Διαβήτης και υπέρταση “χτυπούν” τους νεφρούς

                                                                                                Ρεπορτάζ: Γιάννης Δεβετζόγλου

Oλοένα και περισσότεροι ενήλικοι αναπτύσσουν νεφρολογικά προβλήματα στη χώρα μας, κυρίως εξαιτίας της εξάπλωσης του διαβήτη και της υπέρτασης, που προσβάλλουν 1 και 2,5 εκατομμύρια ανθρώπους αντιστοίχως.

Ήδη, ένας στους δέκα Έλληνες έχει κάποιου βαθμού διαταραχή της νεφρικής λειτουργίας, ενώ περίπου 11.000 έχουν νεφρική ανεπάρκεια και κάνουν αιμοκάθαρση.

Όπως είπαν ειδικοί στο 45ο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Νεφρολογικής Εταιρείας και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για την Αιμοκάθαρση και τη Μεταμόσχευση (ΕRΑ-ΕDΤΑ) που διεξήχθη την περασμένη εβδομάδα στη Στοκχόλμη, η πλειονότητα των ανθρώπων με διαβήτη αναπτύσσει νεφρολογικό πρόβλημα και ένας στους εκατό καταλήγει να χρειάζεται αιμοκάθαρση.

Στην πραγματικότητα, ο διαβήτης αποτελεί τη συνηθέστερη αιτία νεφρικής ανεπάρκειας, καθώς ευθύνεται για περίπου 45% των κρουσμάτων της, ενώ δεύτερη συχνότερη αιτία εμφανίζεται η υπέρταση που προκαλεί περίπου 30% των κρουσμάτων.

Η χρόνια νεφροπάθεια (χρόνια νεφρική νόσος, όπως την αποκαλούν οι γιατροί) αναπτύσσεται όταν οι νεφροί αδυνατούν να εκτελέσουν τις βασικές λειτουργίες τους, γεγονός που οφείλεται κυρίως σε βλάβες που τους έχουν προκαλέσει το αυξημένο σάκχαρο και η αυξημένη πίεση, δίχως να τις έχουν αντιληφθεί οι ασθενείς.

«Συνήθως οι ασθενείς καταλαβαίνουν ότι έχουν πρόβλημα όταν έχει χαθεί ποσοστό 75%- 90% της νεφρικής λειτουργίας τους», είπε ο Κώστας Σόμπολος, διευθυντής του Νεφρολογικού Τμήματος στο Νοσοκομείο Παπανικολάου της Θεσσαλονίκης. «Σε αυτό το στάδιο, όμως, το πρόβλημα είναι πολύ σοβαρό».

«Από τους ασθενείς που βλέπουμε στη Μονάδα Τεχνητού Νεφρού του νοσοκομείου μας, περίπου οι μισοί έχουν μη ρυθμισμένο διαβήτη, δηλαδή πάσχουν από διαβητική νεφροπάθεια», εξηγεί ο Κώστας Σιαμόπουλος, καθηγητής ΠαθολογίαςΝεφρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και διευθυντής του Νεφρολογικού Τμήματος του ΠΠΓ Νοσοκομείου Ιωαννίνων. «Το 30% είναι υπερτασικοί, ενώ μόλις δύο στους δέκα πάσχουν από λοίμωξη (λ.χ. σπειραματονεφρίτιδα) ή κάποια κληρονομική νόσο».

Έγκαιρη διάγνωση – σωστή θεραπεία

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η έγκαιρη διάγνωση και η αντιμετώπιση των αιτίων της νεφροπάθειας είναι σωτήρια για τους ασθενείς.

«Η ρύθμιση του σακχάρου στους διαβητικούς και της αρτηριακής πίεσης στους υπερτασικούς, τόσο με φάρμακα όσο και με αλλαγές στον τρόπο ζωής, επιβραδύνουν σημαντικά την εξέλιξη της νεφροπάθειας προς το τελικό στάδιο και την αιμοκάθαρση», είπε ο καθηγητής Francesco Locatelli από το Πανεπιστήμιο του Μιλάνου και διευθυντής της Νεφρολογικής Κλινικής στο Νοσοκομείο Μanzoni της Ιταλίας.

Αν και η χρόνια νεφροπάθεια κατά τα πρώτα στάδια δεν προκαλεί έντονα συμπτώματα, οι ειδικοί αναφέρουν ότι υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις που πρέπει να προκαλέσουν υποψίες στον κόσμο.

«Η τάση να ξυπνάει κάποιος συστηματικά τη νύχτα για να ουρήσει δεν είναι πάντοτε φυσιολογική», λέει ο κ. Σόμπολος. «Η νυκτουρία στις ηλικίες 14 έως 60 ετών, καλό είναι να οδηγεί στον γιατρό για εξετάσεις».

Έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας απαιτείται και όταν αναπτύσσονται συμπτώματα όπως κόπωση, ωχρότητα και ταχυκαρδία. «Η επίμονη κόπωση, η κίτρινη χροιά στο σώμα και στα μάτια, καθώς και η συχνή ταχυκαρδία που εμφανίζεται ακόμη και εάν κάποιος έχει περπατήσει μόλις 100 μέτρα, μπορεί να αποτελούν συμπτώματα της επονομαζόμενης νεφρικής αναιμίας», τόνισε ο νεφρολόγος David Goldsmith, επίτιμος καθηγητής Νεφρολογίας στο Πανεπιστήμιο Κing΄s College του Λονδίνου. «Δυστυχώς, πολλοί πάσχοντες έχουν την τάση να τα αποδίδουν στο κάπνισμα ή στην καθιστική ζωή, αλλά αυτό είναι λάθος».

