Επιφυλλίδα

Έλενά μας, στο καλό…

Στον Τάσο, πρωτίστως «Όταν κλαις με μια συγκινητική στιγμή στον κινηματογράφο δεν καταδέχεσαι να χύσεις δάκρυα τη στιγμή που φεύγει ένας αγαπημένος σου», ακούστηκε να ψιθυρίζει στο τηλέφωνο ο Σταμάτης. Την αμηχανία που αισθάνεσαι όταν τα δάκρυά σου ενδέχεται να ενωθούν με τα δάκρυα των ανθρώπων που είχαν γνωρίσει μόνο τη φιγούρα του στην οθόνη, την αντικαθιστά το πάθος να μιλήσεις γι΄ αυτή τη «φιγούρα» όσο γίνεται πιο απλά. Η Έλενα, αυτό το φρέσκο, πανέμορφο κορίτσι (ειπώθηκε πως οι αναλογίες του προσώπου της υπήρξαν οι τελειότερες που γνώρισε ο ελληνικός κινηματογράφος), άνοιξε περπατησιά στις αρχές της δεκαετίας του ΄60, ενώ βουίζανε οι κοινωνικές συγκρούσεις, οι ανατροπές και οι εξεγέρσεις σ΄ όλες τις μορφές της ζωής. Ως αισθηματική κατάσταση και ιδεολογία η ίδια ανήκε καθ΄ ολοκληρίαν στον χώρο της αμφισβήτησης, έναν χώρο που η κινηματογραφική της εικόνα φαινόταν να τον αντιστρατεύεται- η ομορφιά είναι πάντα ένας εφησυχασμός. Δεν ταυτίστηκε ποτέ με την εικόνα αυτή και είχε ξεπεράσει το κινηματογραφικό «σταριλίκι» πολύ πριν εκπνεύσει το ίδιο, ακριβέστερα το ναρκοθετούσε την ίδια εποχή που την κατάκλυζε. Ειρωνική για τα πλαστά, σαρκαστική για τα ψευδεπίγραφα, αλλά συναινετική στις πραγματικές αξίες, συγκρότησε αυθόρμητα με τα χρόνια ένα πρόσωπο που ενέπνεε τον σεβασμό για το κύρος του, αν και οι αυθεντικές καλλιτεχνικές του περγαμηνές δεν ήταν ιδιαίτερα πολλές.

Μπορούσε να διακινδυνεύσει επαγγελματικά την οποιαδήποτε τηλεοπτική μετριότητα, διατηρώντας αλώβητη την καλλιτεχνική πειθώ και την αξιοπρέπειά της. Δεν αισθάνθηκε ποτέ να τη δεσμεύει η παρελθούσα δόξα, την απορροφούσε πάντα ο ρόλος του ενεργού πολίτη. Την ενδιέφεραν τα πάντα (είχε τρομερές γνώσεις ιατρικής), μάθαινε με καταπληκτική ευχέρεια και σε βάθος για ζώα, για φυτά, για θρησκείες, για ζωγραφική- πράγματα που γίνονταν κτήμα της εσαεί. Μιλούσε για το χώμα και το νερό ως γεωλόγος-επιστήμων και από την ίδια άκουσα για πρώτη φορά τον όρο «υδροφόρος ορίζοντας». Μαγείρευε, διάβαζε, ετοίμαζε τις αποσκευές για ταξίδι, φρόντιζε τους φίλους σάμπως όλα αυτά να γίνονταν για έναν σκοπό κάθε άλλο παρά πρακτικό, αλλά μυστικό που μόνον στην ίδια είχε αποκαλυφθεί το νόημά του. Ανήκε σε μια γενιά που είχε θεοποιήσει τις εφημερίδες, χαιρόταν να τις βλέπει να στοιβάζονται και με την προοπτική ότι θα τις ξεφυλλίσει, κρατούσε αποκόμματα, μια φωτογραφία από τον Γαλλικό Μάη που χανόταν την αναστάτωνε, ενώ έπληττε με την τακτοποίηση του προσωπικού της αρχείου, που άλλωστε δεν υπήρχε- δεν κρατούσε ποτέ τίποτε. Υποψιαζόταν τη δημοσιότητα, όταν δεν την περιφρονούσε και της έκλεινε την πόρτα κατάμουτρα μόλις αντιλαμβανόταν πως κινδύνευε να γίνει γνωστό κάτι που πραγματικά αγαπούσε. Έβαζε τα πράγματα στη θέση τους (προβλήματα φίλων, οικονομικές στενοχώριες) με χιούμορ και ευχέρεια γεννημένου φιλόσοφου και συνταίριαζε, ως πραγματική φίλη όλων τους, τον αγιορείτη με την τραβεστί και τον γνήσιο διανοούμενο με την ανερχόμενη σταρλετίτσα.

Μαθήτευσε άλλοτε πολύ κοντά και άλλοτε εξ αποστάσεως στη Μεγάλη Σχολή του Μάνου Χατζιδάκι, του Νίκου Γκάτσου και του Γιάννη Τσαρούχη, που γι΄ αυτήν τη Σχολή το «ότι ζω μέσα σ΄ έναν κόσμο και συχνά τον υπηρετώ δεν σημαίνει ότι ταυτίζομαι μαζί του», ενώ διαρκής παραμένει η τάση μου προς την ελευθερία. Αν και θα ήταν πολύ φυσικό να παραμείνει θύμα της ομορφιάς της και της κινηματογραφικής της εικόνας, εξελίχθηκε νωρίτατα σε κυρίαρχη στο παιχνίδι της ζωής και της ζωής της. Ο οδοστρωτήρας της δημοσιότητας πέρασε πάνω της χωρίς να της προκαλέσει την ελαχιστότερη αμυχή. Χαιρόταν να κατακτά τους άλλους με το χιούμορ και με τη χάρη της και γινόταν δυσκίνητη και αμίλητη όταν επέμενες να σε εντυπωσιάσει με το «είδωλο» που υπήρξε. Αποστρεφόταν το «περίβλημά» της όταν αναλογιζόταν πως ενδέχεται να έχει χάσει εξαιτίας του ανθρώπους και σχεδόν καμάρωνε όταν έλεγε πως, μεγαλώνοντας, είναι βέβαιη ότι θα μοιάζει με τη Γεωργία Βασιλειάδου (την οποία άλλωστε βαθύτατα εκτιμούσε).

Αποκαλυπτική, ώς την τελευταία της στιγμή, ακόμη και για τους φίλους της, είχε το κουράγιο να γνωρίζει μέσα της πως, ενώ εμείς πιστεύαμε ότι επιστρέφοντας θα μας περιμένει στη θέση της, η ίδια την ίδια ακριβώς στιγμή να μας αποχαιρετά για πάντα.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»