Κλεισμένοι στη μισαλλοδοξία τους

Στην κεντρική πλατεία της Πρίστινας το χιόνι είναι άφθονο και οι περαστικοί λιγοστοί. Οι ταξιτζήδες προσπαθούν να προστατευθούν από το κρύο, μέσα στα ταξί τους, που στέκονται εκεί με σβησμένη τη μηχανή. Η τιμή της βενζίνης έχει χτυπήσει κόκκινο και πρέπει να κάνουν οικονομία.

Στο απέναντι πεζοδρόμιο, ένας μεσήλικος κύριος έχει στήσει έναν πάγκο με βιβλία. Κάθε είδους βιβλία: πατριωτικά, σχολικά, αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Στην μπροστινή πλευρά του πάγκου κρέμονται χάρτες του Κοσόβου και της Πρίστινας. Είναι οι νέοι χάρτες που φτιάχτηκαν ύστερα από το 1999 και την αποχώρηση των σερβικών δυνάμεων από την περιοχή. Είναι, λέει ο κύριος, οι χάρτες του νέου κράτους που γεννιέται. Γι΄ αυτόν η ανεξαρτησία είναι θέμα ημερών. Οι μετανάστες που επιστρέφουν για τις γιορτές στην Πρίστινα είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές των χαρτών της περιοχής. Για πατριωτικούς και πρακτικούς λόγους.

Οι δρόμοι
Τα ονόματα όλων των δρόμων έχουν αλλάξει. Στη θέση των παλαιών σερβικών ονομάτων τώρα υπάρχουν μόνο αλβανικά. Ονόματα της αλβανικής εθνικής μυθολογίας, των πολεμιστών του UCΚ αλλά και του Μπιλ Κλίντον. Τα σερβικά ονόματα είναι ελάχιστα. Είναι, επί το πλείστον, ονόματα μικρών, περιθωριακών δρόμων, που βρίσκονται εκεί σαν για ξεκάρφωμα. Από την πλευρά τους, οι Σέρβοι στους θύλακές τους, δεν έχουν κανένα αλβανικό όνομα δρόμου. Ούτε για ξεκάρφωμα. Στην Γκρατσάνιτσα, τον Ράτκο Μλάντιτς τον βρίσκεις ως όνομα δρόμου. Ο ένας εθνικισμός εδώ πέρα αντιμάχεται τον άλλον. Ο εθνικισμός των «νικητών», εκείνον των «ηττημένων».

Οι Αλβανοί κάνουν τα πάντα για να δείξουν ότι το Κόσοβο ανήκει πλέον στους Αλβανούς. Οι Σέρβοι, νιώθοντας βαθιά το βάρος της ήττας, προσπαθούν να πείσουν τους εαυτούς τους ότι έχει ο καιρός γυρίσματα. Ανεξάρτητα από τα ονόματα, πάντως, οι περισσότεροι δρόμοι είναι σκοτεινοί, βρώμικοι και με τεράστιες λακκούβες. «Όσο πιο πατριωτικό όνομα έχει ο δρόμος τόσο περισσότερες λακκούβες έχει», μου λέει ο Σκελζέν ειρωνικά…


«Αν δεν ενωθούμε, τότε θα μας φάει το σκοτάδι»

ΣΤΗΝ ΤΣΑΓΚΛΑΒΙΤΣΑ τα πάντα «μυρίζουν» σερβικά. Βλέπω απέναντί μου τη σερβική σημαία με τον λευκό θυμωμένο αετό στο κέντρο της. Κάτω, σε μια βρώμικη τζαμαρία, μια αφίσα στα σερβικά ανακοινώνει την ημερομηνία του διαγωνισμού για τη Μiss Κόσοβο και Μετόχια. Ακόμα και οι διαγωνισμοί ομορφιάς εδώ γίνονται χωριστά. Η κάθε πλευρά με τη δική της καλλονή. Βρίσκω τελικά το κτίριο του σερβικού ραδιόφωνου, του Κim Radio. Εκεί έχω ραντεβού με τον διευθυντή του, τον Ισάκ Βοργουτσίτς. Ο Ισάκ δεν γεννήθηκε στο Κόσοβο. Ήρθε εδώ το 1993 από το Νις της Σερβίας, ως μοναχός στο μοναστήρι της Ντέτσανι. «Πήγα στην Ντέτσανι γιατί ήταν κέντρο αντίστασης ενάντια στον Μιλόσεβιτς. Όχι γιατί έχασε τους πολέμους, αλλά γιατί τους άρχισε», λέει. Θυμάται και εκείνος τα δύσκολα χρόνια: την αστυνομοκρατία στο Κόσοβο, τη βοήθεια των μοναχών στους Αλβανούς. Μετά όμως τα πάντα ανατράπηκαν. Όταν οι σερβικές δυνάμεις αποχώρησαν, στον αλβανικό Τύπο δημοσιεύτηκαν ψεύτικες μαρτυρίες, σύμφωνα με τις οποίες το μοναστήρι λειτουργούσε ως κύριο καταφύγιο για τους Σέρβους παραστρατιωτικούς. «Εάν δεν είχαν σπεύσει οι Ιταλοί στρατιώτες της ΚFΟR να μας προστατεύσουν, ζήτημα είναι εάν θα ζούσα σήμερα», λέει ο Ισάκ.

