[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Έρωτας και εκτίμηση

Την επομένη της ομιλίας του Κώστα Σημίτη στον ΟΠΕΚ (πριν από δέκα μέρες) ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης δήλωνε σ΄ ένα ραδιόφωνο ότι «η σχέση του ΠΑΣΟΚ με την ελληνική κοινωνία είναι ένας έρωτας που έχει τελειώσει». Η ατάκα μυρίζει ριμέικ της διάσημης ρήσης της αείμνηστης Μελίνας («Πρόεδρε, δεν αρέσουμε πια»). Και η αλήθεια είναι ότι ο έρωτας της κοινωνίας με το ΠΑΣΟΚ ανήκει στην εποχή του Ανδρέα. Έκτοτε, σχέση παράφορου πάθους δεν υφίσταται. Αυτό δεν εμπόδισε το ΠΑΣΟΚ να κυβερνήσει ξανά και να ηγεμονεύσει πολιτικά, με τον Σημίτη. Στα χρόνια του εκσυγχρονισμού ο έρωτας αντικαταστάθηκε από την εκτίμηση.

Η πολιτική ηγεμονία θέλει έρωτα ή εκτίμηση. Αυτό που συμβαίνει σήμερα στο ΠΑΣΟΚ είναι ότι, μετά την αγάπη, έχασε και την εκτίμηση της προοδευτικής πλειοψηφίας. Χρειάστηκε η επάνοδος στο προσκήνιο του τέως πρωθυπουργού για να μας το θυμίσει.

OΚώστας Σημίτης, με την άνεση μιας απόστασης από την πολιτική καθημερινότητα, στέλνει μηνύματα προς διάφορες κατευθύνσεις. Πρώτ΄ απ΄ όλα, η παρουσία του στον ΟΠΕΚ υπενθυμίζει το σαβουάρ φερ στη σχέση της πολιτικής με τις «λέσχες προβληματισμού»: Ο όμιλος προβάλλει τον ηγέτη, δεν επικαλείται ο ηγέτης τον όμιλο. Έπειτα, και επί του περιεχομένου, ο τέως πρωθυπουργός ανακάλεσε στη μνήμη μας την ικανότητά του να κερδίζει την εκτίμηση λέγοντας δυσάρεστα πράγματα. Ο Σημίτης, ως μαχόμενος πολιτικός, είχε το ταλέντο να πείθει ότι άξιζε να τον εμπιστεύονται ακόμα και αυτοί που δεν συμμερίζονταν αρκετές πεποιθήσεις του. Η πρώτη προϋπόθεση μιας σχέσης εμπιστοσύνης είναι να πείθεις ότι πιστεύεις αυτά που λες. Η δεύτερη είναι να προβάλλεις ένα ενοποιητικό πρόταγμα απέναντι στις «αντικρουόμενες επιδιώξεις των κοινωνικών ομάδων» και να γίνεσαι συγκεκριμένος. («Ούτε η αλλαγή, ούτε η μεταρρύθμιση αποτελούν καινοτομία. Καινοτομία αποτελεί ο λόγος που διαγράφει με πειστικότητα και κάνει κατανοητό το πρακτέο»). Προϋπόθεση είναι, επίσης, να διαβάζεις εγκαίρως τα μηνύματα της εποχής. Να μην αγκυλώνεσαι στη μηχανιστική επανάληψη δογμάτων όταν οι καιροί αλλάζουν. Η θέση για τη

Ο ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΟΥ

υποτιμά τα ζητήματα και καθιστά προσχηματική τη συμμετοχική δημοκρατία δεν είναι το καλύτερο μέσο για να ανακτηθεί η εκτίμηση της προοδευτικής πλειοψηφίας

