Ραντεβού τον Οκτώβριο για τη Συνθήκη

Στη Σύνοδο του Οκτωβρίου παρέπεμψαν οι Ευρωπαίοι ηγέτες το ζήτημα της Ευρωπαϊκής Συνθήκης. Ο Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί ξεκαθάρισε, πάντως, ότι χωρίς την επικύρωση της Συνθήκης και από τους «27» η διεύρυνση της Ε.Ε. προς τα Δυτικά Βαλκάνια παραλύει.

Το μέλλον της Συνθήκης της Λισαβώνας μετά το «όχι» του ιρλανδικού δημοψηφίσματος απασχόλησε τη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών. Τελικά η λύση που προκρίθηκε, ήταν η παραπομπή του ζητήματος στην επόμενη Σύνοδο. Ένας από τους λόγους της παραπομπής στο μέλλον ήταν η σθεναρά αρνητική στάση της Τσεχίας στις πιέσεις των Ευρωπαίων ηγετών να δεσμευθεί υπέρ της συνέχισης της διαδικασίας επικύρωσης της Συνθήκης. «Ο Τσέχος πρωθυπουργός έκανε λόγο για την ύπαρξη ευρωσκεπτικιστικού ρεύματος στη χώρα του. Συζητούμε μαζί του το τελικό ανακοινωθέν, έχοντας επίγνωση ότι πρέπει να παρακάμψουμε το ιρλανδικό “όχι”», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Νικολά Σαρκοζί, η χώρα του οποίου αναλαμβάνει την προεδρία της Ε.Ε. από την 1η Ιουλίου. Στα οκτώ κράτη που έχουν απομείνει για να επικυρώσουν τη Συνθήκη εκτός από την Τσεχία, για την οποία οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν να περιμένουν την απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της χώρας, η Ε.Ε. αντιμετώπισε και το- σαφώς μικρότερο- «αγκάθι» της Βρετανίας, όπου τελικά η Συνθήκη επικυρώθηκε το βράδυ της Τετάρτης παρά τις αντιρρήσεις των Συντηρητικών.

Οι συζητήσεις. Τις πρώτες ημέρες μετά το δημοψήφισμα στην Ιρλανδία, επικεφαλής κυβερνήσεων και υπουργοί από διάφορες χώρες έσπευσαν δηλώσουν σε υψηλούς τόνους ότι δεν θα επιτρέψουν σε αυτή τη χώρα να λειτουργήσει ως τροχοπέδη για τη διαδικασία επικύρωσης από τα λοιπά 26 κράτη μέλη της Ε.Ε., ενώ ο Ιταλός πρόεδρος Τζόρτζιο Ναπολιτάνο προχώρησε ένα βήμα παραπέρα σημειώνοντας πως η «θαρραλέα επιλογή» θα ήταν η δημιουργία μιας Ευρώπης των δύο ταχυτήτων. Πάντως, στη Σύ νοδο των υπουργών Εξωτερικών την περασμένη Δευτέρα οι τόνοι έπεσαν κατακόρυφα και η ιδέα των δύο ταχυτήτων απορρίφθηκε, ενώ ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Περ Στιγκ Μέλερ υπενθύμισε- με τη φράση «είμαστε όλοι Ιρλανδοί»- ότι αν είχε διεξαχθεί δημοψήφισμα και σε άλλες χώρες, το αποτέλεσμα θα ήταν κατά πάσα πιθανότητα αρνητικό. Προς το παρόν η Ε.Ε. έχει να αντιμετωπίσει μόνο το ιρλανδικό «όχι» και μια σκέψη της γαλλικής προεδρίας είναι να εξαιρεθεί η Ιρλανδία από ορισμένες διατάξεις της Συνθήκης, για τις οποίες οι Ιρλανδοί είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί. Λύση για την οποία διατυπώνονται πολλές επιφυλάξεις, καθώς μια τέτοια εξαίρεση θα μπορούσε να προκαλέσει φαινόμενο ντόμινο στις χώρες της Ένωσης. Θεωρητικά, κάθε κράτος θα μπορούσε να ζητήσει να εξαιρεθεί από διατάξεις της Ευρωσυνθήκης.

Παραλύει η διεύρυνση της Ε.Ε. προς τα Δυτικά Βαλκάνια, ξεκαθάρισε ο Νικολά Σαρκοζί

«Η μέθοδος της ελίτ έφτασε στα όριά της»

«Είναι ώρα να συνειδητοποιήσουμε πως, αν θέλουμε να προχωρήσει η ευρωπαϊκή ενοποίηση, οι Βρυξέλλες πρέπει να μετακινηθούν σε έναν πιο συμμετοχικό τύπο δημοκρατίας. Τα αποτυχημένα δημοψηφίσματα, στη Γαλλία και την Ολλανδία το 2005, στην Ιρλανδία πρόσφατα, δείχνουν πως η ελιτιστική μέθοδος έχει φτάσει στα όριά της. Και τα όρια αυτά μπορεί να ξεπεραστούν μόνον αν πάψουν οι φιλοευρωπαϊκές ελίτ να φοβούνται την επαφή με το εκλογικό σώμα».