Ο Ισάκ εδώ και χρόνια μαθαίνει αλβανικά. Για τον Ισάκ, το σχέδιο Αχτισαάρι είναι ό,τι καλύτερο θα μπορούσε να υπάρχει για τους Σέρβους. «Θα έπρεπε η Πρίστινα να έχει πρόβλημα με το σχέδιο Αχτισαάρι», συνεχίζει. «Αντ΄ αυτού έχει πρόβλημα το Βελιγράδι, γιατί εκεί ακόμα επικρατεί η ίδια αυτοκαταστροφική πολιτική». Ο Ισάκ παραδέχεται ότι οι απόψεις του είναι αιρετικές. Είναι πεπεισμένος όμως ότι είναι οι μόνες που μπορούν να σώσουν τους Σέρβους από την γκετοποίηση και τον τελεσίδικο ξεριζωμό. Ενώ μιλάμε τα φώτα σβήνουν. Άλλη μια διακοπή ρεύματος. «Εάν οι δύο πλευρές δεν καταλάβουν ότι η μοίρα τους είναι κοινή, τότε θα τους φάει το σκοτάδι», λέει και σπεύδει να ενεργοποιήσει τον γεννήτορα, προκειμένου να μπορέσει να συνεχίσει κανονικά το ραδιοφωνικό πρόγραμμα στα σερβικά…


Οι Αλβανοί μισούν τα σέρβικα, οι Σέρβοι περιφρονούν τα αλβανικά

Ο ΣΚΕΛΖΕΝ είναι ο ταξιτζής που με μεταφέρει από την Πρίστινα στην Τσαγκλαβίτσα, ένα σερβικό χωριό κοντά στην πρωτεύουσα του Κοσόβου. Είναι πενήντα χρόνων και έχει ζήσει την εποχή της συνύπαρξης Αλβανών και Σέρβων στο Κόσοβο. «Προσωπικά είχα πολλούς Σέρβους οικογενειακούς φίλους», λέει. Μετά, ξαφνικά, τα πάντα κατέρρευσαν. Θυμάται τη σφαγή των Αλβανών φοιτητών στην Πρίστινα, στις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας ενάντια στην κατάργηση της αυτονομίας του Κοσόβου από τον Μιλόσεβιτς. Θυμάται την απόλυσή του- ήταν δάσκαλος σε δημοτικό σχολείο. Θυμάται την εισβολή των αστυνομικών σε σπίτια Αλβανών. «Εκεί κατάλαβα ότι όλα τελείωσαν», λέει και ρουφά σκεφτικός το τσιγάρο του. «Πήρα την οικογένειά μου και μετανάστευσα στη Γερμανία. Δεν ήθελα να ζήσω την καταστροφή που ερχόταν». Ο Σκελζέν γύρισε από τη Γερμανία το 2000, μετά τους νατοϊκούς βομβαρδισμούς και την αποχώρηση των σερβικών δυνάμεων. «Έβλεπα στην τηλεόραση τους διωγμένους πρόσφυγες που επέστρεφαν στο Κόσοβο και αποφάσισα να επιστρέψω», συνεχίζει. «Ήταν μια στιγμή μεγάλης ελπίδας για μας τους Αλβανούς».

Ιστορίες και εγκλήματα
Όταν γύρισε στο Όμπιλιτς οι περισσότεροι Σέρβοι που γνώριζε είχαν φύγει ή είχαν διωχτεί από τους Αλβανούς. Οι ιστορίες που άκουγε καθημερινά, αληθινές ή φανταστικές, είχαν να κάνουν με τα εγκλήματα των Σέρβων στρατιωτικών και παραστρατιωτικών.

Ο Σκελζέν μιλάει σέρβικα. Τα τρία παιδιά του, τα σέρβικα τα μισούν. Οι Αλβανοί μισούν τα σέρβικα. Οι Σέρβοι περιφρονούν τα αλβανικά. Ο καθένας κλεισμένος στη γλώσσα του, στη μυθολογία του, στη μισαλλοδοξία του.

«Αν και μετά την ανεξαρτησία τα πράγματα δεν βελτιωθούν, θα φύγω ξανά στη Γερμανία», καταλήγει και τραβάει μια βαθιά ρουφηξιά…