Παιχνίδια με τις τιμές στην αγορά τέχνης

Άφθονο χρήμα και ρεκόρ «ρέουν» στο χρηματιστήριο της τέχνης. Γκαλερί, οίκοι δημοπρασιών και καλλιτέχνες «κάνουν παιχνίδι» με τις τιμές, και συλλέκτες πληρώνουν υπέρογκα ποσά για έργα, που μπορεί να αποδειχθούν φούσκες
Δώδεκα εκατομμύρια δολάρια για έναν ταριχευμένο καρχαρία σε φορμόλη ακούγονται πολλά. Όταν όμως έχει την υπογραφή του κακού παιδιού της βρετανικής εικαστικής σκηνής, Ντάμιεν Χιρστ, για κάποιους εξηγείται η «υπερβολή». Διότι ήταν πολλοί διεκδίκησαν το εν λόγω έργο μέχρι να το «κερδίσει» ο Αμερικανός συλλέκτης Σ τιβ Κοέν.

Δεν είναι η μοναδική περίπτωση «αμφιλεγόμενου» έργου τέχνης που προκαλεί με την υπερβολική τιμή του, καθώς το χρηματιστήριο της τέχνης όλο και ανεβαίνει, παρά την ευρύτερη οικονομική κρίση, ενώ στις τιμές εν ζωή καλλιτέχνες συναγωνίζονται πολλές φορές έργα «κλασικών».

«Κάποια έργα τέχνης στην Ελλάδα είναι υπερτιμημένα», λέει στα «ΝΕΑ» η Αγγελική Αντωνοπούλου τής γκαλερί «a. antonopoulou. art». «Κι αυτό διότι δεν υπάρχει σύστημα που να στηρίζει τους καλλιτέχνες, δεν υπάρχει πολιτική για τα εικαστικά. Δεν υπάρχουν μουσεία που θα κάνουν αγορές και μεγάλες συλλογές. Κι αυτές που υπάρχουν, επειδή κυρίως βασίζονται στο κέρδος, εστιάζουν σε ξένους, που έχουν ανταπόκριση στο διεθνές χρηματιστήριο της τέχνης».

Ελληνική πατέντα: οι συλλέκτες απαιτούν έκπτωση 30% (μεγαλύτερη του εξωτερικού) και οι γκαλερί ανεβάζουν τις τιμές για να φτάσουν στα επιθυμητά επίπεδα!

Τιμές… βορείων προαστείων. Δεν είναι όμως όλες οι αιτίες τόσο αθώες. «Είναι γεγονός πως πολλά νέα παιδιά πωλούν σε υπερβολικές για την ηλικία τους τιμές, επειδή θέλουν να μπουν σε βίλες των βορείων προαστίων και σε εξοχικά στη Μύκονο, και η νοοτροπία που επικρατεί εκεί είναι πως το ακριβό είναι και καλό», συνεχίζει η κ. Αντωνοπούλου. «Επιπλέον, οι “συλλέκτες” εφαρμόζουν μια ελληνική πατέντα: απαιτούν έκπτωση 30%, όταν στο εξωτερικό η μέγιστη έκπτωση για μουσεία φτάνει το 20%. Πολλές γκαλερί λοιπόν, για να μη χάσουν τον πελάτη αυξάνουν τις τιμές, για να κάνουν μετά εκπτώσεις. Το αποτέλεσμα είναι χαωτικό».

Φούσκες. «Παντού υπάρχουν φούσκες και υποτιμημένα έργα», επισημαίνει η ζωγράφος Μαρία Φιλοπούλου, οι «Κολυμβητές» της οποίας εμφανίζονται ως ιδιαιτέρως δημοφιλείς. «Η πραγματική εικόνα θα φανεί στην πρώτη κρίση. Προς το παρόν με τα χρήματα που έχουν πέσει στην τέχνη, ειδικά από ναυτιλιακούς κύκλους, δεν υπάρχει πρόβλημα. Σκαμπανεβάσματα θα υπάρχουν, αλλά όσοι καλλιτέχνες έχουν μπει στο παιχνίδι και έχουν αντέξει, δύσκολα θα αποδειχθούν φούσκες». Τριπλάσια εκτός. Πώς ανεβαίνουν οι τιμές για μια ζωγράφο που κατά κοινή ομολογία πουλάει πολύ; «Συνήθως τις ανεβάζω από ατομική σε ατομική έκθεση, περίπου ανά διετία», εξηγεί η Μαρία Φιλοπούλου. «Δεν μπορείς όμως να ανέβεις πάνω από τις τιμές της γενιάς σου, δεν αντέχει η αγορά», λέει η ζωγράφος που είδε τις τιμές της να εικοσαπλασιάζονται μέσα σε 15 χρόνια (από 60.000 δρχ. σε 3.500 ευρώ για έναν μικρού μεγέθους πίνακά της)! «Στο Παρίσι ωστόσο μπορεί οι τιμές μου να είναι τριπλάσιες, διότι αναγκάζομαι να προσαρμοστώ στα διεθνή πρότυπα. Τώρα με το Διαδίκτυο βέβαια δεν είναι εύκολο αυτό, καθώς είναι εύκολες οι συγκρίσεις».

Ποιος αποφασίζει. «Βασικό ρόλο παίζει σε ποιες γκαλερί εκθέτει ο καλλιτέχνης, σε ποιες συλλογές έχει μπει, ποιοι κριτικοί τέχνης έχουν γράψει για τη δουλειά του, αν έχουν εκδοθεί μονογραφίες για το έργο του», δίνει μερικές βασικές παραμέτρους καθορισμού των τιμών η Τερψιχόρη Αγγελοπούλου, εκπρόσωπος του οίκου δημοπρασιών Βohnams στην Ελλάδα.