Οι εξετάσεις για τη νεφρική λειτουργία είναι ανώδυνες και αναίμακτες. Συνιστώνται γενική εξέταση ούρων, εξέταση αίματος για μέτρηση μεταξύ των άλλων μιας ουσίας που λέγεται κρεατινίνη, καθώς και υπερηχογράφημα νεφρών.

Σε περίπτωση κατά την οποία οι εξετάσεις αυτές έχουν ευρήματα που υποδηλώνουν νεφρική νόσο αρχικού σταδίου, ο ασθενής πρέπει να λάβει μέτρα ώστε να επιβραδύνει την εξέλιξή της.

«Το χειρότερο για την εξέλιξη της νόσου είναι η αυξημένη πίεση, οπότε ο πάσχων πρέπει να παρακολουθεί ή/και να ρυθμίσει καλά την πίεσή του, σε περίπτωση που έχει υπέρταση. Επίσης, στο πλαίσιο ειδικής διατροφής πρέπει να μειώσει τις ζωικές πρωτεΐνες (το πολύ κρέας και τα προϊόντα του) και το αλάτι. Εάν είναι καπνιστής πρέπει άμεσα να διακόψει το κάπνισμα, ενώ στην περίπτωση του διαβητικού πρέπει να γίνεται εξαιρετικά καλή ρύθμιση του σακχάρου, διαφορετικά τα πράγματα θα είναι αρκετά δύσκολα…», διευκρινίζει ο κ. Σόμπολος.

Μεταμόσχευση και αιμοκάθαρση

Η μοναδική θεραπεία των πασχόντων από νεφρική ανεπάρκεια είναι η μεταμόσχευση με την οποία και πραγματοποιείται διόρθωση της νεφρικής λειτουργίας με ξένο μόσχευμα, αλλά είναι κάτι που δεν γίνεται αρκετά συχνά λόγω έλλειψης μοσχευμάτων. Σε κάθε άλλη περίπτωση, γίνεται υποκατάσταση της νεφρικής λειτουργίας με δύο μεθόδους.

«Η συνηθέστερη μέθοδος υποκατάστασης που εφαρμόζεται είναι η αιμοκάθαρση με τεχνητό νεφρό.

Πρόκειται για διαδικασία κατά την οποία ο νεφροπαθής πρέπει να προσέρχεται τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα σε μονάδα τεχνητού νεφρού νοσοκομείου και να συνδέεται για τουλάχιστον 5 ώρες με το ειδικό μηχάνημα», λέει ο Lars Weiss, πρόεδρος της Σουηδικής Νεφρολογικής Εταιρείας.

Η περιτοναϊκή διάλυση

Μία άλλη, λιγότερο συχνή διαδικασία είναι αυτή της περιτοναϊκής διάλυσης. Σε αυτή την περίπτωση ο νεφροπαθής είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί το περιτόναιο (υμένας που καλύπτει τα σπλάγχνα) ως φίλτρο και διαμέσου μόνιμου καθετήρα και με κατάλληλα υγρά να κάνει πλύσεις για την αποβολή των βλαβερών ουσιών. Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται τουλάχιστον κάθε 6 ώρες. Ωστόσο, και οι δύο μέθοδοι μπορεί να προκαλέσουν μια σοβαρότατη επιπλοκή, που δεν αντιμετωπίζεται.

Πρόκειται για τη νεφρική αναιμία, κατά την οποία μειώνονται δραματικά τα επίπεδα της αιμοσφαιρίνης στο αίμα. Η κύρια δράση της είναι η μεταφορά οξυγόνου από τους πνεύμονες προς όλους τους ιστούς του σώματος. Σε περίπτωση κατά την οποία οι ιστοί δεν λαμβάνουν επαρκή ποσότητα οξυγόνου, το άτομο μπορεί να καταλήξει από ασφυξία, ενώ οι πνεύμονές του λειτουργούν κανονικά. Υπάρχουν ωστόσο διαθέσιμες λύσεις…

«Σήμερα χρησιμοποιούνται με καλά αποτελέσματα ουσίες που ονομάζονται “παράγοντες διέγερσης της ερυθροποίησης”, αλλά ο τρόπος χορήγησής τους ήταν επώδυνος και χρονοβόρος για τους ασθενείς, αφού στις περισσότερες των περιπτώσεων χρειάζονται έως και 156 ενέσεις ετησίως.

Σήμερα τα πράγματα άλλαξαν αφού, σύμφωνα με αποτελέσματα κλινικών μελετών για ένα νέο φάρμακο, ο αριθμός των ετήσιων ενέσεων μπορεί να μειωθεί σε 12 διατηρώντας παράλληλα τα φυσιολογικά επίπεδα αιμοσφαιρίνης στον ασθενή», σχολιάζει ο Αngel de Fransisco, επικεφαλής νεφρολόγος στο νοσοκομείο Μarques de Valdecilla, στο Sandader της Ισπανίας.