[ Πρόσωπα ] Το τίμημα για τη λήθη

Η Μακαρένα Γκέλμαν γεννήθηκε στο στρατιωτικό νοσοκομείο της Ουρουγουάης, στα χρόνια που την Αργεντινή κυβερνούσαν οι στρατιωτικοί, και παραδόθηκε σε θετούς γονείς. Ο παππούς της, ο Αργεντινός ποιητής Χουάν Γκέλμαν, την αναζητούσε επί 23 χρόνια.

Μακαρένα είναι το όνομα που επέλεξαν οι θετοί, Ουρουγουανοί γονείς της. Γκέλμαν είναι το όνομα της βιολογικής οικογένειάς της και το φέρει εδώ και μόλις τρία χρόνια. Η Μακαρένα Γκέλμαν είναι θυγατέρα Αργεντινών που τους «εξαφάνισε» η χούντα και ώς τα 23 της αγνοούσε τα πάντα για την καταγωγή της. Ο παππούς της, ο Χουάν Γκέλμαν, γνώριζε πως η νύφη του είχε γεννήσει στη φυλακή και είχε κινήσει γη και ουρανό για να βρει το παιδί. Τον γιο του, τον Μαρσέλο Γκέλμαν, τον είχαν δολοφονήσει στα 20 του, είχαν βάλει το πτώμα του σ΄ ένα βαρέλι με άμμο και τσιμέντο και το είχαν ρίξει σ΄ ένα ποτάμι (τα λείψανά του βρέθηκαν και αναγνωρίστηκαν το 1989). Ο Μαρσέλο και η 19χρονη σύντροφός του, η Μαρία Κλάουντια Γκαρσία Ιρουτέτα Γκογένα, συνελήφθησαν στις 24 Αυγούστου 1976 και οδηγήθηκαν σε μυστικό κέντρο κράτησης στο Μπουένος Άιρες. Το κορίτσι, που ήταν έγκυος οκτώ μηνών, μεταφέρθηκε στη γειτονική Ουρουγουάη, γέννησε την 1η Νοεμβρίου στο στρατιωτικό νοσοκομείο του Μοντεβιδέο και στη συνέχεια «εξαφανίστηκε»…

Πάνω από 500 παιδιά «εξαφανισμένων» Αργεντινών αντιχουντικών είχαν παραδοθεί σε επιλεγμένους από τη χούντα θετούς γονείς. «Σε κάθε στρατόπεδο συγκέντρωσης υπήρχε λίστα αναμονής», έγραψε ο Χουάν Γκέλμαν. Το 1995, σε μια ανοιχτή επιστολή του προς το κλεμμένο εγγόνι του, είχε εξομολογηθεί συναισθήματα αντικρουόμενα: «Από τη μια πλευρά, έβρισκα πάντα απωθητική την ιδέα ότι μπορεί να αποκαλείς “μπαμπά” έναν στρατιωτικό ή έναν αστυνομικό που σ΄ έκλεψε ή έναν φίλο των δολοφόνων του πατέρα σου. Από την άλλη, ήθελα ανέκαθεν, όποια κι αν ήταν η οικογένεια στην οποία βρέθηκες, να σε μεγάλωσαν και να σε σπούδασαν και να σ΄ αγάπησαν πολύ». Οι θετοί γονείς της Μακαρένα της έδωσαν πράγματι πολλή αγάπη (η ίδια διαβεβαιώνει πως δεν γνώριζαν ότι ήταν παιδί «εξαφανισμένων»). Με τον παππού της συναντήθηκε για πρώτη φορά τον Μάρτιο του 2000. Και στις 23 Απριλίου φέτος, που ο Χουάν Γκέλμαν τιμήθηκε στην Ισπανία με το λογοτεχνικό βραβείο Θερβάντες, πρόσθεσε στην ομιλία του μερικούς προσωπικούς στοχασμούς πάνω στον συγγραφέα του «Δον Κιχώτη»: «Λένε πως δεν πρέπει να αναμοχλεύεις το παρελθόν, πως δεν πρέπει να έχεις τα μάτια σου στο σβέρκο, πως πρέπει να κοιτάς μπροστά και να μην ανοίγεις παλιές πληγές. Όμως οι πληγές δεν έχουν κλείσει ακόμα. Δονούνται αδιάκοπα στο υπέδαφος της κοινωνίας σαν ένας καρκίνος. Η μόνη θεραπεία τους είναι η αλήθεια και στη συνέχεια η Δικαιοσύνη. Αυτό είναι το τίμημα για τη λήθη».