σχέση Τουρκίας- Ε.Ε., που διατύπωσε σε άρθρο του ο Σημίτης, τέσσερις μέρες μετά την ομιλία στον ΟΠΕΚ, διαβάζεται σαν άσκηση στην έγκαιρη πρόγνωση και προσαρμογή στρατηγικής. Ο πυρήνας του επιχειρήματος είναι απλός: Η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να βασίζει τη στρατηγική της στη μελλοντική ένταξη της Τουρκίας στην Ένωση. Πρώτον, διότι ένταξη δεν διαφαίνεται. Δεύτερον, διότι έχοντας απεμπολήσει, με ευθύνη της σημερινής κυβέρνησης, τα πλεονεκτήματα της συμφωνίας του Ελσίνκι (1999), οι ετεροχρονισμένες αξιώσεις της θα περιθωριοποιούνταν μέσα στη συνολική σκληρή διαπραγμάτευση. Είναι απλό, αγαπητέ Γουάτσον.

Βέβαια, το τελευταίο που απασχολεί το ΠΑΣΟΚ αυτή την περίοδο είναι τα ελληνοτουρκικά. Όμως, στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης εξακολουθεί να μη γίνεται αντιληπτό ότι η αντιστροφή του ρεύματος προαπαιτεί την ανάκτηση της πολιτικής πρωτοβουλίας, που σημαίνει να μη σύρεσαι από τις εξελίξεις, να μην αντιδράς σπασμωδικά προτείνοντας ληξιπρόθεσμες δοκιμαστικές απαντήσεις που την επόμενη μέρα θα αποσυρθούν ή θα αλλάξουν, ανάλογα με τις άμεσες εντυπώσεις που προκάλεσαν. Τότε οι πολίτες δεν πείθονται για τις πεποιθήσεις σου, πόσω μάλλον για την ικανότητά σου να τις υλοποιήσεις.

Με δεδομένο το τέλος του έρωτα (και, ασφαλώς, οι ώριμοι αντεραστές του Τσίπρα δεν έχουν μεγάλη τύχη), το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται να ανακτήσει την εκτίμηση του προοδευτικού κόσμου. Η πορεία προς το συνέδριο δεν έχει ακόμα συμβάλει σ΄ αυτό. Ανάμεσα σε άλλα, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η προκήρυξη «δημοψηφίσματος» μεταξύ μελών και φίλων ταυτόχρονα με τη χθεσινή εκλογή των συνέδρων.

Το ερωτηματολόγιο παρουσιάστηκε μόλις τρεις μέρες πριν από τη διαδικασία. Και δηλώθηκε ότι τα αποτελέσματά του θα είναι δεσμευτικά για το Κίνημα. Τι να γίνει με τις κρατικές προμήθειες; (α) «Να ενισχυθεί ο έλεγχος από τη Βουλή» ή μήπως (β) «Να ανατεθεί ο έλεγχος σε Ανεξάρτητη Αρχή»; Ό,τι έβγαλε η κάλπη καθίσταται επίσημη θέση του Κινήματος. Για τη «διαφάνεια στην άσκηση της εκτελεστικής εξουσίας» να αναρτώνται οι όλες αποφάσεις στο Διαδίκτυο ή μήπως «να γίνουν βελτιώσεις στο σημερινό καθεστώς του κοινοβουλευτικού ελέγχου»; (Σάμπως αυτά τα δυο αποκλείονται μεταξύ τους). Και οι εκλογές; Με λίστα; Με σταυρό; Με λίστα και σταυρό; Και άλλα πολλά. Έτσι, χωρίς εσωκομματικό διάλογο, χωρίς ανταλλαγή επιχειρημάτων, χωρίς να είναι καν γνωστές οι σχετικές ειδικότερες θέσεις της ηγεσίας.

O αυτοσχεδιασμός που υποτιμά τα ζητήματα και καθιστά προσχηματική τη συμμετοχική δημοκρατία δεν είναι το καλύτερο μέσο για να ανακτηθεί η εκτίμηση της προοδευτικής πλειοψηφίας. Όσο για σχέση ερωτική, το παιχνίδι με τα δέκα ερωτήματα θα συνιστούσε μια πραγματικά απίθανη αφετηρία.