Υποψήφιος Νεοελληνική Γλώσσα

Oκαθρέφτης της ομορφιάς
[] Για να μείνουμε στον δυτικό πολιτισμό και στη σύγχρονη εποχή θα ήταν χρήσιμο να κάνουμε έναν διαχωρισμό ανάμεσα στην ιδέα της ομορφιάς και στην εικαστική (ή και λογοτεχνική) αναπαράσταση του ωραίου αφενός και στις πρακτικές καλλωπισμού αφετέρου. Η ομορφιά είναι πολιτισμικό προϊόν και γι΄ αυτόν τον λόγο μπορούμε να την προσεγγίσουμε με όρους ιστορικότητας. «Το όργιο ανεκτικότητας, ο ολοκληρωτικός συγκρητισμός και ο απόλυτος και αέναος πολυθεϊσμός της ομορφιάς», που κατά τον Ουμπέρτο Έκο χαρακτηρίζουν τη σημερινή ιδέα της ομορφιάς ( Ιστορία της Ομορφιάς, Αθήνα, Καστανιώτης, 2004, σ. 428), αποτελούν κατάληξη μιας σειράς ιστορικών αλλαγών που συνέβησαν μέσα στον 20ό αιώνα και αφορούν κοινωνικές δυναμικές και πολιτισμικές ρήξεις. Για παράδειγμα, είναι εύκολο να εντοπίσουμε την αλλαγή στο γυναικείο πρότυπο ομορφιάς που εξελίχθηκε μέσα στον προηγούμενο αιώνα από την ακινησία και την παθητικότητα στην πρωτοβουλία και στη δράση. Ορατές είναι επίσης οι αλλαγές ως προς τα όρια ανάμεσα στο γυναικείο και στο ανδρικό πρότυπο ομορφιάς (π.χ., στυλ unisex), ενώ ταυτόχρονα παρατηρείται ο πολλαπλασιασμός και κατακερματισμός του αρχικά ενιαίου προτύπου σε ιδιαίτερες, εξατομικευμένες εκδοχές ομορφιάς που συνδέονται όλο και σαφέστερα με την αυτοεκπλήρωση.

Με την εκβιομηχάνιση και την παράλληλη δραστική τομή στην αναπαράσταση του Εγώ δημιουργείται μια αγορά ομορφιάς η οποία θα διογκωθεί σταδιακά ως σήμερα περιλαμβάνοντας τόσο τα λεγόμενα «προϊόντα ομορφιάς» (ή «καλλυντικά») όσο και τα «ινστιτούτα καλλονής». Σε αυτά θα προστεθούν οι αισθητικές χειρουργικές επεμβάσεις, οι οποίες θα ξεκινήσουν ως διορθωτικές των δυσπλασιών (κυρίως ρινοπλαστική) για να καταλήξουν σε αναπλάσεις που έχουν ως στόχο την προσέγγιση ενός ιδεατού προτύπου ομορφιάς ή απλώς τη διατήρηση της ομορφιάς (και της νεότητας, βεβαίως).

Στα λεξικά των αρχών του 20ού αιώνα δεν ανευρίσκεται η λέξη «αισθητικός». Το επάγγελμα αυτό όπως και το ινστιτούτο ομορφιάς αποτελούν καινοτομίες των αρχών του 20ού αιώνα. Η Ηelena Rubinstein, ταξιδεύοντας μεταξύ Ευρώπης και Αυστραλίας, δημιούργησε μια κρέμα προσώπου και στη συνέχεια σειρά προϊόντων ομορφιάς για το πρόσωπο και το σώμα. Τα ινστιτούτα αισθητικής που ίδρυσε στο Λονδίνο, στο Παρίσι και στις ΗΠΑ εγκαινίασαν από τη δεκαετία του 1910 ένα διεθνές πρότυπο το οποίο θα μαζικοποιηθεί τις επόμενες δεκαετίες. Η αγορά αυτή της ομορφιάς θα διευρυνθεί με τη διαφήμιση και τα γυναικεία περιοδικά, όπου θα διατυπώνεται και θα διαδίδεται ο κανόνας ομορφιάς της κάθε εποχής. Η συγκριτική ανάγνωση του γυναικείου Τύπου μέσα στον 20ό αιώνα δείχνει τη συνεχή τάση απίσχνανσης της γυναικείας σιλουέτας (που από το γράμμα «S» παραπέμπει στο γράμμα «Ι»), ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται ο ερωτισμός και η ομορφιά γίνεται όλο και περισσότερο προκλητική.

