Κριτική εικαστικών

Μονοπάτια ανάμεσα σε γλυπτά

Λίγες αφορμές έχει κανείς στην Αθήνα να επισκεφθεί εκθέσεις υψηλής γλυπτικής τέχνης, μολονότι εδώ γεννήθηκε κάποτε η τέχνη αυτή, ή, έστω, απέκτησε, τα κορυφαία γνωρίσματά της. Και, ας πούμε το συμπέρασμα από την αρχή, δεν θυμάμαι- μάλλον δεν έγινε- να είδαμε άλλη έκθεση που να μεταδίδει τόσα πολλά αισθήματα και νοήματα με τόσα λίγα, σχετικά, έργα, όσο η συλλογή Simon Spierer που αντικρύζουμε τώρα απλωμένη σε πέντε αίθουσες της Αθηναϊδας.

Δεν είναι μόνο τα κορυφαία ονόματα που περιλαμβάνονται- Χ. Αρπ, Χ. Μουρ, Μπρανκούζι, Σεζάρ, Τζιακομέτι- κάτι πρόσθετο ξεπερνά το εικαστικό σταρ-σύστεμ και αναδύεται αυτή τη φορά μέσα από τη κοινή συνισταμένη των έργων που αντικρύζουμε, χάρη και στην πολύ μεταδοτική διάταξή τους στον χώρο.

Ο τίτλος μάς προετοιμάζει- «Ένα δάσος γλυπτών»- όμως η εμπειρία στον χώρο δίνει πολύ περισσότερες διαστάσεις: Δεν πρόκειται βέβαια για κάποια αυταπάτη δάσους, αλλά για την αίσθηση ότι είναι γλυπτά με έντονο γνώρισμα την κάθετη διάσταση και τον συνειρμό ότι αποτελούν κάποια συστοιχία κορμών δέντρων, ένα υπερσύνολο με νόημα την κοινή τάση προς τα πάνω.

Αφαιρετικά τα περισσότερα, με του Μπρανκούζι σε επιτελική θέση σαν άγαλμα κάποια εξώκοσμης θεότητας που παραπέμπει σε «διαστημική αισθητική» και με άλλους να συνταιριάζονται κάτω από το ίδιο σκεπτικό που ο συλλέκτης τους αφήνει αμέσως να διαφανεί: Ο κορμός δέντρου σαν παραλλαγή του ανθρώπινου σώματος. Ο επισκέπτης παρακολουθεί έτσι από έργο σε έργο το πως από το ιδεόγραμμα του ανθρώπινου σώματος διατηρούνται τα εντελώς απαραίτητα- μια καμπύλη, μια σκιά, μια λεπτή προεξοχή- και το πως το κάθε γλυπτό μετατρέπεται σε «λογότυπο»- γενική ιδέα της έννοιας άνθρωπος. Όλα τα έργα είναι αντιπροσωπευτικά του καλλιτέχνη τους και εκφραστικά ενός ειδικού γούστου που τα διατρέχει, μαρτυρώντας συλλεκτική ικανότητα διαπεραστική, στην ουσία ο Spierer συνθέτει ένα δικό του έργο, μια πραγματεία για την έννοια του ανθρώπου και του δάσους.

Η γλυπτική θεωρείται τέχνη του δημοσίου χώρου, του ανοιχτού μάλιστα, με κοινή αντίληψη για σύμβολα και για χωροταξία. Με τη συλλογή αυτή αναδύεται η ικανότητά της σύγχρονης γλυπτικής να συγκροτήσει ένα δικό της αλληλοκαθοριζόμενο σύστημα, ένα μνημείο αναπαράστασης του κόσμου, ανθρωποκεντρικό, λιτά μυσταγωγικό, κάτι σαν λιγόλογη ανοδική ευχή. Είναι και μια πρόσφορη ευκαιρία να θυμηθεί κανείς τη «συκοφαντία» που έχει υποστεί η Γλυπτική στις τελευταίες δεκαετίες από την αδελφή τέχνη της την Πλαστική-Διακοσμητική, την τέχνη που- στα χρόνια του Μιχαήλ Αγγέλου-

ΙΝFΟ

● Νonstopart, Ξενοδοχείο Χίλτον, Βασ. Σοφίας 46, τηλ. 210.7281100 ● Stephen Αntonakos, Αναδρομική, Μουσείο Μπενάκη-Πειραιώς (μόλις έληξε)
●«Ένα δάσος γλυπτών», Κορυφαίοι της σύγχρονης γλυπτικής από τη Συλλογή Spierer, Αθηναΐς, Καστοριάς 34-36, τηλ. 210.3480000, μέχρι 15 Απριλίου

ήταν σαφώς δευτερεύουσα ενώ σήμερα κυριαρχεί με τη μορφή των «εγκαταστάσεων», installation, και «επεμβάσεων σε χώρους». Έτσι, ξεκινήσαμε να δούμε σε αντιπαραβολή δύο άλλες αξιόλογες εκθέσεις, την αναδρομική του Στήβεν Αντωνάκου στο Μουσείο Μπενάκη-Πειραιώς και την ομαδική Νonstopart στο Ξενοδοχείο Χίλτον.

Λάθος. Η έκθεση του Αντωνάκου ήταν μια χρήσιμη μεν αναδρομή στην εξέλιξη της λιτής γεωμετρικής τέχνης του, εκφρασμένης μέσα από φωτισμένους σωλήνες «νέον», αλλά ανεξήγητα δεν είχε καμιά τεκμηρίωση με ντοκουμέντα για τα μεγάλα έργαεγκαταστάσεις που έχει πραγματοποιήσει σε μεγάλα κτίρια της Ν. Υόρκης, του Τόκιο, της Ιερουσαλήμ κ.ά., έτσι ο δημόσιος χαρακτήρας της «φωτογλυπτικής» του δεν φάνηκε. Στους χώρους του Χίλτον είδαμε τρισδιάστατα έργα (Ντ. Οπενχάιμ, Χ. Σαραντοπούλου, Χ. Κοντοσφύρης κ.ά.) που στον συγκεκριμένο χώρο έμοιαζαν σαν μπιμπελό, υπό την αιγίδα ενός πανό του Γ. Μπόυς που υπερασπιζόταν- φραστικά – τη Φύση και ενός κουρελοντυμένου ανδρείκελου του Βλ. Κανιάρη που σκαρφάλωνε- σαν διαρρήκτης – σε μια σκάλα, δίπλα στην πολυτελή ρεσεψιόν.