Παρωδία και θεατρικότητα

Η παρωδία είναι ένα ένδοξο θεατρικό είδος. Oι ρίζες του βρίσκονται κι αυτές στην αρχαία εποχή, στην αλεξανδρινή περίοδο. Τότε ευδοκίμησε μια σάτιρα με παρωδιακό χαρακτήρα των γνωστών τραγικών μύθων, οι φλύακες
Αν και θα μπορούσε κανένας να ισχυριστεί πως το ίδιο ισχύει και για τη διαβόητη Μεγαρική φάρσα, της οποίας δεν σώθηκαν δείγματα, αλλά την ανιχνεύει κανείς ακόμη και μέσα στις κωμωδίες του Αριστοφάνη, έστω και απαξιωτικά. Βέβαια άλλο η φάρσα και άλλο η παρωδία. Και τα δύο έχουν τον χαρακτήρα της σάτιρας, η φάρσα των ηθών και των στρεβλώσεων του κανονικού ηθικού βίου, η παρωδία των σοβαρών φιλολογικών ποιητικών ειδών. Η αγγλική παράδοση σήμερα είναι η πλέον δόκιμη και αξιόλογη στο παρωδιακό στυλ, πράγμα το οποίο εμβόλισε και τον αμερικάνικο κινηματογράφο. Αρκούμαι να πω πόσο παρωδιακό οίστρο είχαν κάποιες ταινίες με τον Πίτερ Σέλερς και ασφαλώς με τον Γούντι Άλεν. Ο Γούντι Άλεν εξάλλου έχει αποθεώσει την παρωδία και στα διηγήματά του και κυρίως στα θεατρικά του έργα. Είναι απολαυστικός όταν παρωδεί ταινίες του Μπέργκμαν (που λάτρευε), το ύφος του Πιραντέλο ή τις σιωπές του Τσέχωφ και τα μυθιστορήματα γοτθικού στυλ ή θρίλερ.

Ένα έξοχο δείγμα παρωδίας αγγλικής χιουμοριστικής σχολής έχουν την ευκαιρία αυτήν τη θεατρική περίοδο να απολαύσουν οι Αθηναίοι στο θέατρο «Κνωσσός», όπου παίζεται η παράσταση «Τα 39 σκαλοπάτια». Έχει αυτή καθ΄ εαυτή η ιστορία της κατασκευής το γούστο της. Εν Αρχή ήταν το μυθιστόρημα του Τζον Μπούκαν των αρχών του 20ού αιώνα, ένα από τα πρότυπα της αστυνομικής λογοτεχνίας που ως γνωστόν είναι γέννημα της αγγλικής παράδοσης. Κείμενο εύφορο, γεμάτο ανατροπές, περιπέτειες, κυνηγητά, παρεξηγήσεις, φόνους και αναζήτηση των ενόχων.

Αυτό το μυθιστόρημα διασκεύασε σε φιλμ ο πολύς Χίτσκοκ το 1935, επιφέροντας πολλές αλλαγές και στα επεισόδια αλλά και με την προσθήκη προσώπων και κυρίως με την καταλυτική παρουσία μιας γυναικείας συντρόφου του κυρίαρχου πρωταγωνιστή με τα γνωστά μοτίβα της

ΙΝFΟ

«Τα 39 σκαλοπάτια» στο θέατρο «Κνωσσός» (Κνωσσού 11, από Πατησίων 195, στάση Καλλιφρονά. Τηλ. 210-8677.070)

κλιμακωτής σχέσης μεταξύ τους μίσους- ανοχής- έρωτα.

Το μυθιστόρημα του Μπούκαν αποτέλεσε το πεδίο δύο άλλων ακόμη κινηματογραφικών μεταγραφών.

Τώρα (2002) ο Π. Μπάρλοου συνδυάζοντας την πλοκή του Μπούκαν και την ταινία του Χίτσκοκ έγραψε μια σκηνική παρωδιακής μορφής μεταφορά.

