ΑΡΘΡΟ Η αντισυνταγματικότητα του εκλογικού νομοσχεδίου

Mε το παρόν νομοσχέδιο η κυβέρνηση προωθεί δύο βασικές αλλαγές στο ισχύον εκλογικό σύστημα (ν. 3231/2004):

α. Την πριμοδότηση με 50- και όχι 40, όπως συμβαίνει σήμερα- έδρες του κόμματος που συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο αριθμό ψήφων στην επικράτεια.

β. Την πριμοδότηση αυτή καρπούται αυτοτελές κόμμα και αν ακόμη η εκλογική του δύναμη υπολείπεται της εκλογικής δύναμης συνασπισμού κομμάτων.

Σχετικά με το περιεχόμενο των παραπάνω ρυθμίσεων και τη συνταγματικότητά τους πρέπει να αναφερθούν τα εξής:

1. Πριμοδότηση Όπως αποδείχθηκε στα αποτελέσματα της 16ης Σεπτεμβρίου 2007, η εφαρμογή του ισχύοντος εκλογικού συστήματος αναπαρήγαγε σε μεγαλύτερη έκταση τις δυσλειτουργίες για την κατανομή των εδρών στις βασικές εκλογικές περιφέρειες. Σε πέντε από αυτές η εκλογική πλειοψηφία μετατράπηκε έτσι σε κοινοβουλευτική μειοψηφία, και αντίστροφα. Εξάλλου, συχνά διαπιστώθηκε υπέρμετρα άνιση αντιπροσώπευση των πολιτών σε πολλές βασικές εκλογικές περιφέρειες. Το γεγονός αυτό προκαλεί έντονες και εύλογες απορίες στους πολίτες, που δεν είναι σε θέση ούτε να κατανοήσουν τον τρόπο κατανομής των εδρών ούτε βέβαια να τον αποδεχθούν. Με αυτά τα δεδομένα, οι ρυθμίσεις του ισχύοντος εκλογικού συστήματος είναι αμφίβολο αν εναρμονίζονται προς τις συνταγματικές αρχές που προσδιορίζουν το εκλογικό σύστημα:

● την αρχή της ισονομίας της ψήφου, σύμφωνα με την οποία η ψήφος κάθε πολίτη πρέπει να επηρεάζει με τον ίδιον κατά βάση τρόπο την ανάδειξη των βουλευτών, και ● την αρχή της ίσης αντιπροσώπευσης σύμφωνα με την οποία για την ανάδειξη των βουλευτών στις βασικές εκλογικές περιφέρειες επιτρέπονται μόνον παρεκκλίσεις και όχι αποκλίσεις από την ισότητα της ψήφου των πολιτών.

Το πρόβλημα αυτό τίθεται με μεγαλύτερη ένταση στο νομοσχέδιο με την πριμοδότηση του πρώτου κόμματος με 50 έδρες. Κατά την εφαρμογή του θα συμπιεσθούν ακόμη περισσότερο οι παραπάνω αρχές κατά τρόπο που δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί συνταγματικά ανεκτός.

Δεν πρέπει επίσης να παραγνωρίζεται ότι ο σχηματισμός βιώσιμων κυβερνήσεων αποτελεί απλώς επιδίωξη του Συντάγματος και όχι

Ο σχηματισμός βιώσιμων κυβερνήσεων αποτελεί απλώς επιδίωξη του Συντάγματος και όχι συνταγματική αρχή

συνταγματική αρχή. Γι΄ αυτό ακριβώς δεν επιτρέπεται, όπως συμβαίνει στο νομοσχέδιο, να επιτυγχάνεται με ευρείες αποκλίσεις από βασικές συνταγματικές αρχές που έχουν σαφές περιεχόμενο και σαφή λειτουργία για το εκλογικό σύστημα.

Με αυτά τα δεδομένα, τίθεται σοβαρό ζήτημα συνταγματικότητας της ρύθμισης.

2.Εκλογικοί συνασπισμοί Κατά την εφαρμογή της σχετικής ρύθμισης η εκλογική πλειοψηφία σε όλη την επικράτεια ενδέχεται να μετατραπεί σε κοινοβουλευτική μειοψηφία. Το γεγονός αυτό θα αρκούσε από μόνο του για να κατανοήσουμε το μείζον ζήτημα συνταγματικότητάς της. Αν μάλιστα παρακολουθήσει κανείς ακραίες εκδοχές της ρύθμισης, θα διαπιστώσει ότι ένα κόμμα με εκλογική δύναμη μικρότερη του 40% και υπολειπόμενο της δύναμης εκλογικού συνασπισμού μπορεί, αφού καρπωθεί την πριμοδότηση των 50 εδρών, να αποκτήσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία και να κληθεί να σχηματίσει κυβέρνηση. Στην προοπτική αυτή, η εκλογική πλειοψηφία θα ασκεί την αντιπολίτευση και η εκλογική μειοψηφία αναλαμβάνει τη διακυβέρνηση της χώρας, και μάλιστα με σημαντική διαφορά στην εκλογική τους δύναμη.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι για την κάρπωση της πριμοδότησης από συνασπισμό κομμάτων, η εκλογική του δύναμη διαιρείται με τον αριθμό των κομμάτων που τον απαρτίζουν. Μόνο αν ο αριθμός που προκύπτει από αυτήν τη διαίρεση είναι μεγαλύτερος της εκλογικής δύναμης του αυτοτελούς κόμματος που ακολουθεί, διατίθενται οι 50 έδρες στον συνασπισμό. Η προϋπόθεση αυτή είναι όμως εκ των πραγμάτων αδύνατον να συντρέξει ποτέ στην πράξη. Συνεπώς, η σχετική πρόβλεψη του νομοσχεδίου είναι εντελώς προσχηματική, αποτελεί εμπαιγμό και θέτει όχι μόνο μείζον ζήτημα συνταγματικότητας αλλά και μείζον ζήτημα ηθικής τάξης Η ρύθμιση που αφορά τους εκλογικούς συνασπισμούς είναι προφανώς αντισυνταγματική. Ειδικότερα, είναι αντίθετη προς:

● την αρχή της ισονομίας της ψήφου, ● την αρχή της ίσης αντιπροσώπευσης, ● την αρχή της ελεύθερης και ανόθευτης έκφρασης της λαϊκής θέλησης, ● την αρχή της πολυκομματικής δημοκρατίας, ● την αρχή της ισότητας των ευκαιριών των κομμάτων κατά τη διεκδίκηση της ψήφου των πολιτών και, τέλος το σημαντικότερο, ● την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, η οποία αποτελεί το θεμέλιο του πολιτεύματος.

Ο Γιώργος Παπαδημητρίου είναι βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