Χρήμα / Κόσμος

Φοβούνται το σύνδρομο της Ιαπωνίας

Πριν από λίγους μόνο μήνες η οικονομική ζωή μπορεί να ήταν σύνθετη, αλλά συνάμα ήταν και απλή. Η αγορά ακινήτων κατέρρεε και οι ευρωπαϊκές αγορές- όπως η βρετανική και άλλες- έδειχναν ότι ακολουθούν τον ίδιο δρόμο. Οι τράπεζες και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού έβλεπαν τα κέρδη του να χάνονται και τα κεφάλαια να εξαφανίζονται, ενώ η απειλή της ύφεσης επλανάτο στον αέρα. Κι όμως, τότε η απάντηση για τις κεντρικές τράπεζες ήταν πιο απλή: μείωση των επιτοκίων με την ελπίδα ότι σύντομα η αγορά ακινήτων θα σταθεροποιηθεί, οι τράπεζες θα ανακάμψουν και η ύφεση θα αποφευχθεί.

Τι θα κάνει η FΕD
Σήμερα οι κεντρικοί τραπεζίτες αντιμετωπίζουν μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Ο προηγούμενος ενθουσιασμός τους για χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής δεν υφίσταται πλέον, επειδή ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις έχουν κάνει πάλι την εμφάνισή τους (στην ευρωζώνη ο πληθωρισμός τον Μάιο εκτοξεύτηκε σε 3,7%).

Πρόσφατα ο πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (FΕD) Μπεν Μπερνάνκι άφησε να εννοηθεί ότι η FΕD ανησυχεί για το ασθενές δολάριο και πιθανώς θα σταματήσει να μειώνει τα επιτόκια, σηματοδοτώντας μια σημαντική αλλαγή στη φιλελεύθερη νομισματική πολιτική των Αμερικανών, η οποία δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς γιατί έγινε: επειδή οι τιμές των εμπορευμάτων (πετρέλαιο, τρόφιμα, μέταλλα κ.λπ.) συνεχώς ανεβαίνουν, το ασθενές δολάριο αφήνει τους Αμερικανούς πιο εκτεθειμένους στις πληθωριστικές πιέσεις από ό,τι άλλους λαούς. Τι θα κάνει η ΕΚΤ
Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ( ΕΚΤ) Ζαν Κλοντ Τρισέ σε πρόσφατες δηλώσεις του έκανε λόγο για πιθανότητα αύξησης των επιτοκίων στην ευρωζώνη, σηματοδοτώντας μια σημαντική αλλαγή στη μέχρι σήμερα πολιτική της ΕΚΤ. Τα πρόσφατα σχόλιά του- τα οποία προσέχουν πάντοτε οι παρατηρητές- ήταν αποκαλυπτικά και έδειχναν ότι η Τράπεζα μπορεί να προχωρήσει σύντομα σε εφαρμογή σφικτής νομισματικής πολιτικής.

Ο κ. Τρισέ και ο κ. Μπερνάνκι έχουν ένα κοινό πρόβλημα. Για τους δύο κεντρικούς τραπεζίτες δεν είναι μόνο ο πληθωρισμόςυπερβολικά υψηλός, αλλά και η ανάπτυξη ασθμαίνει ή, χειρότερα (για τους Αμερικανούς), η ύφεση χτυπά την πόρτα της οικονομίας. Γιατί όμως ο πληθωρισμός «τρέχει» με τέτοια ταχύτητα;

Οι «συνήθεις ύποπτοι» για την άνοδο των τιμών είναι τα εμπορεύματα, οι τιμές ρεκόρ στο πετρέλαιο (έφτασε και τα 140 δολάρια το βαρέλι), τα τρόφιμα, τα μέταλλα κ.λπ.

Ακίνητα – ερωτήματα
Το ζήτημα είναι ότι οι υψηλές τιμές παρεμποδίζουν σοβαρά τις προσπάθειες που καταβάλλουν οι οικονομίες της Ευρώπης και των ΗΠΑ για να αντιμετωπίσουν την ύφεση στην αγορά ακινήτων και τα προβλήματα που έχει προκαλέσει η χρηματοπιστωτική κρίση. Τα ερωτήματα είναι αμείλικτα: Θα μπορέσει η αγορά ακινήτων να ανακάμψει αν οι άνθρωποι πιστέψουν ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες δεν είναι πλέον σε θέση να μειώσουν τα επιτόκια; Θα εξακολουθήσουν οι τράπεζες να δανείζουν με την ίδια ευκολία; Αβάσιμοι φόβοι
Τις δυσκολίες αυτές τις έχουμε ξαναζήσει. Στις αρχές της δεκαετίας του ΄90, όταν οι τιμές των μετοχών έπεφταν με γοργούς ρυθμούς, οι Ιάπωνες αντιμετώπισαν παρόμοια διλήμματα (νομισματικής πολιτικής) φοβούμενοι την επίδραση του πληθωρισμού. Οι Ιάπωνες «παίκτες» της αγοράς ομολόγων ανησυχούσαν- όπως ανησυχούν οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί σήμερα- και πωλούσαν τα ομόλογα, επειδή εκτιμούσαν τότε ότι θα συνεχιστούν οι πληθωριστικές πιέσεις. Κάποια στιγμή οι αποδόσεις των κρατικών ιαπωνικών ομολόγων εκτοξεύτηκαν από 5% σε 8%.

