Κοντά σε «τεστ Παπ» για τον προστάτη

Τον περασμένο μήνα, ομάδα επιστημόνων έκανε ένα σημαντικό βήμα προόδου στην κατανόηση των γενετικών αιτιών του καρκίνου του προστάτη, εντοπίζοντας επτά νέες γενετικές μεταλλαγές, οι οποίες υπάρχουν σε περισσότερα από τα μισά κρούσματα της νόσου.

Η ανακάλυψή τους εξηγεί γιατί ο συγκεκριμένος καρκίνος έχει την τάση να αποτελεί «οικογενειακή υπόθεση». Καθεμία από τις μεταλλαγές αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσής του έως 60%- και όταν ένας άνδρας τις διαθέτει όλες, ο κίνδυνος που διατρέχει τριπλασιάζεται.

Εκτός από τις επτά προαναφερθείσες μεταλλαγές, με τον καρκίνο του προστάτη σχετίσθηκαν ακόμη έξι, σε δύο ξεχωριστές μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο ίδιο τεύχος της επιθεώρησης «Νature Genetics».

Οι ανακαλύψεις αυτές πρακτικά σημαίνουν ότι η επιστημονική κοινότητα βρίσκεται πλέον πιο κοντά στην επινόηση ενός γενετικού τεστ, με τη βοήθεια του οποίου θα μπορούν να εντοπίζονται οι άνδρες που κινδυνεύουν να αναπτύξουν καρκίνο του προστάτη.

Όσοι θα διαπιστώνεται ότι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, θα μπορούν να ελέγχονται συστηματικά και να υποβάλλονται νωρίς σε θεραπεία. Σύμφωνα, όμως, με τον οργανισμό Cancer Research UΚ, ο οποίος και χρηματοδότησε τη μελέτη των επτά γενετικών μεταλλαγών, για να διατεθεί ένα γενετικό τεστ πρέπει πρώτα να επιλυθούν σημαντικά ηθικά και πρακτικά ζητήματα, όπως πώς πρέπει να ενημερώνονται οι άνδρες υψηλού κινδύνου και πόσο συχνά θα πρέπει να ελέγχονται προληπτικά.
 
Σε κάθε περίπτωση, τέτοιου είδους τεστ δεν αναμένεται να είναι έτοιμο τα προσεχή 3-4 χρόνια. Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο συχνότερος καρκίνος στους άνδρες, προσβάλλοντας ετησίως 35.000 άνδρες μόνο στη Βρετανία και κοστίζοντας τη ζωή 10.000. Η συχνότητά του αυξάνεται ταχέως, εν μέρει διότι οι γιατροί έχουν αρχίσει να τον αναζητούν και εντοπίζουν πλέον κρούσματα τα οποία κατά το παρελθόν θα έμεναν αδιάγνωστα.

Μεγάλο πρόβλημα

Η νόσος έχει ισχυρή κληρονομική συνιστώσα- εάν κάποιος άνδρας έχει συγγενή με καρκίνο του προστάτη διατρέχει διπλάσιες πιθανότητες να τον αναπτύξει και ο ίδιος, ενώ εάν η διάγνωση του συγγενούς του έγινε πριν από την ηλικία των 60 ετών, ο κίνδυνος τετραπλασιάζεται. Συνεπώς, είναι επείγουσα ανάγκη να υπάρξει μία εξέταση η οποία θα μπορεί με ακρίβεια να αποκαλύψει ποιοι άνδρες θα αναπτύξουν καρκίνο του προστάτη, αλλά και ποιοι θα πεθάνουν εάν δεν κάνουν θεραπεία.

Τι είναι ο προστάτης

Ο προστάτης είναι ένας αδένας που υπάρχει μόνο στους άνδρες και περιβάλλει την ουρήθρα- το «σωληνάκι» που μεταφέρει ούρα από την ουροδόχο κύστη στο πέος. Ο προστατικός αδένας, όπως επιστημονικά λέγεται, έχει το μέγεθος καρυδιού και παράγει το σπερματικό υγρό μέσα στο οποίο κολυμπούν τα σπερματοζωάρια (αυτά παράγονται στους όρχεις). Σε έναν στους τρεις μεσήλικους άνδρες, ο προστάτης διογκώνεται προκαλώντας συμπτώματα όπως δυσκολία στην ούρηση, μειωμένη ροή ούρων ή αυξημένη συχνότητα ούρησης. Ωστόσο, σε εννέα στις 10 περιπτώσεις, η διόγκωση είναι καλοήθης- και οι γιατροί μιλούν για καλοήθη υπερπλασία του προστάτη. Η δέκατη περίπτωση είναι καρκίνος.

