Το πυρηνικό χαρτί παίζει πάλι η Τουρκία

Προβληματισμό προκαλεί στην Αθήνα η επανεμφάνιση των πυρηνικών φιλοδοξιών της Άγκυρας, καθώς η συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας ΗΠΑ-Τουρκίας έχει προωθηθεί στο Κογκρέσο, ενώ οι τουρκικές αρχές έχουν ανακοινώσει τη χωροθέτηση του πρώτου πυρηνικού σταθμού στο Ακουγιού, στα ανοιχτά της Κύπρου.

Κι ενώ στις ΗΠΑ συνεχίζονται οι αποκαλύψεις για το σκάνδαλο πώλησης πυρηνικών μυστικών στην Τουρκία από αξιωματούχους του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, διπλωματικές πηγές σημείωναν ότι αυξάνονται οι αμφιβολίες για το κατά πόσο η Άγκυρα θα τηρήσει την επίσημη ρητορική της ότι τα πυρηνικά της θα χρησιμοποιηθούν μόνο για ειρηνικούς σκοπούς. Σύμφωνα με πληροφορίες των «ΝΕΩΝ», το υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει στα χέρια του πρόσφατη σχετική έρευνα για τις επιπτώσεις- ασφάλειας και περιβαλλοντικές- για την Ελλάδα μιας πυρηνικής Τουρκίας. Ωστόσο, δεν έχει γίνει γνωστό αν οι εν λόγω μελέτες έχουν ληφθεί υπ΄ όψιν ούτε- παρά τις σχετικές ερωτήσεις που έχουν καταθέσει στη Βουλή τα κόμματα της αντιπολίτευσης – αν το υπουργείο Εξωτερικών προτίθεται να ζητήσει εγγυήσεις από την Άγκυρα, και μάλιστα σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η Τουρκία φαίνεται να «κατεβαίνει από το τρένο της Ευρώπης».

Επτά χρόνια μετά τη ματαίωση του τουρκικού πυρηνικού προγράμματος για την κατασκευή σταθμού πυρηνικής ενέργειας στο Ακουγιού, ο αρμόδιος υπουργός ενέργειας Χιλμί Γκιουλέρ ανακοίνωσε την απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης να προχωρήσει στη χωροθέτηση του πρώτου πυρηνικού σταθμού Ακουγιού στα νότια παράλια της Τουρκίας σηματοδοτώντας τη μόνιμη παρουσία της πυρηνικής απειλής στην περιοχή μας, ενώ ο Τούρκος πρωθυπουργός Τ. Ερντογάν έχει δηλώσει ότι σύντομα θα πραγματοποιηθεί ο δημόσιος διαγωνισμός για την κατασκευή των πυρηνικών αντιδραστήρων. Παρά το ότι Τούρκοι αξιωματούχοι σπεύδουν να διαψεύσουν δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου, σύμφωνα με τα οποία οι πυρηνικοί αντιδραστήρες που θα κατασκευαστούν θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν

Ο Ερντογάν έχει δηλώσει ότι σύντομα θα πραγματοποιηθεί δημόσιος διαγωνισμός για την κατασκευή αντιδραστήρων

και για τον απεμπλουτισμό ουρανίου, αρμόδιες πηγές ανέφεραν στα «ΝΕΑ» ότι το ιστορικό των προσπαθειών της Τουρκίας να αποκτήσει πυρηνικά δεν είναι θετικό για την Ελλάδα. Τόνιζαν, μάλιστα, πως «υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι το πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί μέρος της κρυφής ατζέντας ασφαλείας της Τουρκίας», η οποία δεν μπορεί να εκφραστεί από επίσημα χείλη.

Σε κάθε περίπτωση, μια τέτοια δυνατότητα από την πλευρά της Τουρκίας θα την μετέτρεπε σε περιφερειακή δύναμη και «θα ακύρωνε την οποία αποτρεπτική ικανότητα της Ελλάδας», σημείωνε διπλωματική πηγή, υπενθυμίζοντας ότι μπαίνουμε πια σε εποχή πυρηνικοποίησης των περισσότερων δυνάμεων και ότι η Ελλάδα «θα πρέπει να σκεφτεί τι θα κάνει».

