Τον συνάντησα την ημέρα που ξανάρχιζε να καπνίζει τσιμπούκι. Ρουφούσε αργά τον καπνό του και κοιτούσε συνεχώς προς την πλατεία. Ήταν οι πρώτες μέρες της άνοιξης και ίσως αυτός να ήταν ο λόγος που κοιτούσε προς τα έξω και όχι προς τη μεριά μου. Στο δίπλα δωμάτιο ο παπαγάλος μάς προκαλούσε με τις φωνές του. Είναι από την Παταγονία και δεν έχει ακόμη βαπτιστεί. Σε ένα άλλο κλουβί ένα μικρότερο ζευγάρι παπαγάλων κάνει διπλή φασαρία. Εγώ ενοχλούμαι, ο Αλαβάνος όμως όχι. Τους έχει συνηθίσει. «Στον πρόεδρο αρέσουν τα εξωτικά μέρη», θα μου ψιθυρίσει μια ευγενική κυρία που θα με συνοδεύσει μέχρι το γραφείο του.
Ήθελε ίσως να δικαιολογήσει την εικόνα που θα αντίκρυζα. Δύο γραφεία, δύο κλουβιά με παπαγάλους.
Χαμογέλασα και θυμήθηκα ένα άλλο «μυστικό» που μου είχαν πει για τον Αλαβάνο. «Πάει νωρίτερα στο αεροδρόμιο. Του αρέσει να φωτογραφίζει τους ταξιδιώτες». Τότε είχα ξαφνιαστεί πολύ. Προσπαθούσα να φανταστώ τον αριστερό ευρωβουλευτή με το σακίδιο στον ώμο και τη φωτογραφική μηχανή στα χέρια να ψάχνει να βρει τη σωστή γωνία των προσώπων. Βέβαια τα «κλικ» τέλειωσαν μόλις εκλέχθηκε πρόεδρος του Συνασπισμού, τότε που κόπηκαν και τα πολλά ταξίδια. Οι τοίχοι στο γραφείο του είναι πάντως άδειοι, «τώρα μετακομίσαμε» θα μου δικαιολογηθεί σηκώνοντας το κεφάλι του από τις απλωμένες εφημερίδες. Ο Αλέκος Αλαβάνος δεν θέλει να μιλάει για τη ζωή του. Όχι ότι έχει τίποτα να κρύψει αλλά έχει αυτή την παλαιοκομμουνιστική αντίληψη. Στους δημοσιογράφους λέμε μόνο τις θέσεις του κόμματος. Αυτή την ανοιξιάτικη ημέρα όμως θα έκανε μια εξαίρεση.
Απόγονος μιας πλούσιας οικογένειας από την Τήνο;
Όχι ακριβώς. Προέρχομαι από μια μεσοαστική οικογένεια με διάφορους τίτλους ιδιοκτησίας και πολύ λιγότερα εισοδήματα. Ήμασταν έξι παιδιά και δεν μεγάλωσα σε συνθήκες πλουσιοπάροχες.
Νταντάδες και κοστούμια δεν είχατε δηλαδή;
Το πρώτο κουστούμι ήταν στην Γ΄ Γυμνασίου, ήταν το γαμπριάτικο του πατέρα μου, που το είχε φορέσει ο μεγάλος μου αδερφός και πιο πριν και ο δεύτερος αδερφός μου. Όταν το φόρεσα εγώ, είχε μπαλώματα στα πόδια, συνάντησα μια κοπελίτσα με την οποία ήμουν τσιμπημένος και ντράπηκα τόσο πολύ που είπα «δεν ξαναφοράω κουστούμι». Δώστε μου μια εικόνα από τα παιδικά σας χρόνια.
Πατήσια, μικρές μονοκατοικίες, οικογενειακές γιορτές, μεγάλα σόγια, δημόσιο σχολείο και πολλή εκκλησία.
Εκκλησία;
Βέβαια, γιατί η μάνα μου ήταν ιδιαίτερα θρησκευόμενη, στο DΝΑ μου έχω πολλά από τα σημεία τής επί του Όρους ομιλίας.
Κάποιος ποιητής μού έλεγε πρόσφατα ότι «τα κατηχητικά είναι σαν τα κόμματα».
Μπορεί να έχει δίκιο. Έχουν μερικά κοινά στοιχεία.
Εσείς πηγαίνατε στο Κατηχητικό;
Ναι, πήγαινα μέχρι τα μέσα του Γυμνασίου και η πρώτη μεγάλη επανάσταση ήταν ότι το σταμάτησα.