Η εξέταση

Για τη διάγνωσή του χρησιμοποιείται ευρέως η εξέταση του ειδικού προστατικού αντιγόνου (ΡSΑ), που γίνεται με απλή λήψη αίματος. Όταν οι τιμές του ΡSΑ είναι αυξημένες υποδηλώνουν πιθανό καρκίνο και φυσιολογικά οδηγούν στο επόμενο στάδιο, τη βιοψία. Εντούτοις, μελέτες δείχνουν ότι το 70% των ανδρών με υψηλό ΡSΑ δεν έχουν καρκίνο, ενώ, χειρότερα ακόμα, το 2% όσων έχουν χαμηλό ΡSΑ τελικά πάσχουν από καρκίνο. Αυτά πρακτικά σημαίνουν ότι πολλοί άνδρες υποβάλλονται σε βιοψίες που δεν χρειάζονται, ενώ κάποιοι δεν κάνουν τη θεραπεία που θα έπρεπε.

Αυτά τα στοιχεία είναι που έχουν θέσει υπό αμφισβήτηση την αξία του ΡSΑ για τη διάγνωση του καρκίνου του προστάτη.

Η θεραπεία

Ο καρκίνος του προστάτη είναι ιάσιμος. Σε αρκετές περιπτώσεις όμως δεν χρειάζεται θεραπεία, διότι αναπτύσσεται τόσο αργά ώστε οι άνδρες επιβιώνουν επί χρόνια με αυτόν δίχως να έχουν συνέπειες και τελικά πεθαίνουν από κάτι άλλο.

Ωστόσο, υπάρχουν και μορφές καρκίνου του προστάτη που είναι επιθετικές, γεγονός που περιπλέκει την πρόβλεψη για το ποιοι άνδρες κινδυνεύουν: ακόμα κι αν διαγνωσθεί ο καρκίνος, δεν είναι εμφανές πώς θα εξελιχθεί.

Ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνου για ανάπτυξη καρκίνου του προστάτη είναι η ηλικία, καθώς η πλειονότητα των ασθενών που διαγιγνώσκονται με αυτόν είναι 70άρηδες.

Το μέλλον

Οι νέες ανακαλύψεις δίνουν ελπίδες ότι σύντομα θα επινοηθούν καλύτερες μη επεμβατικές εξετάσεις αλλά και αποτελεσματικότερες θεραπείες. Οι ελπίδες των επιστημόνων επικεντρώνονται σε δύο κυρίως από τα νέα γονίδια.

Το ένα είναι το LΜΚΤ2 και κωδικοποιεί μία πρωτεΐνη που λέγεται κινάση και η οποία είναι αλλοιωμένη σε ορισμένους άλλους καρκίνους, ενώ ήδη αναπτύσσονται φάρμακα εναντίον της.

Το δεύτερο γονίδιο είναι το ΜSΜΒ και κωδικοποιεί μία πρωτεΐνη, τα επίπεδα της οποίας μειώνονται όταν αναπτυχθεί ο καρκίνος του προστάτη, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα να αποτελέσει μια πιο ακριβή εξέταση αίματος για την ασθένεια. Η επείγουσα ανάγκη είναι να βρεθούν τρόποι να ξεχωριστούν οι «τίγρεις» (οι επιθετικοί, ταχέως εξελισσόμενοι καρκίνοι) από τις «γατούλες» (οι βραδέως εξελισσόμενοι καρκίνοι που δεν χρειάζονται θεραπεία). Οι επιστημονικές γνώσεις που θα οδηγήσουν σε αυτό βελτιώνονται, αλλά ακόμα υπάρχουν πολλά που πρέπει να γίνουν.