Δεν είναι λίγοι όσοι προβληματίζονται με την εμμονή της Άγκυρας από τη δεκαετία του ΄80 να αποκτήσει τον αντιδραστήρα Candu, στον οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και το διαθέσιμο στην Τουρκία ακατέργαστο ουράνιο και άρα η χώρα να μην εξαρτάται από εξωτερικούς παράγοντες για την παροχή εμπλουτισμένου ουρανίου.
Σεισμογενής περιοχή

Περιβαλλοντικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομέ- νης της Γκρίνπις, έχουν επανειλημμένα εναντιωθεί στην κατασκευή πυρηνικού σταθμού στο Ακουγιού της Τουρκίας. Η περιοχή είναι σχετικά αραιοκατοικημένη, αλλά και σεισμογενής, καθώς ήδη σεισμός 6,2 Ρίχτερ έχει πλήξει τα Άδανα, σε απόσταση 180 χιλιομέτρων από το σημείο όπου θα κατασκευαστεί ο πυ ρηνικός σταθμός. Ειδικές μελέτες ήδη μιλούν για κατασκευή που αυξάνει το ρίσκο ασφαλείας για ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Διπλωματικοί κύκλοι θυμίζουν την περίπτωση των S-300, σημειώνοντας ότι η κατασκευή ενός πυρηνικού αντιδραστήρα σε απόσταση αναπνοής από την Κύπρο, μόνο περισσότερη ένταση θα προκαλέσει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.


Ανατολίτικη επιμονή

Oι πρώτες δύο απόπειρες της Τουρκίας να αποκτήσει πυρηνική ενέργεια έγιναν τη δεκαετία του ΄60 και του ΄70, ιδιαίτερα το 1975, σε μια προσπάθεια της Άγκυρας να πείσει την Ουάσιγκτον για την άρση του στρατιωτικού εμπάργκο που της είχε επιβληθεί λόγω της εισβολής στην Κύπρο. Η τρίτη απόπειρα έγινε κατά τη δεκαετία του ΄80, όταν η Τουρκία διαπραγματευόταν συμφωνία με καναδική εταιρεία για την αγορά αντιδραστήρα, η οποία όμως ναυάγησε, κυρίως επειδή είχαν εκφραστεί ανησυχίες για την πιθανότητα μεταφοράς πυρηνικής τεχνολογίας από την Τουρκία στο Πακιστάν. Η τέταρτη απόπειρα ήταν η διαπραγμάτευση με την Αργεντινή για αγορά πυρηνικής τεχνολογίας, η οποία επίσης ακυρώθηκε. Την πέμπτη φορά, τον Ιανουάριο του 1993, η Τουρκία άνοιξε πρόσκληση υποβολής προσφορών για πυρηνικό εργοστάσιο στο Ακουγιού, που καθυστέρησαν λόγω αντίδρασης παραγόντων της περιοχής. Τελικά, τον Ιούλιο του 2000 ο πρωθυπουργός Μπουλέντ Ετζεβίτ ανακοίνωσε την ακύρωση του σχεδίου. Παρασκήνιο. Διπλωματικές πηγές σημείωναν ότι δεν πρέπει να θεωρηθεί σύμπτωση το γεγονός ότι στο παρασκήνιο εξελίσσεται διπλωματικός πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ, Καναδά, Γαλλίας και Αγγλίας για το ποια θα πουλήσει πυρηνικούς αντιδραστήρες στην Τουρκία, ενώ ενδιαφέρον έχει εκδηλώσει και η Ρωσία. Οι ίδιες πηγές σημείωναν ότι οι διαπραγματεύσεις ή συμφωνίες δεν θα μείνουν στο τεχνικό επίπεδο, «η Άγκυρα θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει και πολιτικά ανταλλάγματα».


ΓΝΩΜΗ Πυρηνικά με μαντίλα

Η διάθεση της Τουρκίας να αναπτύξει πυρηνικό πρόγραμμα έρχεται, πρώτον, από τη θέλησή της να καταστεί ενεργειακός κόμβος της περιοχής αλλά και παραγωγός ενέργειας, ανεβάζοντας τον γεωστρατηγικό και γεωοικονομικό ρόλο της στην περιοχή. Ο δεύτερος λόγος σχετίζεται με την εξωτερική πολιτική των ισλαμιστών, οι οποίοι από τη μια επιθυμούν την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας, αλλά από την άλλη θέλουν να παίξουν ηγετικό ρόλο στον ισλαμικό κόσμο. Ο μόνος τρόπος για να αποκτή- σουν μια τέτοια ηγεμονία, ενώ υπάρχει ένα πυρηνικό Ιράν, είναι να αποκτήσουν και οι ίδιοι πυρηνική δυνατότητα.

Οι επιπτώσεις, εκτός από τις περιβαλλοντικές, είναι πολλές. Ας μην ξεχνάμε ότι το Κουρδικό δεν έχει λήξει και κανένας δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο τρομοκρατικής ενέργειας σε έναν πυρηνικό σταθμό. Η Ελλάδα σαφώς δεν έχει τη δυνατότητα ούτε μπορεί να κάνει πυρηνική αποτροπή, γιατί είναι σεισμογενής και μικρή χώρα. Ο μόνος τρόπος για να επηρεάσει αυτή την εξέλιξη θα είναι να εντάξει και αυτό το θέμα στην ευρωπαϊκή ατζέντα της Τουρκίας.

Ο Σωτήρης Ρούσσος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, υπεύθυνος για τη Μέση Ανατολή στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων