[ Πρόσωπα ] Η συνείδηση που ξέφτισε

Ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν θα γιορτάσει φέτος, στις 11 Δεκεμβρίου, 90 χρόνια ζωής και η πρώτη, μνημειώδης βιογραφία του, σχεδόν 1.000 σελίδες, κυκλοφορεί ήδη στη Μόσχα.

O νομπελίστας Ρώσος συγγραφέας και η γυναίκα του, η Νατάλια, η οποία βρίσκεται πάντα δίπλα του, διάβασαν και ενέκριναν τη βιογραφία αυτή, που υπογράφει η Λιουντμίλα Σαράσκινα και η οποία κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μolodaya Gvardiya. Παρακολουθεί τη ζωή του Σολζενίτσιν από τότε που ήταν πεπεισμένος κομμουνιστής- επέκρινε όμως τον Στάλιν σε μια ιδιωτική επιστολή του και κατέληξε στα νύχια της ΝΚVD, προδρόμου της ΚGΒ. Πέρασε οκτώ χρόνια σε στρατόπεδο εργασίας, μετά έζησε σε περιορισμό και από αυτή την εμπειρία του γεννήθηκαν τα σπουδαιότερα έργα του. Πρώτα το «Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς», για την καθημερινή ζωή στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, το οποίο εκδόθηκε το 1962, κατά τη σύντομη χρουστσοφική «άνοιξη», και είχε αποτέλεσμα την εκδίωξή του από την ΕΣΣΔ. Στο εξωτερικό, εξέδωσε το «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ», μια λεπτομερή ανάλυση του κόσμου της σοβιετικής καταστολής, και αποκλήθηκε «η συνείδηση της Ρωσίας». Όταν η ΕΣΣΔ κατέρρευσε, ο Σολζενίτσιν ξαναπήρε τη ρωσική υπηκοότητα και επέστρεψε στην πατρίδα του από το Βερμόντ των ΗΠΑ, όπου είχε εγκατασταθεί. Το 1994 διέσχισε όλη τη χώρα με τρένο, με εκατοντάδες ανθρώπους να τον περιμένουν στους σταθμούς.

Ωστόσο οι απόψεις του Σολζενίτσιν γίνονταν όλο και πιο συντηρητικές και αντιδημοκρατικές. «Τέτοιο μίσος για τη σύγχρονη Ρωσία δεν έχω δει ούτε στους κομμουνιστές του Ζιουγκάνοφ», είχε πει γι΄ αυτόν ο Ανατόλι Τσουμπάις, ένας από τους εξέχοντες μεταρρυθμιστές της δεκαετίας του 1990. Το ιδεώδες του ήταν η επιστροφή σε μια Ρωσία αγροτική και θρησκευόμενη, επιτέθηκε στον Γέλτσιν και τους «ολιγάρχες» και έγινε ένθερμος υποστηρικτής της «καθοδηγούμενης δημοκρατίας» των Βλαντίμιρ Πούτιν και Ντμίτρι Μεντβέντεφ. Υποστήριξε τη Ρωσική Ορθοδοξία, καταφέρθηκε εναντίον της Ουκρανίας, η οποία αποδέχθηκε «τον θανάσιμο εναγκαλισμό της Δύσης και του ΝΑΤΟ» που το μόνο που θέλουν είναι να «περικυκλώσουν τη Ρωσία και να την κάνουν να χάσει την κυριαρχία της»…

Η άλλοτε «συνείδηση της Ρωσίας» είναι από καιρό έξω από το παιχνίδι και ελάχιστοι Ρώσοι ενδιαφέρονται γι΄ αυτά που λέει. Μια τηλεοπτική εκπομπή του «κόπηκε» επί Γέλτσιν, λόγω χαμηλής θεαματικότητας. Τα έργα του δεν πουλάνε. Και έντονες πολεμικές έχουν προκαλέσει κείμενά του, στα οποία καλεί τους Εβραίους «να λογοδοτήσουν ηθικά» επειδή συμμετείχαν στην Επανάσταση και τον Μπολσεβικισμό… Μια εξήγηση, ίσως, για τη στάση του έδωσε πρόσφατα η σύζυγός του, η οποία εξήγησε πώς ενημερώνεται ο συγγραφέας για τα όσα συμβαίνουν στη Ρωσία- όπου τα τηλεοπτικά κανάλια ελέγχονται πλήρως από το Κρεμλίνο. «Δεν χρησιμοποιούμε Ίντερνετ», είπε η Νατάλια Σολζενίτσινα. «Βλέπουμε μόνο τις βραδινές ειδήσεις στην τηλεόραση. Και τίποτε άλλο».