Οι πολίτες της Ευρώπης νιώθουν πως πατρονάρονται και αντιδρούν, λέει στο «Spiegel» ο Γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας. «Οι πολιτικοί πρέπει να σηκώσουν τα μανίκια τους, ώστε να γίνει η Ευρώπη θέμα μιας μεγάλης συζήτησης σε ολόκληρη την ήπειρο».

Σε ό,τι αφορά τη Συνθήκη της Λισαβώνας, πάντως, ο Χάμπερμας κάνει μια πολύ συγκεκριμένη πρόταση: «Μια πρόταση για να σώσουμε τη Συνθήκη είναι να προσφέρουμε στους Ιρλανδούς μερική αποχώρηση από την Ε.Ε. Έτσι, τουλάχιστον, παίρνουμε την απόφαση των Ιρλανδών ψηφοφόρων στα σοβαρά- παρ΄ ότι μάλλον δεν ήταν αυτή η πρόθεσή τους. Και μόνο η μνεία μιας τέτοιας επιλογής, ωστόσο, στέλνει το σωστό μήνυμα. Μια συνθήκη συνεργασίας με κράτη-μέλη που επιθυμούν να απαλλαγούν προσωρινά από την υποχρέωση συμμετοχής σε ορισμένους θεσμούς, θα μπορούσε να βοηθήσει την Ευρώπη να βγει από την κρίση». «Το ευρωπαϊκό τρένο έχει προχωρήσει πολύ», καταλήγει ο Χάμπερμας, «παρ΄ ότι επέτρεψε στα πιο αργά μέλη να καθορίζουν τη συνολική ταχύτητα. Εφεξής όμως, αυτό το τέμπο είναι λάθος».


Νέο δημοψήφισμα με τις ευρωεκλογές

Από τα τρία σενάρια για το μέλλον της Συνθήκης- την επαναδιαπραγμάτευση, τον οριστικό ενταφιασμό και νέο δημοψήφισμα- αυτό που φαίνεται να κερδίζει έδαφος είναι να στηθούν και πάλι οι κάλπες στην Ιρλανδία. Σύμφωνα με πηγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως πιθανότερος χρόνος προκρίνεται ο Ιούνιος του 2009 οπότε θα διεξαχθούν οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Όπως σημειώνει ωστόσο το περιοδικό «Εconomist», σε αυτό το σενάριο περιλαμβάνεται μια κάπως επισφαλής προϋπόθεση: ότι η δεύτερη ιρλανδική ψηφοφορία θα είναι θετική, όπως συνέβη και με τη Συνθήκη της Νίκαιας. Θα μπορούσε το οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντέξει τέταρτη απόρριψη; Είναι ένας κίνδυνος, τονίζει το βρετανικό περιοδικό, για τον οποίο οι Ευρωπαίοι ηγέτες οφείλουν να προβληματιστούν με περισσότερη ψυχραιμία.


ΓΝΩΜΗ Άλλο ολοκλήρωση, άλλο οικοδόμηση

Είναι μάταιο να θρηνούμε για το γεγονός ότι 4 εκατομμύρια Ιρλανδοί κατάφεραν να «μπλοκάρουν» 450 εκατομμύρια Ευρωπαίους. Όλοι γνωρίζουν πως αν είχαν γίνει παντού δημοψηφίσματα για τη Συνθήκη της Λισαβώνας, το «όχι» θα είχε επικρατήσει σε πολλές χώρες. Η ασυμφωνία ανάμεσα στις ελίτ και τον πληθυσμό είναι πλέον προφανής. Μόνη λύση από εδώ και πέρα είναι να ξαναψηφίσουν εν καιρώ οι Ιρλανδοί. Εάν ψηφίσουν «ναι», η Ε.Ε. θα περάσει με καθυστέρηση από τη Συνθήκη της Νίκαιας, στη Συνθήκη της Λισαβώνας. Ειδάλλως, θα συνεχίσει να λειτουργεί στο πλαίσιο της Νίκαιας. Είναι καιρός να αποδεχτούμε ότι η πολιτική ολοκλήρωση (με την ομοσπονδιακή έννοια) της Ε.Ε. των 27 δεν θα προχωρήσει πιο πέρα από τη Νίκαια (ή τη Λισαβώνα). Εδώ και δέκα χρόνια, υπερβάλλουμε όσον αφορά τον ρόλο και την εμβέλεια των συνθηκών και των θεσμών, λες και όλα εξαρτώνται από αυτούς, με ένα μαγικό τρόπο. Πρέπει να αλλάξουμε μέθοδο. Πρέπει να κάνουμε ένα σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στην ολοκλήρωση και την οικοδόμηση. Η μη επικύρωση, σε αυτό το στάδιο, της Συνθήκης της Λισαβώνας είναι θλιβερή. Δεν μπορεί ωστόσο να χρησιμεύσει ως δικαιολογία για να μην κάνουμε πια τίποτα, το αντίθετο. Στο τέλος τέλος, ποια συνθήκη ήταν σε ισχύ όταν συνελήφθη ως ιδέα η Συνθήκη της Ρώμης; Καμία.

Ο Ιμπέρ Βεντρίν είναι πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας