Μια Ακρόπολη σκορπισμένη σε τέσσερα μουσεία

Σημαντικές αρχαιότητες από τις ανασκαφές της Ακρόπολης «φιλοξενούνται» σε διάφορα μουσεία της Αθήνας κι αν δεν επιστρέψουν στο Νέο Μουσείο, η έκθεση θα λέει τη μισή αλήθεια…

Για να γνωρίσει κάποιος όλη την ιστορία της Ακρόπολης θα πρέπει να κάνει βόλτα σε τέσσερα μουσεία: στο Νέο Μουσείο Ακροπόλεως για τα περίφημα γλυπτά της αρχαϊκής, κλασικής, ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής. Στο Μουσείο της Αρχαίας Αγοράς για τα νεολιθικά όστρακα, τα λίθινα εργαλεία, τα αγγεία και κοσμήματα της μυκηναϊκής εποχής. Στο Επιγραφικό Μουσείο για τις σημαντικότατες επιγραφές. Κυρίως όμως στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, στο οποίο έχουν ενταχθεί στη Συλλογή των Χάλκινων τα πιο σημαντικά ευρήματα της γεωμετρικής εποχής, του 8ου και 7ου αιώνα π.Χ., της εποχής δηλαδή που οργανώθηκε ο θεσμός της πόλης-κράτους κατά την οποία έγινε η εισαγωγή της αλφαβητικής γραφής, η καταγραφή των Ολυμπιακών Αγώνων και των επών του Ομήρου, η ίδρυση των αποικιών. Αυτές οι τεράστιες αλλαγές αντανακλώνται και στα χάλκινα ευρήματα των ανασκαφών της Ακρόπολης που

Στο παρά πέντε της οριστικοποίησης του εκθεσιακού προγράμματος του Νέου Μουσείου, που υποστηρίζει την επανένωση των γλυπτών του Παρθενώνα, δεν έχει ακόμα λυθεί το πρόβλημα του επαναπατρισμού αρχαιοτήτων της Ακρόπολης από απόσταση λίγων χιλιομέτρων

βρέθηκαν θαμμένα στις επιχώσεις και μεταφέρθηκαν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο προσωρινά πριν από σχεδόν έναν αιώνα και παραμένουν εκεί. Παράδειγμα αποτελεί το μοναδικό χάλκινο δείγμα, ένα ακρωτήριο από την κορυφή της στέγης γεωμετρικού ναού της θεάς Αθηνάς, με παράσταση Γοργούς. Άλλο παράδειγμα είναι τα ελάσματα και τα διακοσμητικά εξαρτήματα των μεγάλων τριπόδων και λεβήτων με γρύπες, άλογα, σειρήνες και άλλες μορφές, τα οποία έφθαναν σε ύψος τα 2 μ. και είχαν προσφερθεί από Αθηναίους της γεωμετρικής εποχής στη θεά.

Στην Ακρόπολη έχουν βρεθεί πάνω από ογδόντα λίθινες βάσεις χάλκινων τριπόδων αφιερωμάτων και τριακόσιες ενενήντα τρεις επιγραφές ιδιωτών αυτής της περιόδου που αντανακλούν τις βαθιές κοινωνικές αλλαγές. Δίπλα στα πρώιμα αφιερώματα των αριστοκρατών εμφανίζονται τα αφιερώματα των επαγγελματιών.

Κεραμίστες όπως ο ζωγράφος της Ακρόπολης που πρόσφεραν τις «απαρχές» ή τη «δεκάτη» από τα πιο εκλεκτά έργα τους ως ευχαριστήριο ανάθημα για να πάνε καλά οι δουλειές έως τη λευκάντρια- πλύστρα Σμικύθη που πρόσφερε ένα σκεύος αγιασμού, την κρεοπώλισσα Φρυγία, τον εριουργό Πολυκλή που πρόσφερε μία λεκάνη και πολλά άλλα αγαλματίδια εξαιρετικής τέχνης με παράσταση της Αθηνάς Προμάχου να κραδαίνει τα όπλα της.

Στο Εθνικό Μουσείο βρίσκεται και το μοναδικό δείγμα μπρούντζινου αγάλματος που σώθηκε- ένα από τα εκατό που υπήρχαν με την κεφαλή ενός πολεμιστή της εποχής των Μαραθωνομάχων. Μπορεί να απουσιάζουν από το Νέο Μουσείο Ακροπόλεως τέτοια εκθέματα; Ασφαλώς το προηγούμενο Μουσείο της Ακρόπολης δεν επαρκούσε. Κρυμμένο πίσω από τον Παρθενώνα, χτίστηκε το 1865 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Παναγή Κάλκου για να στεγάσει τα πρώτα αρχαία που συγκεντρώθηκαν από τις ανασκαφές των αρχών του 19ου αιώνα.