Και μεταπηδήσατε στον κομμουνισμό;
Σχεδόν. Μπήκα σ΄ έναν μαθητικό κύκλο που ήταν υπό την επιρροή των Λαμπράκηδων χωρίς να το ξέρω.
Άθεος πια… Ναι, μέσα από μια διαδικασία αρκετά επώδυνη και με αρκετό φόβο όπως γίνονται όλες αυτές οι μεταβάσεις, ειδικά στην εφηβική ηλικία.
Πώς ανακαλύπτετε την Αριστερά;
Νομίζω απ΄ τα βιβλία. Λογοτεχνία… Λουντέμης, Βίκτωρας Ουγκώ, Τολστόι.
Αν δεν έπεφτε στα χέρια σας ο Τολστόι κι έπεφτε κάτι άλλο, μπορεί να ήσασταν τώρα ο Αλαβάνος της Δεξιάς;Τι μας κάνει δηλαδή αυτό που είμαστε; Ίσως πρέπει να ξεκινήσουμε από τον Φρόυντ και την πολύ μικρή ηλικία. Εκεί αποφασίζεται αν θα γίνεις ένας αιρετικός, ένας αντιρρησίας. Από εκεί και πέρα νομίζω ότι ακολούθησα την κοινή μοίρα της γενιάς μου. Άλλος έγινε αριστερός γιατί ο παππούς του ήταν στη Μακρόνησο, άλλος γιατί είχε έναν φίλο που μαζί με το τσιγάρο τού έδωσε και το «Κομμουνιστικό μανιφέστο».
Τι κρύβει η αποχώρησή σας από την προεδρία του Συνασπισμού;
Τίποτα δεν κρύβει. Ο Συνασπισμός έχει μια μεγάλη δυναμική, έχει όμως και πολλά προβλήματα να λύσει και κυρίως να έρθει σε επαφή με δυνάμεις της κοινωνίας που είναι έξω από το κομματικό κέλυφος. Αυτό απαιτεί δουλειά απ΄ το πρωί μέχρι το βράδυ, από το ένα άκρο της Ελλάδας στο άλλο και αυτό είναι πάνω από τις δυνάμεις μου.
Πόσων χρόνων είστε; Πενήντα οχτώ. Και μετά ήθελα η Αριστερά ν΄ ανοίξει τον δρό μο σε μια αποκλεισμένη νέα γενιά. «Τη γενιά των 700 ευρώ» που πολύ συχνά είναι των 500 και των 400 ευρώ.
Ακούστηκε ότι είχατε κάποιο πρόβλημα υγείας που σας ώθησε σ΄ αυτή την απόφαση.
Γράφτηκε και ένα μεγάλο άρθρο, θυμάμαι τον τίτλο, ότι «αν συνεχίσει έτσι, ο γιατρός τον προειδοποίησε ότι έχει τρεις μήνες ζωής». Το διαψεύδω τώρα με σιγουριά, καθότι έχουν περάσει οι τρεις μήνες…
Οι συνομήλικοι σύντροφοί σαςπάντωςδεν φαίνεται να έχουν διάθεση να παραχωρήσουν τις καρέκλες τους στους νεώτερους.
Εγώ εκτιμώ πάρα πολύ το ότι σύντροφοι με ιστορία συνεργάζονται σήμερα μ΄ έναν πρόεδρο ο οποίος είναι στα μισά της ηλικίας τους. Αυτό δείχνει ταπεινότητα και γενναιότητα.
Προσπαθείτε να μην προσβάλετε τους συντρόφους σας που δεν έδειξαν την ίδια γενναιότητα με εσάς.
Όχι, νομίζω ότι σιγά σιγά φεύγουμε από τα μοντέλα της εξουσιομανίας και της σταδιοδρομίας. Ζούμε σ΄ ένα γερασμένο πολιτικό περιβάλλον και σε μια κοινωνία που έχει συνηθίσει στη στασιμότητα.
Δεν θα θέλατε δηλαδή πιο ανανεωμένα τα νέα όργανα του Συνασπισμού;
Νομίζω ότι γίνονται κινήσεις και σύντομα θα γίνουν και άλλες. Υπήρξατε ποτέ σταλινικός; Δεν μπορώ να πω ότι υπήρξα σταλινικός, είχα όμως αποδεχθεί γεγονότα τα οποία σήμερα αναρωτιέμαι πώς τα αποδέχθηκα. Για πείτε μου ένα. Η επέμβαση των Σοβιετικών στην Τσεχοσλοβακία.
