Χρήμα / Ανάπτυξη

Στα χνάρια του πορτογαλικού κατήφορου η οικονομία

«Η Ελλάδα είναι ένα ατύχημα που πρόκειται να συμβεί», είπε πρόσφατα στην εφημερίδα «Τάιμς» της Νέας Υόρκης Γερμανός οικονομολόγος αξιολογώντας τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας. Ακολούθησε εξίσου επικριτικό δημοσίευμα στη βρετανική οικονομική εφημερίδα «Financial Τimes», στο οποίο έγινε πρόβλεψη για οικονομική ύφεση που, όπως και στη δεκαετία του ΄50, θα βάλει τους Έλληνες στον δρόμο της μετανάστευσης. Τα δημοσιεύματα αυτά πιστοποιούν ότι η ελληνική οικονομία έχει εισέλθει σε έναν νέο κύκλο διεθνών επικρίσεων και αμφισβητήσεων. Αν και περιέχουν δόσεις υπερβολής, κρύβουν μια μεγάλη αλήθεια: το μείζον πρόβλημα της συνεχούς μείωσης της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας όπως αντανακλάται στο δυσθεώρητο πλέον έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

Εξίσου ανησυχητικό είναι ότι η πορεία της ελληνικής οικονομίας μοιάζει σήμερα, περισσότερο από ποτέ, με ένα οικονομικό ατύχημα που τελικά συνέβη. Αυτό της Πορτογαλίας!

Στη χώρα της Ιβηρικής Χερσονήσου οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ΄90, κατέληξαν σε ανώμαλη προσγείωση.

Λ όγοι ανησυχίας
Πρόσφατες εκθέσεις τόσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (εαρινές προβλέψεις) όσο και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στέλνουν σαφή μηνύματα ανησυχίας, προβλέποντας ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας πρόκειται να επιβραδυνθούν.

Ο κίνδυνος «πορτογαλοποίησης» της Ελλάδας, όπως λένε οι οικονομολόγοι, είναι υπαρκτός καθώς σε μία σειρά οικονομικών δεικτών οι ομοιότητες της οικονομίας των δύο χωρών- με διαφορά μερικών ετών- είναι τουλάχιστον εντυπωσιακές. Την πενταετία 1997-2001 η πορτογαλική οικονομία εμφάνισε μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 3,8%. Από πού τροφοδοτήθηκε αυτή η ανάπτυξη; «Βασικός μοχλός σε αυτή την οικονομική μεγέθυνση ήταν η σημαντική πτώση των επιτοκίων εν όψει της ένταξης της χώρας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση», σημειώνεται σε ειδική έκθεση της Κομισιόν για την άνοδο και την πτώση της πορτογαλικής οικονομίας.

tips

Σε μια σειρά οικονομικών δεικτών οι ομοιότητες Ελλάδας και προ ύφεσης Πορτογαλίας είναι εντυπωσιακές

Η έκρηξη της ζήτησης
«Η αναπτυξιακή φάση της πορτογαλικής οικονομίας το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ΄90 ήταν αποτέλεσμα κυρίως της εγχώριας ζήτησης».

Τη ζήτηση αυτή, σημειώνουν οι αναλυτές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, «προκάλεσαν» τα χαμηλά επιτόκια και η διευκόλυνση πρόσβασης των νοικοκυριών στην πίστωση (δανεισμός) ως αποτέλεσμα της απελευθέρωσης και του ανταγωνισμού στον χρηματοπιστωτικό τομέα. «Η έκρηξη της ζήτησης», συνεχίζουν οι αναλυτές, «δεν συνοδεύτηκε από αύξηση της εγχώριας προσφοράς» (δηλαδή της παραγωγής).

Ουσιαστικά η αύξηση της ζήτησης για καταναλωτικά προϊόντα μετατοπίστηκε στο εξωτερικό με αποτέλεσμα μια μεγάλη αύξηση των εισαγωγών, η οποία προκάλεσε τη μεγάλη διεύρυνση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Το έλλειμμα από 4% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος το 1996 σκαρφάλωσε έως το 2000 στο 10%.

