[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Με τη δύναμη των αξιών

«Όποιος αποκλείει τους άλλους, στο τέλος αποκλείεται ο ίδιος». Η ωραία ατάκα του Γιώργου Παπανδρέου, στο άνοιγμα του Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ, δεν ήταν αυτοκριτική για όσα ακολούθησαν την 11η Νοεμβρίου αλλά κριτική προς τον Συνασπισμό. Όπως αποδείχθηκε έπειτα από σαράντα οκτώ ώρες, στο κλείσιμο του Συνεδρίου από τον ίδιο, η φράση αυτή δεν θα μπορούσε να είναι αυτοκριτική: ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επρόκειτο να αποκλείσει τα περισσότερα και τα σημαντικότερα κορυφαία στελέχη του Κινήματος από το ανώτατο καθοδηγητικό του όργανο.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ μίλησε συνολικά για περισσότερες από δύο ώρες στην ολομέλεια του Συνεδρίου. Η πρωτολογία του κινήθηκε στους προγραμματικούς άξονες τής προ των εθνικών εκλογών εποχής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, δόθηκε η εντύπωση λόγου που εκφωνείτο την παραμονή των εκλογών: «Η γυναίκα νοικοκυρά θα πάρει σύνταξη, όπως και ο ανασφάλιστος, 550 ευρώ ο μεμονωμένος και 950 ευρώ το ζευγάρι». Τα ποσά αυτά θα χρειαστεί να αναπροσαρμοσθούν, αν οι επόμενες εκλογές αργήσουν.

Στο πεδίο της συνθηματολογίας, η απήχηση του ευρήματος της «Ελλάδας αξιών» δεν κατέστη δυνατόν να μετρηθεί. Πάντως, η προτροπή για «μια Ελλάδα των αξιών που βάζει τον άνθρωπο στο επίκεντρο» θα μπορούσε να έχει ακουσθεί, ίσως φυσικότερα, σε συνέδριο της συντηρητικής παράταξης (και, άλλωστε, η διατύπωση ανήκει, κατά το ήμισυ τουλάχιστον, στον Κώστα Καραμανλή). Ως πρωτοτυπία, πάντως, μπορεί να λογισθεί η εξαντλητική εκμετάλλευση από τον Γιώργο Παπανδρέου των εννοιών της λέξης «αξία», από τις ηθικές αξίες που θα καταστήσουν την χώρα «ηθική δύναμη», μέχρι την προστιθέμενη αξία των προϊόντων που θα διασφαλίσει η «πράσινη ανάπτυξη».

Επόμενο ήταν, λοιπόν, η προσοχή όλων να εστιαστεί στο άνοιγμα προς τον Συνασπισμό. Οι σχετικές αναφορές της πρωτολογίας δημιούργησαν σύγχυση στο ακροατήριο. Ομιλητές του Συνεδρίου έσπευσαν να ανακοινώσουν ότι το ΠΑΣΟΚ εγκαταλείπει τη λογική των μονοκομματικών κυβερνήσεων και να προτείνουν

Η ΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ

περί αποκλεισμών δεν κινδυνεύει να στραφεί εναντίον του. Αποκλείοντας τους άλλους, εξαιρεί δικαίως τον εαυτό του από τον κανόνα

κοινά ψηφοδέλτια ΠΑΣΟΚ- Συνασπισμού στις επόμενες εκλογές. Ορισμένοι ερμήνευσαν την αποστροφή του Νίκου Αθανασάκη «δεν γινόμαστε δωρητές ψηφοφόρων» ως προσχώρηση στη λογική της αντιπαροχής: το ΠΑΣΟΚ θα δώσει τους ψηφοφόρους του στον Συνασπισμό και σε αντάλλαγμα ο Συνασπισμός θα δεχθεί να συγκυβερνήσει με το ΠΑΣΟΚ στο πλαίσιο της μεγάλης Κεντροαριστεράς, στην οποία ο Συνασπισμός θα πρέπει επιτέλους να παραδεχθεί ότι ανήκει.

Τα πράγματα ξεκαθάρισαν με τη δευτερολογία του προέδρου: η αυτοδυναμία, που διστακτικά και χαμηλόφωνα αναφέρθηκε στην πρώτη ομιλία του, παραμένει αμετακίνητος στόχος του Κινήματος. Ο Συνασπισμός καλείται να στηρίξει μετεκλογικά τις επιλογές της αμιγούς κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ και η στήριξη αυτή θα προετοιμαστεί από τώρα με προγραμματικές συγκλίσεις. Υπονοείται ότι, για να ευοδωθεί το σχέδιο αυτό, καλό θα είναι ο Συνασπισμός να αρχίσει σιγά σιγά να επιστρέφει στο ΠΑΣΟΚ τους ψηφοφόρους του. Και αυτό θα επιτευχθεί όταν οι πρόσφυγες ψηφοφόροι κατανοήσουν ότι οι δύο χώροι μοιάζουν τόσο, ώστε η μετακίνησή τους υπήρξε άσκοπη.

Για την ακρίβεια, το ΠΑΣΟΚ θα προσπαθήσει να μοιάσει στον Συνασπισμό. Έτσι ερμηνεύεται και η εμμονή στην «αλλαγή» ως εσωτερική διαδικασία («εσωτερική επανάσταση»), η οποία εστιάζεται όχι στα χαρακτηριστικά του ΠΑΣΟΚ της περιόδου από το 2004 και μετά, αλλά στα χαρακτηριστικά που το ίδιο το ΠΑΣΟΚ αποδίδει στον εαυτό του της εποχής που άσκησε την εξουσία. Με έναν λόγο, στον περιβόητο «κυβερνητισμό». Η σοβαρότητα της νόσου αυτής είχε, ίσως, υποτιμηθεί όταν διαγνώσθηκε από τον πρόεδρο του Κινήματος κατά τη διαδικασία της επιβεβαίωσής του στην ηγεσία, το περασμένο φθινόπωρο. Η αρρώστια είναι επίμονη. Περισσότερα από τέσσερα χρόνια μακριά από την εξουσία το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί, κατά δήλωσή του, να πάσχει απ΄ αυτήν. Η θεραπεία στην οποία κατέληξε ο πρόεδρος είναι δραστική: όλοι οι θητεύσαντες σε κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ, δηλαδή οι φορείς του στίγματος του κυβερνητισμού, αποκλείονται από το Πολιτικό Συμβούλιο. Η θεραπεία προσομοιάζει στη μέθοδο για την αντιμετώπιση της γάγγραινας. Πρόκειται για μια οδυνηρή απόφαση. Στο επόμενο Πολιτικό Συμβούλιο ο μόνος που θα έχει θητεύσει σε υπουργικές θέσεις θα είναι ο ίδιος ο κ. Παπανδρέου. Όμως, ο πρόεδρος δεν μολύνθηκε ποτέ από τον κυβερνητισμό. Για τον λόγο αυτόν η ρήση του περί αποκλεισμών δεν κινδυνεύει να στραφεί εναντίον του. Αποκλείοντας τους άλλους, εξαιρεί δικαίως τον εαυτό του από τον κανόνα.