Σπάνια πολύπλοκη κλειδαριά 17 αιώνων στην Κρήτη

Λύση στο αίνιγμα του μυστηριώδους μηχανισμού της Ελεύθερνας- ενός μεταλλικού κυλινδρικού κιβωτίου με εσωτερικά γρανάζια- επιχειρούν να δώσουν οι επιστήμονες που τον μελετούν εδώ και ένα χρόνο. Πίσω από τον πολύπλοκο και πρωτότυπο μηχανισμό, βλέπουν ένα σπάνιο είδος λουκέτου. Αυτή είναι η άποψη που διατύπωσε χθες ο καθηγητής στο ΤΕΙ Πειραιά Δημήτης Καλλιγερόπουλος σε ομιλία του σχετικά με την ταυτότητα του μηχανισμού, τον οποίο εδώ και ένα χρόνο μελετά με βάση ακτινογραφίες και αξονική τομογραφία που έγινε σε νοσοκομείο μαζί με τη μηχανικό Σουλτάνα Βασιλειάδου. Ένα κλειδί μάλιστα που βρέθηκε στον ίδιο χώρο της πόλης με ιστορία από τα μινωικά έως τα βυζαντινά χρόνια δεν αποκλείεται να ταιριάζει με το λουκέτο. Ανάλογα φαίνεται πως έχουν εντοπιστεί μόνο στη μεσαιωνική Ευρώπη.

«Πρόκειται για ένα σπάνιο, αν όχι μοναδικό για την εποχή του μηχανισμό, ιδιαιτέρως εξελιγμένο τεχνολογικά», επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο ανασκαφέας του μηχανισμού, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας, Πέτρος Θέμελης, που τον εντόπισε σε μια αποθήκη αγγείων του μικρού ρωμαϊκού λουτρού μαζί με πλήθος σπασμένων αγγείων και οστά ανθρώπων που καταπλακώθηκαν από την οροφή του δωματίου. Γεγονός που προσδιορίζει και τον χρόνο κατασκευής του, καθώς «είναι βέβαιο πως ήταν κατασκευασμένος τον 4ο αι. μ.Χ., αφού βρέθηκε στο στρώμα καταστροφής του σεισμού του 356 μ.Χ.».

Δεμένος από χοντρή αλυσίδα μήκους 53 εκατοστών, ο σφυρήλατος χειροποίητος μηχανισμός ζύγιζε μισό περίπου κιλό και κρεμόταν από την οροφή της αποθήκης. Εξωτερικά ήταν επενδεδυμένος από χαλκό ενώ το εσωτερικό του ήταν χωρισμένο σε δύο τμήματα που επικοινωνούσαν μεταξύ τους. Περιείχε λεπτά σιδερένια γρανάζια, κατακόρυφους άξονες και ένα πρωτότυπο ελικοειδές έλασμα. Η χρήση του έχει προβληματίσει ιδιαιτέρως τους επιστήμονες καθώς μέχρι σήμερα έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις, όπως ότι λειτουργούσε ως όργανο μέτρησης χρόνου ή απόστασης.