[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η επίθεση στο ΠΑΣΟΚ

Διάβαζα τις προάλλες στα «ΝΕΑ» ότι, κατά την εκτίμηση στελεχών του ΠΑΣΟΚ, «το φαινόμενο Τσίπρα έχει ημερομηνία λήξεως». Όπως φαίνεται, κάποιοι στο ΠΑΣΟΚ προσπαθούν να καθησυχάσουν τους εαυτούς τους. Η ντετερμινιστική αντίληψη της πολιτικής είναι ενδεικτική της αδυναμίας κατανόησης της πραγματικότητας, ιδιαίτερα όταν εκφέρεται από πηγές των οποίων η «ημερομηνία λήξεως» έχει παρέλθει χωρίς να αποσυρθούν από την πολιτική αγορά.

Το ερώτημα που τίθεται με διαρκώς μεγαλύτερη επίταση είναι αν πλησιάζει το τέλος του δικομματισμού. Το ερώτημα προσδιορίζεται, όχι από την υποχώρηση της απήχησης της κυβερνώσας παράταξης, αλλά από τη δραματική εξασθένιση της αξιωματικής αντιπολίτευσης και την αντίρροπη δυναμική είσοδο στο πολιτικό προσκήνιο του Συνασπισμού. Η απάντηση του ηγετικού διδύμου του ΣΥΝ στο ερώτημα είναι αρνητική. Ξεκάθαρα, η ρητορική που αναπτύσσει πλέον η ηγεσία του κόμματος είναι αυτή ενός μελλοντικού κόμματος εξουσίας που θα υποκαταστήσει την ιστορική «προοδευτική παράταξη» της μεταπολίτευσης. Η ρητορική αυτή δεν προδιαγράφει σε καμία περίπτωση με ασφάλεια την εξέλιξη των πολιτικών μας πραγμάτων. Κατά μία έννοια, η ηγεσία του Συνασπισμού έχει βρεθεί στην ανάγκη να την υιοθετήσει για να κεφαλαιοποιήσει τα κέρδη και να διατηρήσει μεσοπρόθεσμα τη δυναμική μεγέθυνσης του κόμματος. Και η ανάγκη προκύπτει από την αίσθηση του πολιτικού κενού που δημιουργείται στην άλλοτε πολιτική επικράτεια του ΠΑΣΟΚ.

Η επίθεση που εξαπολύει αυτή τη στιγμή ο Συνασπισμός προς το ΠΑΣΟΚ είναι πραγματικά ολομέτωπη. Ο ΣΥΝ επιχειρεί να απευθυνθεί στην εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ με όρους που σαφώς υπερβαίνουν την άγρα μιας ψήφου διαμαρτυρίας. Είναι εντυπωσιακό ότι οι κ. Τσίπρας και Αλαβάνος επιχειρούν να αποκόψουν την εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ από την πολιτική ηγεσία του, οικειοποιούμενοι τη φρασεολογία και συνθηματολογία της τελευταίας, όπως μάλιστα αυτή εκφράστηκε στην πρόσφατη προσπάθεια επαναβεβαίωσής της (ενδεικτικές οι αναφορές σε «εκδοτικά τραστ», «κυβερνητισμό», «εξωθεσμικούς κύκλους», και παραπέρα στη «δίκαιη κοινωνία», σ΄ ένα «νέο κοινωνικό συμβόλαιο» και σε μια διάκριση μεταξύ της επιθυμητής λαϊκής «εξουσίας»

ΟΙ κ. ΤΣΙΠΡΑΣ ΚΑΙ ΑΛΑΒΑΝΟΣ

επιχειρούν να αποκόψουν την εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ από την ηγεσία του, οικειοποιούμενοι τη φρασεολογία και συνθηματολογία της

