[ Πρόσωπα ] Μαθαίνοντας την ελευθερία

Δεκατρία χρόνια στην παρανομία, δεκαοκτώ μήνες νομιμότητα, είκοσι τέσσερα χρόνια στη φυλακή: στα 55 του, ο Ζαν-Μαρκ Ρουγιάν, αναρχικός και συνιδρυτής της γαλλικής ακροαριστερής οργάνωσης Άμεση Δράση, ανακαλύπτει ξανά τη ζωή.

Από τις 17 Δεκεμβρίου, ο Ρουγιάν βρίσκεται υπό καθεστώς ημιελευθερίας. Κάθε πρωί εμφανίζεται στον εκδοτικό οίκο Αgone της Μασσαλίας για να δουλέψει και κάθε βράδυ στις 8 και τα Σαββατοκύριακα επιστρέφει στη φυλακή. «Όταν έχεις περάσει είκοσι χρόνια της ζωής σου προσπαθώντας να βγεις από τη φυλακή και τώρα χτυπάς κάθε βράδυ το κουδούνι για να ξαναμπείς μέσα, είναι παράξενο», λέει στη «Λιμπερασιόν». Από την άλλη όμως, και η ελευθερία «είναι μια δοκιμασία… Ο εξωτερικός χρόνος, που είναι ωστόσο αρκετός, δώδεκα ώρες την ημέρα, περνάει με μιαν ανάσα». Για τον Ρουγιάν, ο κόσμος είναι ακόμη το κελί του. «Έξω, δεν έχω σημεία αναφοράς. Ο χρόνος φεύγει σαν το νερό μέσα από τα δάχτυλά μου. Μέσα ξαναβρίσκω τη γνωστή μου ζωή, του καταδίκου». Έτσι, βήμα βήμα, προχωράει η εκμάθηση της ελευθερίας.

Πολιτικοποιήθηκε στα 16 του, το 1968, στις επιτροπές δράσης των λυκείων της Τουλούζης. Ακολούθησε ο ένοπλος αγώνας εναντίον του Φράνκο στη Βαρκελώνη, που του στοίχισε, το 1973, μια θανατική καταδίκη. Ακολούθησαν άλλες μάχες και η σύλληψή του, το 1987. Επί δύο δεκαετίες κρατήθηκε στην απομόνωση. Και τώρα του απαγορεύεται να μιλήσει για τα γεγονότα για τα οποία καταδικάσθηκε ισόβια (συνεργία στις δολοφονίες του γενικού επιθεωρητή του στρατού Ρενέ Ωντράν, το 1985, και του προέδρου της Ρενώ Ζωρζ Μπες, το 1986). Του απαγορεύεται επίσης να μιλάει στην τηλεόραση ή το ραδιόφωνο και να φωτογραφίζεται. Έτσι κι αυτός μιλάει για τη φυλακή.

Ο Αgone εξέδωσε πρόσφατα τα «Σωφρονιστικά χρονικά (2004-2007)», ένα απάνθισμα άρθρων που ο Ρουγιάν είχε δημοσιεύσει στο μηνιαίο περιοδικό κοινωνικής κριτικής «CQFD». Πρόκειται για το έβδομο βιβλίο του και αφηγείται σ΄ αυτό ιστορίες, δικές του και συγκρατούμενών του. Ως φυλακισμένος για συμμετοχή στην Άμεση Δράση, έζησε τη φυλακή στη χειρότερη μορφή της. «Ήταν ένας εγκλεισμός που είχε στόχο να μας εξασθενήσει και να μας εξοντώσει», γράφει. «Απόδειξη ότι από τους τέσσερις φυλακισμένους (της Άμεσης Δράσης), μία είναι νεκρή (η Ζοέλ Ωμπρόν, αποφυλακίστηκε τον Ιούνιο 2004 και πέθανε τον Μάρτιο 2006), μία είναι σοβαρά άρρωστη (η Ναταλί Μενιγκόν, βρίσκεται υπό καθεστώς ημιελευθερίας από τον περασμένο Αύγουστο) και ένας έχει φυλακιστεί τρεις φορές (ο Ζωρζ Σιπριανί εξακολουθεί να κρατείται)». Ο ίδιος λέει πως γλίτωσε χάρη στη σιδερένια πειθαρχία («για να τους αντισταθώ, ήμουν πιο σκληρός με τον εαυτό μου απ΄ ό,τι η ζωή που μου επέβαλαν») και χάρη στη συγγραφή («με το γράψιμο, ξεπέρασα την πεισιθάνατη εμμονή της φυλακής»).