Αίσθηση ευκαιρίας. Οι εκτιμήσεις των οίκων είναι συνήθως χαμηλότερες από τις τιμές των γκαλερί, ώστε να δημιουργείται η αίσθηση της ευκαιρίας στον πελάτη. Δεν είναι λίγες όμως και οι φορές που οι τιμές εκτινάσσονται, παρασύροντας στη συνέχεια και τις τιμές των γκαλερί. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν αναμφισβήτητα ο Γιάννης Μόραλης και ο Αλέκος Φασιανός, που σε δημοπρασίες εντός του 2007 πωλήθηκανπρος 735.600 ευρώ και οι δύο. «Μπορεί όντως οι τιμές να εκτινάχθηκαν, αλλά αυτές οι τιμές είναι που ταιριάζουν σε καλλιτέχνες του επιπέδου τους, με πρόσφατες αναδρομικές εκθέσεις και πλούσιο έργο. Οι υπόλοιποι προς το παρόν κινούνται σε κανονικά επίπεδα».

Δοκιμή της αξίας. Ποια έργα φτάνουν στις δημοπρασίες; «Ακόμη και έργα της τελευταίας διετίας, που είτε διακινούνται από κάποιον έμπορο, είτε ο συλλέκτης που τα έχει θέλει να δοκιμάσει την αγοραστική τους αξία, είτε θέλει να αλλάξει τη συλλογή του», προσθέτει η κ. Αγγελοπούλου, ενώ σχετικά με την ηλικία των καλλιτεχνών που μπαίνουν στις δημοπρασίες υποστηρίζει πως «δεν υπάρχει κανόνας και ειδικώς την τελευταία δεκαετία που έχει μεγαλώσει το παιχνίδι των δημοπρασιών με τους ζώντες καλλιτέχνες. Μπορώ να πω πως το όριο ηλικίας πάντως ολοένα και πέφτει, αρκεί ο καλλιτέχνης να έχει γίνει δημοφιλής και ο κόσμος να μας ζητάει τα έργα του».


Ανεβαίνουν, ανεβαίνουν οι τιμές

Στην αρχή η γκαλερί καθορίζει τις τιμές σε συνεργασία με τον καλλιτέχνη και με βάση τις τιμές καλλιτεχνών της γενιάς του, το μέγεθος, το υλικό, το θέμα…

Οι τιμές ανεβαίνουν ανάλογα με την γκαλερί όπου εκθέτει ο καλλιτέχνης. Συνεκτιμάται αν έργα του έχουν μπει σε συλλογές, ποιοι κριτικοί έχουν γράψει για τη δουλειά του, αν έχουν γραφεί μονογραφίες για το έργο του και βεβαίως από το αν έχει ζήτηση η δουλειά του ή δημοφιλές θέμα Ανά διετία και από ατομική σε ατομική έκθεση ανεβαίνουν οι τιμές, ενώ άνοδο μπορεί να προκαλέσει κάποιες φορές και μια πολύ καλή τιμή σε δημοπρασία Λίστα αναμονής. Όταν τα έργα του καλλιτέχνη έχουν ζήτηση ή όταν θέλει να «φτιάξει» το προφίλ του και η γκαλερί ξεδιαλέγει- ακόμη και μέσω προσωπικών συνεντεύξεων!- τους υποψήφιους αγοραστές. Στα μεγάλα ονόματα μπορεί ακόμη και να δηλωθεί πως ο καλλιτέχνης «δεν πουλάει προσωρινά» και να δημιουργηθεί «λίστα αναμονής», όταν αναμένεται να ανέβουν οι τιμές εν όψει δημοπρασίας έργων του.


Εκρήξεις στις δημοπρασίες

Οι εκρήξεις τιμών στις ελληνικές και (όλο και πιο συχνές τελευταία)

διεθνείς δημοπρασίες δεν έχουν αντίκρυσμα και στις τιμές των γκαλερί. «Μπορεί ένα έργο μου να πιάσει τριπλάσια τιμή σε δημοπρασία, αλλά αυτό δεν είναι αρκετό για να ανεβάσω τις τιμές μου», λέει η Μαρία Φιλοπούλου. «Απλώς με κάνει πιο γερή στην αγορά».

«Στο εξωτερικό οι φουάρ επηρεάζουν τις τιμές. Η ελληνική αγορά όμως είναι υπό διαμόρφωση με αποτέλεσμα τα φαινόμενα του εξωτερικού να μην επαναλαμβάνονται εδώ με την ίδια ένταση», εξηγεί ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Αrt Αthina, Χρήστος Σαββίδης.


Ζήτημα γκλάμουρ

«Για να δούμε την τιμή πρέπει να σκεφτούμε τι αγοράζει κάποιος μαζί με τον πίνακα», δίνει μια διαφορετική διάσταση στο θέμα ο κριτικός τέχνης Χάρης Καμπουρίδης. «Δεν είναι μόνο το αντικείμενο, αλλά είναι μαζί το γκλάμουρ, τα δημοσιεύματα, ο κατάλογος δημοσίευσης, η βραδιά παρουσίασης του έργου, η χαρά ότι είναι ο μόνος ιδιοκτήτης, η ματαιοδοξία να το παρουσιάζει όπως ο μεσαιωνικός κυνηγός τα κεφάλια των ταράνδων στον τοίχο». Όσο για τον ρόλο των κριτικών τέχνης στη διαμόρφωση των τιμών;

«Παλαιότερα είχαν ρόλο. Σήμερα πλέον όχι, διότι και ο κριτικός τέχνης αυτολογοκρίνεται, δεν θέλει να πέσει έξω, γι΄ αυτό και προσέχει ποιον προτείνει».