[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Πολιτική και Εκκλησία

Δύο ενδιαφέροντα γεγονότα ζήσαμε τελευταία τα οποία έχουν, κατά τη γνώμη μου, ιδιαίτερη σημασία, γιατί και τα δύο εμφανίζονται ως τομές σε κρίσιμους χώρους του δημόσιου βίου. Τα γεγονότα, ούτε ισομεγέθη, ούτε ισοβαρή, για την ώρα τουλάχιστον, είναι σε όλους γνωστά: η εκλογή Αρχιεπισκόπου και η εκλογή προέδρου στο κόμμα του Συνασπισμού. Ανόμοια επίσης γιατί αναφέρονται σε δύο διαφορετικούς θεσμούς (η Εκκλησία δεν είναι πολιτικό κόμμα και το πολιτικό κόμμα δεν είναι Εκκλησία), ίδια όμως γιατί και οι δύο θεσμοί αφορούν άμεσα την κοινωνία, δρουν επί της κοινωνίας με τη λειτουργία τους.

Θα διατυπώσω σήμερα μερικές σκέψεις για τα δύο γεγονότα, γιατί πάντα με ενδιαφέρει ό,τι δρα επί της κοινωνίας, ό,τι την επηρεάζει, αφού κάνω πρώτα μια εξήγηση ως προς το πρώτο· είναι γνωστό, ως επανειλημμένα δηλωμένο, ότι οι θεότητες δε με ενδιαφέρουν σχετικά με τη δική μου, ανύπαρκτη άλλωστε, πίστη· με ενδιαφέρουν ως γνώση, κυρίως για την κοινωνία που τις γεννά, τις συντηρεί, τις μεταλλάσσει και τις χρησιμοποιεί. Εξηγούμαι με γνωστό παράδειγμα: ο Κύριος προσωπικά δεν με ενδιαφέρει, με ενδιαφέρει όμως, πολύ μάλιστα, η «Δεξιά του Κυρίου». Η δεκαετία του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου ήταν για την κοινωνία από τις χειρότερες που μπορεί να γνώρισε σε αυτόν τον τομέα η ελληνική κοινωνία: προσπάθησε- και εν πολλοίς πέτυχε- να αποπροσανατολίσει την κοινωνία προς θέσεις αντικοινωνικές, αντιεπιστημονικές, αντιδημοκρατικές· επιτέθηκε με φανατισμό σε ό,τι πιο προοδευτικό έχει παραχθεί, επιτέθηκε με ανοίκειο τρόπο στους παραγωγούς διανοούμενους, προσπάθησε να απαξιώσει τον ευρωπαϊκό πολιτισμό- την «Ευρώπη» που έχει βαλθεί να καταστρέψει τον περιούσιο πολιτισμό των «παραδόσεων»· επενέβη, ως μη όφειλε, στους πολιτικοκομματικούς συσχετισμούς, προσπάθησε να ποδηγετήσει την εξωτερική πολιτική, μιλώντας με έξαλλο τρόπο για τα εθνικά, λεγόμενα, θέματα. Η αγωνία του ήταν να γυρίσει την κοινωνία πίσω, όσο πιο πίσω μπορούσε, προβάλλοντας για την Εκκλησία έναν ιστορικό ρόλο αντίθετο απ΄ αυτόν που πραγματικά έπαιξε· αναμείχθηκε στην ιστοριογραφία και της επιτέθηκε, μέσω, εν γνώσει του, ιστορικών ψευδών που κήρυττε. Πού να σταματήσει κανείς!

Μου έκανε, βέβαια, μεγάλη εντύπωση η άνεση με την οποία εκλέχτηκε ο νέος Αρχιεπίσκοπος. Κυρίως γιατί, μετά τον οδυρμό των δεσποτάδων για τη «μεγάλη απώλεια», του «μεγάλου» επίσης ιεράρχη, του Χριστόδουλου, εξέλεξαν αυτόν που προβαλλόταν- και προβάλλεται μετά την εκλογή του – και φαίνεται ότι είναι ένας πραγματικός αντι-Χριστόδουλος. Αυτό που τώρα απαιτεί, διότι τη συμφέρει, η κοινωνία είναι να αποτοξινωθεί και, καταρχήν, να ηρεμήσει από τις ακροδεξιές εξαλλοσύνες της προηγούμενης δεκαετίας· κατόπιν, να αποκατασταθούν οι σχέσεις μέσω της αποκάθαρσης των ρόλων με την Εκκλησία να λειτουργήσει ως κοινωνικός θεσμός με ειδικό ρόλο, απορρίπτοντας το ρόλο του εθνικού κέντρου και του αφέντη των ανθρώπων· η Εκκλησία να σεβαστεί το δικαίωμα

ΤΑ ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ

πρέπει για τη συγκρότηση της πολιτικής τους να χρησιμοποιήσουν, επιτέλους, τα πορίσματα της επιστημονικής ανάλυσης για την κοινωνία

των ανθρώπων να είναι ελεύθεροι, γιατί αυτό το κατέκτησαν με πολύ αίμα και με αντίπαλο την Εκκλησία· να λειτουργήσει ως μέλος της αστικής δημοκρατίας και να σεβαστεί την επιστημονική γνώση και την πρόοδο- δεν την ωφελεί σε τίποτε να επιμένει, για παράδειγμα, στα Κρυφά Σχολειά, όταν γνωρίζει ότι το Κρυφό Σχολειό της Μονής Πεντέλης, πάλι για παράδειγμα, το κατασκεύασε η ίδια γύρω στο 1960 και το επιδεικνύει ως Κρυφό Σχολειό της Τουρκοκρατίας!- και δεκάδες άλλα, βέβαια.