Τότε που το κόμμα είχε το αλάθητο και κανείς δεν τολμούσε να πει κάτι το διαφορετικό;
Ναι, ευτυχώς εγώ άφησα πίσω μου την εποχή του αλάθητου. Πείτε μου λοιπόν ένα λάθος που κάνατε πρόσφατα.
… η ύψωση μερικές φορές της έντασης του τόνου της φωνής στον δημόσιο λόγο. Τελικά πρέπει να σέβεσαι τον αντίπαλό σου και να βάζεις κάποια όρια στην κριτική σου. Να μην τους εξοντώνεις.
Αυτό το λέτε για τους χαρακτηρισμούς που είχατε πει για τον Πρωθυπουργό;
Για τον Καραμανλή, για τον Χριστόδουλο…
Θα γίνετε πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ;
Δεν έχω τέτοια φιλοδοξία ούτε υπάρχει και τέτοια θέση.
Υπήρξατε αγαπημένο παιδί του Φλωράκη;
Ναι, αλλά υπήρχαν και άλλοι πιο αγαπημένοι, ο Μίμης Ανδρουλάκης, ο Παναγιώτης Λαφαζάνης… Ο Φλωράκης πάντως ήταν αυτός που πρότεινε να γίνω ευρωβουλευτής σε ηλικία 31 ετών, το 1981.
Τότε που βλέπατε την Ευρώπη ως τον «κακό δράκο»; Ναι, ως εισαγγελέας πήγα. Τελικά βρέθηκα σ΄ ένα μεγάλο σχολείο και έκανα… διδακτορικό. Ένας Κνίτης από μια επαρχία της Ευρώπης…
Βέβαια, επαρχιώτες ήμασταν… Άκουγα πράγματα τα οποία θα έρθουν στην Ελλάδα έπειτα από 30 χρόνια. Θυμάμαι ότι μόλις άρχιζα να μιλάω οι Ιταλοί κομμουνιστές έβγαζαν τα ακουστικά. Είχατε μια ξύλινη γλώσσα… Πολύ… Κι είχαμε στο στόχαστρο και τους Ιταλούς κομμουνιστές. Θυμάμαι είχα συναντήσει έναν ευρωβουλευτή, πρώην γραμματέα της CGΕL- της αριστερής ΓΣΕΕ της Ιταλίας- και άρχισε να μου απαγγέλλει στίχους από την «Οδύσσεια». Έμεινα με το στόμα ανοιχτό. Ήταν φοβερή η κουλτούρα των κομμουνιστών της Ιταλίας.
«Η Αριστερά μαζί με τους σοσιαλιστές είναι μια εκρηκτική δύναμη»
«Σιγά μη βγει», άκουγα από τους περισσότερους. Το ρίσκο όμως του βγήκε του Αλαβάνου. Όπως του βγήκε και το επόμενο με τον Τσίπρα. Και τώρα κάθε φορά που πατάει το πόδι του στο νησί τον κυνηγούν για τσικουδιές.
«Τώρα όταν πάω σε ένα χωριό στο Ηράκλειο όλοι θέλουν να κεράσουν τσικουδιές. Υπάρχει μια επαφή, μια προσδοκία, ένα χαμόγελο».
Πιστεύετε ότι θα ζήσετε μια κυβέρνηση όπου θα συμμετέχει και ο Συνασπισμός;
Κοιτάξτε, εγώ θέλω να ζήσω πολύ κι έτσι πιστεύω ότι θα δω και την άνοδο αυτής της κυβέρνησης και την ενδεχόμενη πτώση της. Πιστεύω ότι πλέον δεν είναι εκτός πραγματικότητας αυτό το σενάριο. Ο Χριστόφιας έγινε Πρόεδρος της Κύπρου, οι κομμουνιστές με τον Λαφοντέν σπάνε το ταμπού και μπαίνουν στα Κοινοβούλια της παλιάς Δυτικής Γερμανίας.
Εγώ σας ρωτώ για μια κυβέρνηση Συνασπισμού στην Ελλάδα.
Μα το μεγάλο πείραμα θα γίνει στην Ελλάδα. Το άνοιγμα της πόρτας της Αριστεράς για όλη την Ευρώπη θα συμβεί εδώ.
