε τέσσερις ρόδες – αναπόφευκτος ο συνειρμός με την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Πεκίνο – ο Θησέας (Νίκος Χατζόπουλος), ο Κρέων (Μάνος Βακούσης), ο Πολυνείκης (Κώστας Βασαρδάνης).

Η ιστορία του γέροντα Οιδίποδα που οδηγείται στο τέλος του, εξελίσσεται φωναχτά, με απλωτές χειρονομίες και ακατάπαυστες κινήσεις. Όχι μόνο από τους σχηματισμούς του χορού των Αθηναίων- Σαολίν που τρέχανε σκυφτοί, ή τα τρεξίματα της Αντιγόνης, αλλά κι από τον ίδιο τον Οιδίποδα, που στο επίπονο κι επίμονο τρίκλισμά του, ώστε να φανεί πως το πρόβλημα βρίσκεται στο τραύμα των ποδιών του, είχε τόση κίνηση, που φόρτωσε με «φλυαρία» την πνευματικότητα του έργου. Οι επιβλητικοί φωτισμοί του Λευτέρη Παυλόπουλου έδωσαν ένα τρυφερό φινάλε στο πρώτο μέρος.

Το διάλειμμα έγινε πριν από το τέλος του έργου και η αλλαγή του σκηνικού κατά τη διάρκεια του δεύτερου μέρους. Η σύνδεσή του με το πρώτο μέρος έγινε με το τελευταίο χορικό του «Κολωνού» και την Αντιγόνη, διαρκώς παρούσα και αμίλητη να παρακολουθεί τα δρώμενα, καίγοντας πραγματικό λιβάνι. Στο τοπίο έχει προστε θεί μια αρχαία πύλη υπό ανακαίνιση κι έχει σηκωθεί ένα κομμάτι του μουσαμά που κάλυπτε την ορχήστρα, αποκαλύπτοντας μια λωρίδα μαύρης γης. Ο Κολωνός έγινε Θήβα.

Ο Οιδίπους μπαίνει στον χώρο και στη δράση έχοντας καθαρίσει τα μάτια του, έχοντας αλλάξει τα κουρέλια του, όχι πάντως τον βηματισμό του. Ασταθής αλλά κινητικός θα αντιμετωπίσει τον λοιμό, διερευνώντας το αίνιγμα. Στην ορχήστρα θα καταφθάσουν ο Τειρεσίας (Μάνος Σταλάκης), με διάφανο υφαντό που αφήνει να φαίνονται τα κρεμασμένα βυζιά του. Το παιδί που οδηγεί τον τυφλό μάντη (Κοσμάς Φοντούκης) και μεταφράζει τις αρχαίες, μαντικές φράσεις, δίνοντας μια κωμική νότα. Η Ιοκάστη (Μάνια Παπαδημητρίου) που τη φέρνουν και τη μετακινούν πάνω σε φορείο, αφήνοντας την αίσθηση κινέζικης όπερας. Ο Κρέων (Μάνος Βακούσης), ο Κορίνθιος αγγελιαφόρος (Νίκος Χατζόπουλος) και ο βοσκός που τον έσωσε στον Κιθαιρώνα (Δημήτρης Πιατάς).

Η αστάθεια του στυλ

Η αστάθεια του Οιδίποδα, κεντρική ιδέα πάνω στην οποία κίνησε την παράστασή της η Ρούλα Πατεράκη, ακολούθησε και τη μετάφραση (της ίδιας και του Γιάννη Λιγνάδη). Γλώσσα μεικτή, με αρχαίες φράσεις, περνούσε από την καθαρεύουσα στη δημοτική. Δύσκολη η ισορροπία, όταν πατάς πάνω σε δύο βάρκες. Με όλα αυτά, η παράσταση δημιούργησε ένα κέλυφος που δεν αποκάλυψε, αλλά συγκάλυψε τη συγκίνηση και την όποια πρόθεση εναλλακτικής πρότασης. Επιτηδευμένο, κλασικίζον θέατρο- για να ξεμπερδεύουμε με τα διλήμματα- με μια αίσθηση ανάμεικτου στυλ: οπερετική φόρμα, υποκριτικός στόμφος, κακοχωνεμένη αισθητική του ΄60, παραξενίσματα δίχως περιεχόμενο. Στο φινάλε, τα φιλότιμα χειροκροτήματα του κόσμου και τα «μπράβο Ρούλα», τελείωσαν πριν φύγει ο πολυπρόσωπος θίασος από την ορχήστρα.