«Η νέα τζαζ κατάντησε συμβατική και “φρόνιμη”»

Ο Ορνέτ Κόλμαν, διάδοχος του θρυλικού Τσάρλι Πάρκερ, φέρνει το σαξόφωνό του στην Αθήνα με διάθεση να καταστρατηγήσει κάθε γνωστό κανόνα της τζαζ
«Δεν λέω ποτέ στους μουσικούς μου τι πρέπει να κάνουν. Αφήνω τον καθένα να εκφραστεί όπως θέλει. Οι μουσικοί έχουν απόλυτη ελευθερία και γι΄ αυτό το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα μιας μουσικής πράξης εξαρτάται αποκλειστικά από τις μουσικές ποιότητες, τα συναισθήματα και την αισθητική του καθενός. Από τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ μας μορφοποιείται το συλλογικό αποτέλεσμα» λέει ο Αμερικανός συνθέτης και σαξοφωνίστας Ορνέτ Κόλμαν, που συναντά το αθηναϊκό κοινό την Παρασκευή στο «Παλλάς».

Γύρω στα 1960, η μουσική του Ορνέτ Κόλμαν αλλά και η προσωπικότητά του έγιναν αντικείμενα μιας σκληρής αντιπαράθεσης στους κόλπους της τζαζ: υπήρχαν εκείνοι που υποστήριζαν με πάθος ότι πρόκειται για τον σημαντικότερο νεωτεριστή της τζαζ μετά τον Τσάρλι Πάρκερ και στον αντίποδα εκείνοικαι μάλλον ήταν οι περισσότεροι- που θεωρούσαν ότι πρόκειται για έναν ντροπαλό νεαρό σαξοφωνίστα από το Τέξας που δεν ήξερε «τι του γινόταν». Μόνο ο ίδιος ήταν ψύχραιμος, αν και τον δυσαρεστούσε το γεγονός ότι η μουσική του κρινόταν με αισθητικά κριτήρια και «γραμματικούς» κανόνες μιας μουσικής γλώσσας που ο ίδιος είχε συνειδητά απορρίψει.

Ο Ορνέτ Κόλμαν παρεξηγήθηκε, λοιδορήθηκε, μέχρι που κάποτε ξυλοκοπήθηκε άγρια έξω από ένα κλαμπ γιατί κάποιοι θαμώνες θεώρησαν ότι με τον «ακατανόητο» τρόπο που έπαιζε τους «υποτιμούσε». Του έκαναν κομμάτια το σαξόφωνο αναγκάζοντάς τον να φύγει από την πόλη. Αυτές ήταν για πολλά χρόνια οι αντιδράσεις που εισέπραττε η μουσική του από κοινό, κριτικούς και μουσικούς. Έφτασε μάλιστα στο σημείο, ο αρχηγός μια μπάντας στην οποία έπαιζε περιστασιακά- τι άλλο, ρυθμ εν μπλουζ- να τον πληρώνει για να… μην παίζει! «Μου λένε ότι η μουσική μου δεν αρέσει στον κόσμο» ήταν για αρκετά χρόνια η απάντησή του στην ερώτηση γιατί δεν εμφανίζεται συχνά.

Σήμερα, ουδείς αμφισβητεί ότι ο Ορνέτ Κόλμαν μαζί με τον Τζον Κολτρέιν είναι οι δύο μουσικές προσωπικότητες που- μετά τον Τσάρλι Πάρκερ – επηρέασαν τόσο καθοριστικά την εξέλιξη της αφροαμερικάνικης μουσικής. «Ο Ορνέτ έλυσε με αποφασιστικό τρόπο το πρόβλημα που όλοι αισθανόμασταν εδώ και μια δεκαετία: πώς θα κάνουμε πιο ενδιαφέρουσα διαδικασία τον τζαζ αυτοσχεδιασμό… Απελευθέρωσε τη(ους) μουσική(ούς) από τους αρμονικούς κανόνες, τα μέτρα και την προκαθορισμένη δομή. Έδωσε τη δυνατότητα στους αυτοσχεδιαστές να αναπνέουν όποτε εκείνοι επιθυμούσαν, να σκέφτονται ό,τι εκείνοι ήθελαν και να ενδιαφέρονται πολύ ή λίγο για την αρμονία, ανάλογα με τα γούστα τους». Έτσι περιέγραφε ο πιανίστας Πολ Μπλέι τη μουσική σκέψη του Ορνέτ Κόλμαν που, εκεί στις αρχές της θερμής δεκαετίας του ΄60, έγινε, ίσως, το πιο ριζοσπαστικό «σάουντρακ» της εξέγερσης της αφροαμερικάνικης κοινότητας που απαιτούσε κοινωνικές και πολιτικές ελευθερίες, που, για πρώτη φορά, αρνιόταν να μιλήσει με τους αισθητικούς κανόνες που η κυρίαρχη ιδεολογία είχε θεσπίσει για να ελέγχει και να εκμεταλλεύεται τον Μαύρο καλλιτέχνη.