Εγωιστικό μού ακούγεται αυτό.Γιατί εδώ και όχι αλλού; Για δυο λόγους: Γιατί έχουμε ένα σαθρό πολιτικό σύστημα και δεύτερον γιατί έχουμε μια Αριστερά η οποία είναι εμπνευσμένη, ευέλικτη και είναι σε επαφή με τα Κινήματα και την κοινωνία.
Ποια είναι αυτή η εμπνευσμένη Αριστερά;Το κόμμα σας;
Όχι μόνο. Όταν μιλάμε για 18% ή για 16% ή 15%, σημαίνει ότι υπάρχουν πολλές νέες δυνάμεις. Κυρίως από τη νέα γενιά που αφήνει την απολιτική στάση που είχε αλλά και από τμήματα του σοσιαλιστικού χώρου.
Ναι, αυτό εννοώ. Δεν εγκαταλείπουν βέβαια τα εικονίσματά τους, δεν γίνονται κομμουνιστές ή αριστεροί, αλλά έρχο νται προς εμάς γιατί οι στόχοι στους οποίους έχουν αφιερώσει τη ζωή τους δεν μπορούν να υλοποιηθούν μέσα από τις δομές του δικομματισμού. Και είναι μια πολύ μεγάλη συνάντηση, που δεν έχει ξαναγίνει στην Ελλάδα. Η ιστορική Αριστερά με τον σοσιαλιστικό χώρο. Είναι μια εκρηκτική δύναμη, μια δύναμη μετασχηματισμού.
Πρέπει όμως να κάνετε και εσείς βήματα γιατί αν θέλετε κυβερνητική πλειοψηφία θα πρέπει να δείτε τι θέλει και ο σοσιαλιστής.
Φυσικά και εμείς είμαστε ανοιχτοί να συζητήσουμε και να βρούμε λύσεις. Όταν διεκδικείς κυβέρνηση πρέπει να προσγειώνεσαι στην πραγματικότητα, να σκέπτεσαι ρεαλιστικά μέχρι του ορίου όμως να μην αλλοιώνεις τις βασικές σου συντεταγμένες.
Κάτι για το οποίο δεν φημιζόταν πάντα ο Συνασπισμός. Εντάξει, αλλά ο Συνασπισμός είχε μια κινηματική λογική και κατάφερε να ανατρέψει το μεταρρυθμιστικό σχέδιο της Νέας Δημοκρατίας, να υπερασπιστεί το δημόσιο Πανεπιστήμιο, να προστατευθούν τα δάση κ.λπ. Αλλά τότε ήμασταν ένα ασήμαντο κόμμα του 3% και των έξι βουλευτών και δεν μπορούσαμε να κάνουμε τίποτε άλλο από το να δώσουμε ένα δείγμα αυτής της άλλης πολιτικής.
Όλες οι γυναίκες του προέδρου
O δόκτωρ Φρόυντ ερχόταν συχνά στην κουβέντα μας. Και δεν είναι τυχαίο. Ο Αλέκος Αλαβάνος ζει εδώ και 35 χρόνια με την ψυχίατρο και ψυχοθεραπεύτρια Κάτια Χαραλαμπάκη, ενώ στο σπίτι μπαινοβγαίνουν πια οι δύο κόρες τους. Η «μικρή» Ελευθερία, που φαίνεται αποφασισμένη να ακολουθήσει τη δημοσιογραφία και η Λουκία Αλαβάνου που πέρυσι πήρε το βραβείο ΔΕΣΤΕ 2007, παρουσιάζοντας ένα βίντεο κολάζ με εικόνες από καρτούν, ταινίες τρόμου και οικογενειακές φωτογραφίες των αρχών του 20ού αιώνα.
Τρεις γυναίκες που όμως δεν σας ψώνιζαν γραβάτες. Οι μόνες γραβάτες που έχω, είναι αυτές που μου έδωσε η μάνα μου όταν έφυγε για τον άλλο Κόσμο ο πατέρας μου. Οι κόρες σας σπούδασαν στο εξωτερικό; Τα παιδιά μας έβγαλαν δημόσια σχολεία και έκαναν ένα μέρος των σπουδών τους στην Ελλάδα και ένα μέρος των σπουδών τους στο εξωτερικό.
Πώς είναι να ζεις με μια γυναίκα ψυχίατρο; Μεγάλο πλεονέκτημα διότι βγαίνεις από τα στερεότυπα της πολιτικής και έρχεσαι σε «επαφή» με ενδιαφέροντες μικρόκοσμους. Ανακαλύπτεις και άλλα χρώματα και όχι μόνο το γκρίζο.