από την ανεπιθύμητη διεκπεραιωτική «διακυβέρνηση»). Σημαντικότερο όμως είναι ότι το εγχείρημα αφορά τη διαμόρφωση μιας πολιτικής ταυτότητας αρκετά ελκυστικής και ευρύχωρης, όχι εναλλακτικής αλλά ανταλλακτικής, δηλαδή κατάλληλης για να ανταλλάξουν με αυτήν τη φθίνουσα πολιτική τους τοποθέτηση (που λογίζεται πια ως «υποεκπροσώπηση») μεγάλα στρώματα ψηφοφόρων που θεωρούνταν φυσικοί αποδέκτες του πολιτικού λόγου του ΠΑΣΟΚ. Σύμφωνα με τις δημοσκοπικές μετρήσεις, ο Συνασπισμός έχει μεγαλύτερη απήχηση σε δυναμικά στρώματα του πληθυσμού, στην ηλικιακή ζώνη 24-35, που συνδυάζουν υψηλή μόρφωση με χαμηλή εργασιακή αμοιβή και ασφάλεια. Πριν από τρεις δεκαετίες ένα προοδευτικό κίνημα ανέλαβε την πολιτική έκφραση της μετεξέλιξης των «μη προνομιούχων» σε κοινωνικά μεσοστρώματα. Ο υπαινιγμός του Αλέκου Αλαβάνου είναι παραπάνω από σαφής: «Ίσως πιο εύκολα μπορούν να συλλάβουν τη σημερινή εποχή οι οπαδοί του ΠΑΣΟΚ, που είχαν βιώσει πώς το νέο τότε κόμμα τους αρνούμενο κάθε συνεργασία με τον υπόλοιπο δημοκρατικό χώρο, με το σύνθημα της «Αλλαγής», δημιουργούσε άλλα δεδομένα για την Ελλάδα». Λίγες μέρες νωρίτερα, ο ίδιος, από το βήμα του Συνεδρίου, είχε τολμήσει να μιλήσει για μια ανολοκλήρωτη «μετεμφυλιακή συμφιλίωση» που περιμένει την «κυβερνητική πρόταση της ριζοσπαστικής Αριστεράς». Η ανακατασκευή της προοδευτικής ταυτότητας περνά και από την αναδιαπραγμάτευση της συλλογικής μνήμης. Ταυτοχρόνως, η επίθεση του Συνασπισμού θα εξελίσσεται σε δύο μέτωπα: στη Βουλή, για τη διατήρηση της «ηγεσίας της αντιπολίτευσης» (ευθύνη Αλαβάνου) και στην κοινωνία για τη μαζικοποίηση του κόμματος (ευθύνη Τσίπρα), με όρους που θυμίζουν αρκετά το ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ΄70.

Αντικειμενικά, το εγχείρημα της ολικής υποκατάστασης του ΠΑΣΟΚ δεν προσκρούει σε διλήμματα συνεργασίας, όσο το ΠΑΣΟΚ θα παραμένει δεύτερο, πίσω από τη Ν.Δ., στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων. Το κυριότερο δίλημμα για τον ΣΥΝ είναι κατά πόσο θα θελήσει και θα μπορέσει να μετεξελιχθεί σε «συστημικό» κόμμα. Επί του παρόντος, είναι βολικό για την ηγεσία του να επικαλείται τάσεις μεταβολής του ίδιου του «συστήματος» προς την κατεύθυνση της «διεύρυνσης του δημόσιου χώρου» (ακόμα και σχετικές δηλώσεις του προέδρου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου επιστρατεύθηκαν από τον Αλέξη Τσίπρα) σε συνδυασμό με την αντιπολιτευτική και κινηματική «αποτελεσματικότητα» του κόμματος που, υποτίθεται, δίνει νέο περιεχόμενο στον «πολιτικό ρεαλισμό».

Όμως, ο κυριότερος συντελεστής των εξελίξεων εξακολουθεί να βρίσκεται εκτός του Συνασπισμού και ο ορίζοντάς τους δεν είναι οι επόμενες εκλογές. Στους επόμενους μήνες, το ΠΑΣΟΚ καλείται να απαντήσει στην πρόκληση του ΣΥΝ. Το ζήτημα τίθεται εκ των πραγμάτων, με όρους πολιτικής ηγεμονίας. Και, βέβαια, δεν αφορά την πρωτοκαθεδρία της Αριστεράς αλλά στην ανάκτηση της κυβερνητικής του προοπτικής.