Οι φόβοι αυτοί αποδείχθηκαν αβάσιμοι και τελικά οι Ιάπωνες δεν μπόρεσαν να αναγνωρίσουν ότι η χώρα ετοιμαζόταν να βυθιστεί στον στασιμοπληθωρισμό (περίοδος υψηλού πληθωρισμού με χαμηλή όμως ανάπτυξη).

Τα δύο στρατόπεδα
Το παράδειγμα της Ιαπωνίας υπογραμμίζει το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι κεντρικοί τραπεζίτες. Δεν υπάρχει «ντε φάκτο» σωστή απάντηση όταν πρόκειται για τη νομισματική πολιτική. Φυσικά, τα «γεράκια» θα υποστηρίξουν ότι η συνεχιζόμενη άνοδος τιμών των τροφίμων και του πετρελαίου απαιτούν αυξήσεις στα επιτόκια από την ΕΚΤ και τη FΕD. Οι πιο συντηρητικοί όμως, μπορεί να υποστηρίξουν ότι με την πτώση τιμών των μετοχών που συντελείται, τελικά θα περιοριστούν οι αρνητικές επιδράσεις από την άνοδο των τιμών αυτών των εμπορευμάτων (πετρέλαιο, τρόφιμα κ.λπ.). Όπως είναι τα πράγματα σήμερα, οποιοδήποτε από τα δύο στρατόπεδα μπορεί να έχει δίκιο. Μπορεί να κατηγορούμε τους Ιάπωνες ότι τη δεκαετία του ΄90 δήθεν δεν αναγνώρισαν έγκαιρα το πραγματικό πρόβλημα της οικονομίας τους, αλλά αυτό το κάνουμε εκ των υστέρων με τη γνώση που έχουμε σήμερα. Οι πιθανότητες να γίνουν λάθη στη νομισματική πολιτική από τις κεντρικές τράπεζες έχουν αυξηθεί σοβαρά και ποτέ οι αποφάσεις που καλούνται τώρα να πάρουν δεν ήταν πιο δύσκολες.
Ψώνια όπως Αμερική στη φθηνή Βρετανία

Μέχρι πρόσφατα όσοι ήθελαν να κάνουν φθηνές διακοπές ή φθηνά ψώνια επισκέπτονταν τη Νέα Υόρκη ή άλλες αμερικανικές πόλεις. Η συνεχιζόμενη άνοδος όμως του ευρώ, όχι μόνο έναντι του δολαρίου αλλά και έναντι της βρετανικής στερλίνας, κάνει όλο και περισσότερους Ευρωπαίους να επιλέγουν το Λονδίνο για ψώνια ή διασκέδαση.

Τα εμπορικά καταστήματα στη βρετανική πρωτεύουσα τρίβουν τα χέρια τους καθώς οι πωλήσεις λιανικής τον Μάιο αυξήθηκαν 8,2% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περυσινή περίοδο και αυτό αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση των πελατών από την Ευρώπη που εκμεταλλεύονται την επωφελή γι΄ αυτούς ισοτιμία ευρώ/στερλίνας, λόγω της πρόσφατης διολίσθησης του βρετανικού νομίσματος έναντι του ευρωπαϊκού.

Στην αύξηση της καταναλωτικής κίνησης συνέβαλαν ακόμη και οι εκπτώσεις που πραγματοποιούν πολλά καταστήματα στο Λονδίνο, κυρίως σε είδη ένδυσης και υπόδησης, οι οποίες παραδοσιακά προσελκύουν πολλούς κατοίκους χωρών της Γηραιάς Ηπείρου. Μέχρι πρόσφατα το κόστος διαμονής στη βρετανική πρωτεύουσα ήταν απαγορευτικό για πολλούς Ευρωπαίους που ήθελαν να ταξιδέψουν για διακοπές και αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι η στερλίνα παρέμενε πανίσχυρη έναντι των υπόλοιπων μεγάλων νομισμάτων- και του ευρώ. Τώρα, φαίνεται ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει και όπως αναφέρουν πολλές αλυσίδες λιανικών πωλήσεων στη βρετανική πρωτεύουσα, τα καταστήματά τους αποτελούν πόλο έλξης για Γερμανούς, Ιταλούς, Ισπανούς και Ιρλανδούς κυρίως επισκέπτες που κάνουν εκεί τα ψώνια τους.