«Δεν θεωρώ ότι υπάρχει “σωστός” τρόπος να παίζει κανείς τζαζ» έλεγε ο Ορνέτ Κόλμαν στα μέσα του ΄60. Αυτά τα λόγια- όπως άλλωστε αποδείχτηκε- δεν ήταν μια απλοϊκά προκλητική συνθηματολογία. Έκρυβαν μέσα τους την ανάγκη όχι μόνο να καταστρατηγηθούν οι αισθητικοί κανόνες αλλά να επινοηθούν καινούργιοι.

«Από τις κρίσεις που γίνονται για τη

ΙΝFΟ

Ορνέτ Κόλμαν σε μία και μοναδική συναυλία στο «Παλλάς» (και όχι στο Θέατρο Λυκαβηττού όπως είχε ανακοινωθεί) την Παρασκευή στις 21.30. Εισιτήρια: 40, 50, 80, 100 ευρώ. Προπώληση τηλ. 210-3213.100, με πιστωτική κάρτα τηλ. 210-8108.181.

μουσική μου καταλαβαίνω ότι η μοντέρνα τζαζ, που κάποτε υπήρξε περιπετειώδης, ριψοκίνδυνη και επαναστατική, έγινε συμβατική και “φρόνιμη”. Οι μουσικοί μου κι εγώ προσπαθούμε να επινοήσουμε μια καινούργια και πιο ελεύθερη αντίληψη για την τζαζ που οδηγεί πέρα από κλισέ και συμβάσεις». Οι αντιλήψεις από τις οποίες ο Κόλμαν και οι μουσικοί του έπαιρναν τις αποστάσεις τους ήταν οι αρμονικές, οι ρυθμικές και οι μελωδικές αντιλήψεις. Τα δομικά, με άλλα λόγια, υλικά της μουσικής πράξης. Ο Ορνέτ Κόλμαν χρειαζόταν όχι μόνο την αποδόμησή τους αλλά μια καινούργια σύνταξή τους. Ήξερε ότι χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσαν να κατανοηθούν οι μετατοπίσεις του.


Πειράματα με την αρμονία

Η «Ηarmolodic Τheory», σήμα κατατεθέν του Ορνέτ Κόλμαν, σύμφωνα με την οποία οι αρμονίες, οι τονικότητες, οι μελωδίες και οι ρυθμοί έχουν την ίδια αξία μπορούσε να «στεγάσει» όλα τα ηχητικά του πειράματα. Στα σαράντα χρόνια που ακολούθησαν από το πολυσυζητημένο δίσκο του το ΄59 με τίτλο «Free Jazz» (με οπισθόφυλλο ένα έργο του Τζάκσον Πόλοκ) στην «αρμολοδική θεωρία» «συγκατοίκησαν» οι πολυποίκιλες αναζητήσεις του: από τη μεγάλη φόρμα του περίφημου «Skies of Αmerica» για σεξτέτο τζαζ και συμφωνική ορχήστρα (ο μαέστρος της οποίας δεν έκρυψε τη «δυσκολία» του να «αποκρυπτογραφήσει» την κολεμανική παρτιτούρα) μέχρι τα ηλεκτρικά και πρόσφατα ακουστικά μουσικά σχήματα, τα ντουέτα του με τον πιανίστα Γιάκιμ Κουν (Colors), τη υπέροχη ηχογράφηση με τον κιθαρίστα Πατ Μεθίνι (Song Χ) και όλα όσα ελπίζουμε ότι θα μας δώσει ακόμα αυτός ο τελευταίος επαναστάτης της αφροαμερικάνικης μουσικής.