Με την εφεύρεση του κινηματογράφου και την έκρηξη της εικόνας κατασκευάζεται ένας καινούργιος κόσμος ηρώων και προτύπων. Η «βιομηχανία ονείρων» του Χόλιγουντ παράγει μια σειρά «σταρ», βεντέτες, μορφές παραδειγματικές που λειτουργούν ως πρότυπα και «πρέσβειρες» ομορφιάς. Η «φωτογένεια» είναι τώρα σημαντική παράμετρος της ομορφιάς ενώ η σωματική αισθητική ανανεώνεται μέσα από τον τρόπο που δείχνουμε και κινηματογραφούμε το σώμα και το πρόσωπο. Μέσα στη δεκαετία του 20 εξάλλου εμφανίζεται η νέα μόδα των διαγωνισμών ομορφιάς (καλλιστείων), με πολλές «Μiss» να συνωστίζονται στην εφήμερη δημοσιότητα.

Τις τελευταίες δεκαετίες, όπως έδειξε ο Georges Vigarello ( Ηistoire de la beaute, Παρίσι, 2004), παρατηρείται ένας εκδημοκρατισμός της ομορφιάς: η ομορφιά δεν είναι κληρονομικό προνόμιο, μπορεί να κατακτηθεί, μαζικοποιείται. Πράγματι, όπως δείχνουν οι στατιστικές, η αγορά των καλλυντικών δεν αποτελεί προνόμιο μιας κοινωνικής τάξης ενώ η πλαστική χειρουργική προσφέρει «ομορφιά για όλους» και καταργεί την ομορφιά ως αποκλειστικό προνόμιο της φύσης. Η κατάκτηση της ομορφιάς επεκτείνεται πλέον σε μεγαλύτερες ηλικίες- μέσω των αντι-γηραντικών προϊόντων-και στο ανδρικό φύλο με τις σειρές καλλυντικών «για άντρες». Καταργείται-ή έστω υπονομεύεται- η έννοια του «ωραίου φύλου» και διαταράσσεται η ευθεία σύνδεση ομορφιάς και νεότητας. Η ομορφιά γίνεται λοιπόν προσιτή και ο καθρέφτης επιβεβαιώνει την ιδιαίτερη επένδυση στην εξατομικευμένη εικόνα της. Η Χιονάτη δεν θα χρειαστεί να δαγκώσει το μήλο.

Χριστίνα Κουλούρη
(Καθηγήτρια Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου)
Ερωτήσεις
Στην τελευταία παράγραφο του άρθρου 1. α) Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή; β)Ποιοι τρόποι πειθούς χρησιμοποιούνται; 2. Με ποια μέθοδο αναπτύσσεται η πρώτη παράγραφος του άρθρου;

3. δυσπλασιών, απίσχνανσης, ρινοπλαστική, σ υγκρητισμός,, υπονομεύεται : να δοθεί η ετυμολογία των παραπάνω λέξεων.

4. Η αρθρογράφος τονίζει ιδιαίτερα, επικρίνοντάς παράλληλα, τη στροφή του σύγχρονου ανθρώπου, των δυτικών κυρίως κοινωνιών, στον καλλωπισμό της (εξωτερικής) εικόνας του θέτοντας σε δεύτερη μοίρα την εσωτερική καλλιέργεια. Ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις της απομάκρυνσης του ανθρώπου από τον ίδιο του τον εαυτό και από την επακόλουθη έλλειψη αυτογνωσίας και πώς θα μπορούσαμε να την καλλιεργήσουμε (την αυτογνωσία);

Απαντήσεις
1.α) Η συνοχή της τελευταίας παραγράφου επιτυγχάνεται με την επανάληψη της λέξης «ομορφιά» σε κάθε περίοδο της παραγράφου. Το επίρρημα «πράγματι» στη δεύτερη περίοδο επιβεβαιώνει αυτό που λέγεται στην πρώτη περίοδο, ενώ το «λοιπόν» δηλώνει το συμπέρασμα των προηγουμένων.

β) Οι τρόποι πειθούς στην τελευταία παράγραφο είναι:

Επίκληση στη λογική:στατιστικά στοιχεία (όπως δείχνουν οι στατιστικές), αλήθειες (η πλαστική χειρουργική προσφέρει «ομορφιά για όλους», η κατάκτηση της ομορφιάς επεκτείνεται πλέον σε μεγαλύτερες ηλικίες). Επίκληση στην αυθεντία: Georges Vigarello. Επίκληση στο συναίσθημα: ποιητική λειτουργία της γλώσσας (διαταράσσεται η ευθεία σύνδεση ομορφιάς και νεότητας), σχήματα λόγου: προσωποποίηση (ο καθρέφτης επιβεβαιώνει την ιδιαίτερη επένδυση), μεταφορές (η Χιονάτη δεν θα χρειαστεί να δαγκώσει το μήλο), ειρωνεία («ομορφιά για όλους», «ωραίου φύλου», σειρές καλλυντικών «για άντρες»).

