[ Πρόσωπα ] Αντίο Μπρόνεκ

«Μου είναι δύσκολο να μιλήσω για τον φίλο μου σε παρελθοντικό χρόνο», γράφει ο Άνταμ Μίχνικ για τον Μπρόνισλαβ Γκέρεμεκ. «Πίστευα ότι θα ήταν πάντα μαζί μας, στα καλύτερα και στα χειρότερα».

«Πίστευα πως θα παρέμενε για πάντα το σημείο αναφοράς όσον αφορά τις ηθικές, πολιτιστικές και πολιτικές επιλογές της Πολωνίας», προσθέτει ο διευθυντής της κυριότερης πολωνικής εφημερίδας γνώμης, της Γκαζέτα Βιμπόρτσα, για τον 76χρονο ιστορικό Μπρόνισλαβ Γκέρεμεκ που σκοτώθηκε στις 13 Ιουλίου σε τροχαίο στη Δυτική Πολωνία. «Ουδείς αναντικατάστατος, αλλά σίγουρα δεν θα φανεί σύντομα αυτός που θα πάρει τη θέση του». Ο «Μπρόνεκ», όπως τον αποκαλούσαν οι φίλοι του, πρώην διαφωνών και πρωτεργάτης της πολωνικής μετάβασης από τον κομμουνισμό στη δημοκρατία, ήταν μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της δημοκρατικής αντιπολίτευσης, ένας από τους «εγκεφάλους» της Αλληλεγγύης ήδη από τις απεργίες του 1980-81 στα ναυπηγεία του Γκντανσκ. Στη διάρκεια του στρατιωτικού νόμου (1981-83) φυλακίσθηκε δύο φορέςπέρασε συνολικά δυόμισι χρόνια στη φυλακή. Ωστόσο δεν επέδειξε καμιά διάθεση αντεκδίκησης και το 1989 υπήρξε ένας από τους οργανωτές των διαπραγματεύσεων «στρογγυλής τραπέζης» που άνοιξαν τον δρόμο για τις πρώτες εν μέρει ελεύθερες εκλογές. Ως υπουργός Εξωτερικών από το 1997 ώς το 2000, έβαλε την Πολωνία στο ΝΑΤΟ.

Γιος ραββίνου, γεννημένος στη Βαρσοβία, διεθνώς αναγνωρισμένος ιστορικός με ειδίκευση στον Μεσαίωνα (από τα γνωστότερα έργα του είναι το «Οι περιθωριακοί του Παρισιού στον 14ο και τον 15ο αιώνα»), είχε γοητευτεί αρχικά από την κομμουνιστική ιδεολογία, όμως το 1968 διέρρηξε τις σχέσεις του με τον κομμουνισμό μετά το κύμα αντισημιτισμού που σάρωσε την Πολωνία και την εισβολή των στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Τσεχοσλοβακία. Ανθρωπιστής, Πολωνός πατριώτης, βαθιά φιλοευρωπαίος και πολίτης του κόσμου, αγωνίσθηκε σ΄ όλη του τη ζωή κατά της μισαλλοδοξίας. «Αν μου έλεγαν, στις μαύρες μέρες της δικτατορίας, πως θα ζούσα αρκετά για να δω τη χώρα μου να γίνεται πλήρες μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας, θα χαμογελούσα όπως χαμογελάει κανείς σ΄ ένα ωραίο όνειρο που δεν έχει καμιά ελπίδα να πραγματοποιηθεί» είχε πει κάποτε. «Έπρεπε όμως να αγωνιστώ σαν αυτό να ήταν δυνατό».

Πέρυσι τον Απρίλιο, οι πολύ δεξιοί και συντηρητικοί αδελφοί Κατσίνσκυ που κυβερνούσαν τότε την Πολωνία επέβαλαν σ΄ όλους τους πολιτικούς, δικαστές, καθηγητές πανεπιστημίων, δημοσιογράφους και δασκάλους να υπογράψουν δήλωση ότι δεν είχαν συνεργαστεί με τις μυστικές υπηρεσίες του κομμουνιστικού καθεστώτος. Ο αντικομμουνιστής Μπρόνισλαβ Γκέρεμεκ ήταν ο μοναδικός από τους 51 Πολωνούς ευρωβουλευτές και από τους ελάχιστους σ΄ όλη την Πολωνία που αρνήθηκαν να υπογράψουν μια τέτοια δήλωση. Κατήγγειλε την κυβέρνηση για «κυνήγι μαγισσών» και «μεθόδους Ιεράς Εξέτασης», υπογράμμισε πως η υποβολή της δήλωσης αντιβαίνει στη συνταγματική αρχή του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και κάλεσε τους Πολωνούς πολίτες σε ανυπακοή.