Σύντομα επεκτάθηκε για να φιλοξενήσει τα ευρήματα των μεγάλων ανασκαφών της Ακρόπολης που ακολούθησαν προς το τέλος του 19ου αιώνα. Αλλά και πάλι η έκθεση περιορίστηκε κυρίως στα αριστουργηματικά πώρινα και μαρμάρινα γλυπτά.

Τα χάλκινα παρέμεναν αποθηκευμένα, ώσπου μεταφέρθηκαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο.


«Όχι στον διαμελισμό συνόλων»

Από την πλευρά του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, ειδικά σε σχέση με τα χάλκινα της Ακροπόλεως που θα μπορούσαν να ανήκουν και στα εκθέματα του Νέου Μουσείου Ακροπόλεως, έχει εκφραστεί επανειλημμένα η άποψη ότι δεν διαλύουμε ένα μουσείο για να φτιάξουμε ένα άλλο. «Τα ευρήματα της Ακρόπολης έχουν τη θέση τους σε ένα Εθνικό Μουσείο, που θέλει να δείξει την τέχνη και την Ιστορία ολόκληρης της Ελλάδας», έχει ειπωθεί σε εκείνους που θεωρούν πως κάποια εκθέματα του ΕΑΜ θα πρέπει να περάσουν στις συλλογές του νέου Μουσείου. Βέβαια, δεν έχουν αποκλείσει την συζήτηση για παραχώρηση ορισμένων αρχαιοτήτων από την Ακρόπολη που βρίσκονται στην αποθήκη, με το σκεπτικό ότι δεν είναι σωστό να διαμελίζεται ένα πολύ σημαντικό-εκτιθέμενααρχαιολογικό σύνολο.


Ετοιμάζονται να τα ζητήσουν

Η επιτροπή ειδικών που ασχολείται με το σκεπτικό της έκθεσης στο Νέο Μουσείο Ακροπόλεως δεν έχει ακόμα ανοίξει τα χαρτιά της- για να ζητήσει την επιστροφή συγκεκριμένων σημαντικών χαλκίνων και κεραμικήςυποβάλλοντας ένα ολοκληρωμένο σκεπτικό που να τεκμηριώνει την ανάγκη για ιστορικούς και επιστημονικούς λόγους να επιστραφούν και να ενταχθούν στην έκθεση σημαντικά τεκμήρια της Ιστορίας και της Τέχνης και ασφαλώς θέλει να αποφύγει να βρεθεί σε κόντρα με το Μεγάλο Μουσείο και την αποστολή του.

Τα ανάλογα ισχύουν και για τις επιγραφές της Ακρόπολης. Μέχρι τώρα έχει ανακοινωθεί ότι θα ζητηθούν μόνο δείγματα των οικοδομικών επιγραφών που ετηρούντο επιμελώς για την προμήθεια υλικών και την πληρωμή των καλλιτεχνών και τεχνιτών στα έργα της Ακρόπολης.

«Ασφαλώς θα ζητηθούν κάποια πράγματα», λέει καλά ενημερωμένη πηγή του υπουργείου Πολιτισμού. Και συνεχίζει: «Το πρόβλημα είναι λεπτό και ουσιαστικό. Πρέπει να περάσει τη βάσανο που χρειάζεται, να τεθεί καθαρά στα πλαίσια ενός προγραμματισμού και να το διαχειρισθούμε στο πραγματικό του πλαίσιο, όχι αποσπασματικά για να βγουν θετικά αποτελέσματα που να μη θίγουν την αξιοπρέπεια των δύο πλευρών, παρ΄ ότι θα υπάρξουν αναταράξεις. Αυτή η στιγμή δεν θ΄ αργήσει».


Η «διασπορά»

● Στο Μουσείο της Αρχαίας Αγοράς: Νεολιθικά και μυκηναϊκά αγγεία, εργαλεία και κοσμήματα ● Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Χάλκινα γλυπτά και αναθήματα του 8ου-5ου αιώνα π.Χ. και κεραμεικήιδιαίτερα λουτροφόροι από το Ιερό της Νύμφης ● Στο Επιγραφικό Μουσείο: Οικοδομικές και αφιερωματικές επιγραφές, ψηφίσματα και νόμοι ● Στο Νέο Μουσείο Ακροπόλεως: Γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη (6ος4ος π.Χ. αιώνας) του Παρθενώνα, του Ερεχθείου, της Νίκης και των Ιερών της Αθηνάς πριν από την περσική καταστροφή και μεμονωμένα αγάλματα