Διαβρωμένη ανταγωνιστικότητα
Με την είσοδο του 21ου αι., η θετική διεθνής οικονομική συγκυρία άρχισε να αντιστρέφεται. Οι μέσοι ρυθμοί ανάπτυξης στην Ε.Ε. των «15» από 2,8% που ήταν το δεύτερο μισό της δεκαετίας του ΄90, μειώθηκαν την τριετία 2001-2003 σε 1,4%. Η μεταστροφή του διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος βρήκε την πορτογαλική οικονομία με διαβρωμένη ανταγωνιστικότητα. Το 2001 ο ρυθμός ανάπτυξης προσγειώνεται σε 1,6%, ενώ το 2002 υποχωρεί ακόμη περισσότερο σε 0,5%. Το 2003 η οικονομία συρρικνώνεται κατά 0,8%, ενώ από τότε έως σήμερα πασχίζει να διατηρήσει ρυθμούς ανάπτυξης που κυμαίνονται μεταξύ 0,9% και 1,9%.


Εντυπωσιακές ομοιότητες

Την πενταετία 2002-2006 η ελληνική οικονομία παρουσίασε μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 4,3% και το 2007 υπολογίζεται ότι διαμορφώθηκε σε 4%. Όπως ομολογούν οι πάντες, οι ρυθμοί αυτοί βασίστηκαν κατά κύριο λόγο στην πτώση των επιτοκίων, η οποία προκάλεσε έκρηξη του δανεισμού που με τη σειρά της τροφοδότησε τη ζήτηση για καταναλωτικά προϊόντα αλλά και για κατοικίες. Ο ρυθμός αύξησης του δανεισμού των νοικοκυριών κυμάνθηκε από 20% έως 30%.

Η ανάπτυξη και η αύξηση του δανεισμού συνοδεύτηκε- όπως και στην Πορτογαλία- από ταχεία διεύρυνση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Το έλλειμμα του ισοζυγίου από 3% του ΑΕΠ που ήταν το 1998, πλέον έχει φτάσει να κινείται σε επίπεδα άνω του 14%, ποσοστό πρωτοφανές για τα δεδομένα της ελληνικής οικονομίας.

Στο αρνητικό μείγμα που διαμορφώνεται, έχει προστεθεί και η ανατροπή του διεθνούς οικονομικού κλίματος. Η τιμή του πετρελαίου έχει ξεπεράσει τα 120 δολάρια ανά βαρέλι, ο πληθωρισμός βρίσκεται στο 4,4%- το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων έξι ετών-, η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση έχει βάλει φωτιά στα επιτόκια προκαλώντας έντονες πιέσεις στους υπερδανεισμένους Έλληνες.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο δείκτης οικονομικού κλίματος, όπως μετριέται από το Ινστιτούτο Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ), υποχώρησε τον Απρίλιο στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο ετών. Η οικοδομή αντιμετωπίζει πιέσεις και περισσότερες από 200.000 κατοικίες αναζητούν αγοραστή.

Οι προειδοποιήσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προέβλεψε πρόσφατα ότι ο ρυθμός ανάπτυξης στην Ελλάδα θα μειωθεί το 2008 στο 3,4% αντί του 4% που προβλέπει η κυβέρνηση, ενώ το 2009 θα υποχωρήσει ακόμη περισσότερο στο 3,3%. Κάμψη του ρυθμού ανάπτυξης και σοβαρό πρόβλημα μείωσης της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας προβλέπει και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην τελευταία έκθεσή του για την Ελλάδα. Οι προβλέψεις, παρ΄ ότι ανησυχητικές, παραπέμπουν σε ομαλή προσγείωση της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα χρόνια. Μένει να δούμε αν θα επαληθευτούν ή η οικονομία θα κινδυνέψει με ανώμαλη προσγείωση- ακόμη και συντριβή όπως προβλέπουν οι εκτός συνόρων Κασσάνδρες.