[ Δρόμοι ]

Ο Κινέζος…
… φιλόσοφος Λάο Τσε έλεγε: «Ένα ταξίδι χιλίων μιλίων αρχίζει με ένα μονάχα βήμα». Οι μεγάλες πολιτικές αλλαγές συχνά αρχίζουν με μερικές αμφιβολίες. Το ελεύθερο εμπόριο, λέει η Χίλαρι Κλίντον, ίσως να μην είναι και τόσο καλό τελικά. Μήπως αυτό είναι ένα σημάδι πως βρισκόμαστε μπροστά στην αρχή του τέλους της παγκοσμιοποίησης;

Στη θεωρία…
… το ελεύθερο εμπόριο πλουτίζει τις χώρες οι οποίες μετέχουν σε αυτό. Όμως, για πρώτη φορά, κάποιες αμφιβολίες έχουν τρυπώσει στην αμερικανική προεκλογική εκστρατεία. Η Χίλαρι Κλίντον μοιάζει να μην αποδέχεται την κληρονομιά των προκατόχων της, περιλαμβανομένου και του συζύγου της. Δεν πιστεύει πια πως το ελεύθερο εμπόριο με άλλες χώρες είναι αυτομάτως επωφελές για την πατρίδα της. Η παλιά θεωρία δεν ισχύει πια, δήλωσε πρόσφατα στην εφημερίδα «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς». Κι αν εκλεγεί πρόεδρος, σκοπεύει να αποσύρει τη χώρα από τις συνομιλίες για την απελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου. Παρόμοιες προθέσεις έχουν εκφράσει και οι Ρεπουμπλικανοί.

Την καρδιά…
… αυτών των αμφιβολιών την αναζήτησε το περιοδικό «Σπίγκελ» σε έναν από τους ορόφους του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης, στο Κέμπριτζ. Υπάρχει εκεί ένας μακρύς διάδρομος που οι τοίχοι του είναι σκεπασμένοι από τα πορτρέτα όλων των σπουδαίων οικονομολόγων που γνώρισε ο κόσμος, από τον Άνταμ Σμιθ μέχρι τον Μαρξ και τον Ρικάρντο. Στην άκρη του, ο διάδρομος καταλήγει σε μια πόρτα που οδηγεί σε ένα γραφείο. Όταν δεν είναι σκυμμένος πάνω από τα βιβλία του, την ανοίγει ένας κύριος 92 ετών που φοράει παπιγιόν. Ο καθηγητής Πολ Σάμουελσον υπηρέτησε ως σύμβουλος πολλών προέδρων, από τον Αϊζενχάουερ μέχρι τον Κέννεντυ. Το 1970 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ για την οικονομία. Τα βιβλία του τα διαβάζουν σε όλον τον κόσμο οι φοιτητές των οικονομικών. Ο κύριος καθηγητής διαβάζει οικονομικές στατιστικές με την ίδια προσοχή που οι κοινοί θνητοί διαβάζουν το μετεωρολογικό δελτίο για να δουν αν θα πάρουν ομπρέλα. Κι εδώ και κάμποσο καιρό έχει προβλέψει πως η αμερικανική οικονομία δεν θα γλιτώσει τον κατακλυσμό. Ένα κρυφό τσουνάμι που φουσκώνει μέρα με τη μέρα θα καταστρέψει την αμερικανική βιομηχανία. Ο παγκόσμιος πλούτος θα συνεχίσει να αυξάνεται. Αλλά δυστυχώς αυτό δεν θα αφορά όλες τις τάξεις της κοινωνίας.

Το ελεύθερο…
… εμπόριο ήταν καλό για την Αμερική και τους Ευρωπαίους δορυφόρους της όσο η υπερδύναμη ήταν ο μοναδικός παίκτης. Τώρα που η Ρωσία δεν είναι πια πεσμένη στα γόνατα και η Ασία έχει γίνει οικονομικά ισχυρή, η Αμερική καταγράφει απώλειες. Η Χίλαρι δανείζεται τα επιχειρήματά της από τον Σάμουελσον. Οι αμφιβολίες του έχουν γίνει και δικές της. Και δικές μας. Όποιος πετιέται στον δρόμο σαν σκουπίδι ή πουλιέται σαν δούλος από μια επιχείρηση που εξαγοράζεται από κάποια άλλη, όποιος βάζει λουκέτο στο μαγαζάκι του που το καταπίνει μια ξένη αλυσίδα, ξέρει πως η παγκοσμιοποίηση πράγματι κάνει καλό, αλλά μονάχα στους πιο ισχυρούς.