Έργο και παράσταση τιμήθηκαν στην Αγγλία με το μέγα θεατρικό βραβείο Λόρενς Ολιβιέ. Και το άξιζε. Ο δαιμόνιος αυτός διασκευαστής πρώτα απ΄ όλα γνωρίζει θέατρο, λατρεύει τη μαγεία του και τις μηχανές του. Έτσι η αστυνομική παρωδία του δεν εκμεταλλεύεται τα γνωστά κόλπα της θεατρικής ψευδαίσθησης. Αυτά βεβαίως τα χρειάζεται το αυθεντικό θρίλερ, τα έργα τρόμου και μυστηρίου κ.λπ. Η παρωδία ξεγυμνώνει. Γι΄ αυτό ο Μπάρλοου προχωρεί σε πλήρη απομυθοποίηση του είδους. Η φάρσα γίνεται στη γυμνή σκηνή του θεάτρου, στο πατάρι των μεταμορφώσεων, εκεί όπου με ένα σανίδι και μια συγκίνηση, πάθος ή χειρονομία, ο μυημένος θεατής (ακόμη και ο βολεμένος μικροαστός) αποδέχεται τη σύμβαση, αρκεί να προσφέρεται με γούστο, ευφυΐα και φαντασία.

Τα μύρια όσα πρόσωπα του μυθιστορήματος και του φιλμ, στο θέατρο «Κνωσσός» παίζονται από τρεις ηθοποιούς άντρες και μια γυναίκα. Μόνο ο κεντρικός ήρωας, κατά λάθος ένοχος φόνου που διώκεται, κρύβεται, δραπετεύει και συνεχώς διολισθαίνει μέσα από παγίδες, ενέδρες, εφόδους και παραπληροφόρηση παίζεται από έναν ηθοποιό (Σπ. Σπαντίδα).

Η γυναίκα υποδύεται τρεις ρόλους και οι άλλοι δύο δεκάδες. Η διαφορά είναι πως δεν κρύβονται. Συνωμοτώντας με το κοινό, οι αλλαγές, οι μεταμορφώσεις τους γίνονται φάτσα-φόρα με υποτυπώδη αξεσουάρ, ένα καπέλο, ένα άλλο σακάκι, μια ιδιότυπη κίνηση. Υποκριτικό γλέντι, αυτοσχεδιαστικό όργιο, χιούμορ, ακόμη και πλάκα, ένα πανηγύρι όπου γελοιοποιούνται όλα τα στερεότυπα, τα γνωστά μοτίβα των κινηματογραφικών ταινιών μυστηρίου, αγωνίας και καταδίωξης. Η Δέσποινα Βολίδη προίκισε τα σκηνικά με τα απαραίτητα αξεσουάρ: σκάλες, γέφυρες, υποτυπώδη οικήματα, πόρτες, παράθυρα, πολυμήχανα έπιπλα και με βολικά κοστούμια.


Απολαυστική χωρίς φτήνιες

Τη μετάφραση και τη σκηνοθεσία έκανε ο Κώστας Τσώνος και την προσαρμογή του στα καθ΄ ημάς. Ο Τσώνος βρέθηκε σε καλή εποχή.

Δίδαξε το έργο με εύφορη διάθεση και εκμαίευσε από τους ηθοποιούς ό,τι παιδικότερο και παιγνιώδες. Το να μιμούνται και να χαίρουν επί τοις μιμήμασιν. Ρυθμός, ρυθμός, ρυθμός στην αποθέωσή του. Η δομή της διασκευής του Μπάρλοου ακολουθεί την κινηματογραφική γλώσσα: σκηνές, πλάνα, καδραρίσματα και συνεχές ανσενέ, δηλαδή αλυσιδωτό χώνεμα τής μιας σκηνής μέσα στην άλλη. Μια απολαυστική παράσταση χωρίς φτήνιες. Και, επιτέλους σωστή. Η φάρσα, η παρωδία πρέπει να παίζονται σοβαρά, σαν να είναι σκοτεινό και βαρύ δράμα. Τότε μόνο η γελοιοποίηση απογειώνεται. Θέατρο καταστάσεων κι όχι εντυπώσεως και καμώματος. Ο Σπύρος Σπαντίδας είναι έξοχος στον κεντρικό ρόλο, πανικόβλητος και αργότερα πανούργος, εφευρετικός. Δίπλα του η Νίκη Παλληκαράκη λάμπει από ταλέντο, χιούμορ και ευρηματική φαντασία.

Οι δύο κλόουν με τα χίλια πρόσωπα παίζονται από τον Φ. Κέπελη και τον Λάμπρο Τσάγκα. Ο Κέπελης έχει κάτι από την μπουφονερία του Τζέρι Λιούις, θαυμάσιος και ο Τσάγκας με την αφοπλιστική του άνεση, την καρικατουρίστικη φαντασία του και το κλείσιμο του ματιού στο κοινό, γλεντάνε το πράγμα και φαιδρύνουν την πλατεία.