Να πάμε τώρα στο άλλο σημαντικό γεγονός των ημερών· και εδώ για εκλογή νέας ηγεσίας πρόκειται: ένα πολύ νέο άτομο εκλέχτηκε πρόεδρος του μόνου, θεωρούμενου, ανανεωτικού ευρωπαϊκού κομμουνιστικού κόμματος- το ίδιο αυτοαποκαλείται ριζοσπαστική αριστερά και είναι συνασπισμός. Ξεκίνησε ως ΚΚΕ Εσωτερικού και επιχείρησε να λειτουργήσει στα πρότυπα του ευρωκομμουνισμού ιταλικής έμπνευσης και πρακτικής. Ασφαλώς, οι καιροί άλλαξαν, οι κοινωνίες δηλαδή άλλαξαν· μετονομάστηκε σε ριζοσπαστική αριστερά, πρώτα «ελληνική» (ΕΡΑ), και κατόπιν, Συνασπισμός της Αριστεράς και της Προόδου και ακολούθως ξανάγινε «ριζοσπαστική» Αριστερά- δεν είναι το μόνο αριστερό κόμμα, δυστυχώς ή ευτυχώς· μάλλον το δεύτερο.

Ιστορικά, κεντρικό χαρακτηριστικό του αριστερού είναι η μαρξική βάση της ιδεολογίας τουόχι ο Λένιν, ούτε ο Τρότσκι ή όποιος άλλος· ο Γκράμσι είναι καθαρός μαρξιστής. Τι σημαίνει είναι μαρξιστής; τι θα πει μαρξική βάση της ιδεολογίας του; αν εξακολουθούμε να πιστεύουμε, όπως η αφεντιά μου, ότι μαζί με το Τείχος του Βερολίνου κατέρρευσαν μόνον τα αυταρχικά πολιτικά συστήματα του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού, δηλαδή κάτι απίθανες καρικατούρες του μαρξισμού και όχι ο ίδιος ο μαρξισμός, τότε η απάντηση στις δύο ερωτήσεις είναι ότι στις αναλύσεις μας για την οργάνωση αριστερής πολιτικής και για τη συγκρότηση αριστερού πολιτικού λόγου το κέντρο είναι η κοινωνία και εργαλείο οι σχέσεις· πρέπει κάποτε να αντιληφθούμε ότι στο κέντρο του μαρξισμού βρίσκεται αυτή η μαγική λέξη: σχέσεις.

Οι αριστερές ηγεσίες, λοιπόν, δηλαδή, όχι μόνον οι αρχηγοί, τα αριστερά κόμματα, οφείλουν να «ψάχνουν» την κοινωνία, τη σημερινή, γιατί η παρελθούσα είναι δουλειά του ιστορικού, για να βρίσκουν πώς κάθε φορά διαμορφώνονται αυτές οι σχέσεις. Φυσικά, δεν θα «ψάχνουν» οι ηγεσίες πρωτογενώς, δεν είναι ο αρχηγός κόμματος ερευνητής επιστήμονας· θα έχουν όμως οργανώσει επιτελείο που θα συγκεντρώνει όλες τις επιστημονικές πληροφορίες, όλες τις αναλύσεις των ερευνητών τις οποίες, τότε πια, οι ηγεσίες θα τις μετατρέπουν σε πολιτική. Γιατί, όταν λένε κάποιοι «εργατική τάξη» τι εννοούν; εννοούν άραγε την εργατική τάξη του Μαρξ, το προλεταριάτο; αν αυτό εννοούν, πρέπει να πάνε σπίτι τους· και εν πάση περιπτώσει, αν εξακολουθούμε, επαναλαμβάνω, να πιστεύομε ότι μας χρειάζεται ακόμα ο Μαρξ, ας τον διαβάσουμε· όχι να τον ξεφυλλίσουμε αρπάζοντας πεντέξι λέξεις από κάποιες παραγράφους. Τα αριστερά κόμματα πρέπει, για τη συγκρότηση της πολιτικής τους, να χρησιμοποιήσουν, επιτέλους, τα πορίσματα της επιστημονικής ανάλυσης για την κοινωνία.

Αυτά, νομίζω, πρέπει να περιμένουμε από τις δύο νέες ηγεσίες· αν βαδίσουν αυτούς τους δρόμους, δε θα είμαι ο μόνος που θα ξαναρχίσει να ελπίζει.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.