2. Η παράγραφος αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων, και συγκεκριμένα με «αίτιο-αποτέλεσμα» και «παραδείγματα». Τεκμηρίωση: «Το όργιο ανεκτικότητας, ο ολοκληρωτικός συγκρητισμός και ο απόλυτος και αέναος πολυθεϊσμός της ομορφιάς», που κατά τον Ουμπέρτο Έκο χαρακτηρίζουν τη σημερινή ιδέα της ομορφιάς ( Ιστορία της Ομορφιάς, Αθήνα, Καστανιώτης, 2004, σ. 428), αποτελούν κατάληξη μιας σειράς ιστορικών αλλαγών που συνέβησαν μέσα στον 20ό αιώνα και αφορούν κοινωνικές δυναμικές και πολιτισμικές ρήξεις. Για παράδειγμα » 3. ● δυσπλασιών: δυσ + πλάθω, ● απίσχνανσης: από + ισχνός ● ρινοπλαστική: ρινό (ρις=μύτη) + πλαστική ● συγκρητισμός: συν+κρητίζω (Κρης,-τός). Ενδιαφέρον παρουσιάζει η «ιστορία» της λέξης, όπου προέρχεται από τους αρχαίους Κρήτες, οι οποίοι, αν και είχαν διαφορές με τους ομοεθνείς τους, συνασπίζονταν μαζί τους ενώπιον του κινδύνου ενός πολέμου. (Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Γ. Μπαμπινιώτη)

● υπονομεύεται: υπό + νέμω 4. Αποτελέσματα έλλειψης αυτογνωσίας Για το άτομο: Δεν οδηγεί στον έλεγχο και στην αυτοκριτική.

Κάνει τον άνθρωπο ανεύθυνο και να μην αγωνίζεται για τη βελτίωση του.

Δεν τον οπλίζει με αυτοκυριαρχία και αυτοπεποίθηση (πηγή δύναμης για δράση και δημιουργία)

Δεν καλλιεργεί τον εσωτερικό ψυχικό κόσμο του ανθρώπου. Δεν καταξιώνει το σεβασμό στην ανθρώπινη προσωπικότητα και τις αξίες, που δίνουν νόημα στη ζωή του ανθρώπου με συνέπεια την ατομική και κοινωνική πρόοδο.

Δεν καλλιεργεί την κρίση και κάνει το άτομο ανίκανο να διακρίνει το καλό από το κακό, να κρίνει αντικειμενικά και να ενεργεί πάνω σε σωστές βάσεις.

Το άτομο δεν αποκτά συνείδηση του κοινωνικού του προορισμού και δε γίνεται υπεύθυνο και δημιουργικό μέλος της κοινωνίας.

Δεν εξομαλύνει τις ανθρώπινες σχέσεις και δεν βοηθά στην καλή επικοινωνία.

Για την κοινωνία: Δεν καλλιεργούνται κοινωνικές αρετές (αγάπη, αλληλεγγύη, συνεργασία, αλληλοβοήθεια, άμιλλα, ανθρωπισμός, σεβασμός, διάλογος) που βοηθούν στην ατομική και εθνική πρόοδο. Δεν αναπτύσσονται οι κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων.

Δε λειτουργούν σωστά οι κοινωνικοί θεσμοί.

Δεν υπάρχει αρμονική συνεργασία και κοινή προσπάθεια για το εθνικό καλό.

Δεν ενισχύεται η εθνική ενότητα, αλλά υποδαυλίζονται μίση και εμφύλιες συγκρούσεις.

Προϋποθέσεις για την καλλιέργεια της αυτογνωσίας Παιδεία, μόρφωση.

Οικογένεια, κοινωνικό περιβάλλον.

Ενδοσκόπηση, συνεχής αυτοέλεγχος, αυτοκριτική. Ισχυρή θέληση, αυτοκυριαρχία.

Έλλειψη εγωισμού.

Ειλικρίνεια, θάρρος, ανδρεία.

Προσωπικός αγώνας και προσπάθεια.

Ψυχολογική ελευθερία και ηθική βούληση.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΕ ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΟΡΜΗ- ΠΑΤΡΑ